Секој пчелар знае дека август и септември носат едно тивко, но опасно повлекување на природата — пашата пресушува, а гладните оси и стршлени го насочуваат вниманието токму кон кошниците. Ако летото е широко отворено, а семејството ослабено, нападот не е прашање „дали”, туку „кога”. Еве што реално се случува и што можете да направите на време.

Зошто есента е најопасниот период

Во пролет и рано лето, осите се природни сојузници на градинарите — ловат штетни инсекти и ги хранат своите ларви со нив. Проблемот настанува кон крајот на летото, кога нивните колонии достигнуваат максимална големина, а природниот плен драстично се намалува. Осите тогаш преминуваат на слаткарска и протеинска исхрана и почнуваат систематски да го „скенираат” секој извор на шеќер во опкружувањето — овоштарници, ѓубришта, а пред сè, пчелни семејства. Истовремено, кон крајот на сезоната бројот на пчели-чувари во семејството природно опаѓа, што ја намалува способноста на кошницата да се брани. Комбинацијата од ослабено семејство и гладна, агресивна оса често завршува трагично: рамки испразнети од мед, изедени ларви и куп мртви пчели пред летото.

Практични мерки за заштита од оси

1. Намалете го летото навреме

Кај послабите семејства, поставете стеснувач на летото уште пред да забележите напад — не откако веќе ќе почне. Со потесен отвор, дури и малку пчели-чувари можат ефикасно да ја бранат кошницата, оттурнувајќи ги осите една по една наместо да дозволат масовен налет.

2. Поставете стапици околу пчеларникот

Домашна стапица од пластично шише е практично бесплатно и многу ефикасно решение. Пресечете ја горната третина, свртете ја наопаку и вметнете ја во долниот дел — така се добива еднонасочен влез низ кој осите лесно навлегуваат, но тешко излегуваат.

3. Направете привлечна мамка

Смеша од еден дел шеќерен сируп и еден дел вода, со додавање мала количина евтино пиво или оцет, создава мирис на ферментација кој силно ги привлекува осите, а истовремено ги одбива пчелите. Неколку капки темна кока-кола ја затемнуваат течноста и дополнително ја зголемуваат ефикасноста.

4. Правилно позиционирање на стапиците

Стапиците треба да се постават на растојание од најмалку 50 метри од кошниците. На тој начин извидничките оси се насочуваат подалеку од пчеларникот, наместо да ги доведат директно до летото.

5. Одржувајте чистота во пчеларникот

Просипан сируп, остатоци од хранилки или капки мед околу кошниците дејствуваат како покана за оси. Секое хранење треба да се врши внимателно, без просипување, а хранилките редовно да се чистат.

Стршлени — поголема закана од осите

Додека обичните оси претежно ги нападнуваат ослабените семејства, стршлените (вклучително и ориенталниот стршлен, чест во нашиот регион) можат директно да ги совладаат и посилни колонии. Тие се поголеми, поагресивни и способни да убијат значителен број пчели-чувари во краток временски период, дури и физички да навлезат во кошницата.

• Мрежести бариери на летото — поставување решетка со отвори доволно мали за пчели, но премали за стршлени (околу 5–6 мм), дозволува на пчелите нормално да влегуваат и излегуваат, а стршлените ги држи надвор.
• Специјализирани стапици за стршлени — со поголем влез и посилна протеинска мамка (парче риба или месо), поставени на поголемо растојание од пчеларникот.
• Рачно отстранување — доколку забележите поединечни стршлени кои „патролираат” пред летото и ловат пчели во лет, нивно навремено отстранување го спречува повикувањето на дополнителни единки од истата колонија.
• Локализирање гнездо во близина — ако нападите се чести и интензивни, веројатно постои гнездо на стршлени во непосредна близина; во тој случај најсигурно е да се побара помош од служба за уништување на осини гнезда.

Долгорочна стратегија — силно семејство е најдобра одбрана

Ниту една стапица не може да замени силно, здраво пчелно семејство. Пчеларите со искуство знаат дека одбраната од оси и стршлени всушност започнува многу порано од август:

• Редовна контрола на здравјето на семејството и навремено сузбивање на вароа и други болести, кои дополнително го отслабуваат бројот на пчели-чувари.
• Обединување на многу слаби семејства пред есенскиот период, наместо да се остават да се борат самостојно со недоволен број пчели.
• Обезбедување доволно резерви на мед и полен во кошницата, за да не се создаде дополнителна привлечност од отворени хранилки.
• Редовен обход на пчеларникот наутро и попладне во текот на август и септември, кога притисокот од оси е највисок.

Со навремена подготовка, чист и организиран пчеларник и силни семејства влезени во есента, загубите од оси и стршлени можат значително да се сведат на минимум — а тоа значи и повеќе полни буриња со мед на крајот на сезоната.