Црната војничка мува не касае, не влегува во куќа и не пренесува болести како обичната мува. Но нејзините ларви се вистинска машина: јадат гнили јаболка, лушпи од зеленчук и пивски троп, а за неколку недели се претвораат во храна полна со протеини. Во Европа веќе се хранат со нив кокошки, свињи и риби. Дали ова е шанса за нашите мали фарми, кои плаќаат сè поскапа увозна соја? И дали протеините од мувата веќе стигнале и до нашата чинија?

Што е црната војничка мува?

Црната војничка мува (Hermetia illucens) потекнува од Америка, но денес е раширена низ топлите делови на светот, вклучително и на Балканот. Возрасната мува е темна, издолжена и живее само околу една недела. За тоа време не јаде ништо, туку само се пари и несе јајца.

Целата работа ја вршат ларвите. Тие јадат речиси секаков органски остаток и за околу две недели многукратно ја зголемуваат својата тежина. Кога ќе пораснат, имаат помеѓу 40 и 50% протеини и многу маснотии во сувата материја. Затоа ги нарекуваат „машини за рециклирање“: од отпад прават храна.

Како изгледа одгледувањето?

1. Јајца и млади ларви. Возрасните муви несат јајца во посебни простории. Од нив излегуваат ситни ларви.
2. Хранење. Ларвите се ставаат во плитки сандаци со храна (супстрат): остатоци од овошје и зеленчук, пивски троп, трици, остатоци од пекарници.
3. Раст. За 10 до 14 дена ларвите пораснуваат и се собираат.
4. Преработка. Се даваат живи на кокошките или се сушат и мелат во брашно, од кое се одвојува и маснотијата (масло од инсекти).
5. Остаток (фрас). Изметот и неизедениот супстрат се користат како органско ѓубриво.

Што дозволува ЕУ за црната војничка мува во храната за добиток?

Најголемата пречка: со што смеат да се хранат ларвите

Тука е главната кочница. Правилата на ЕУ ги третираат ларвите што се одгледуваат за храна за добиток како фармски животни. Тоа значи дека смеат да јадат само она што е дозволено како храна за добиток:

• Дозволено: остатоци од овошје и зеленчук, пивски троп, трици, остатоци од пекарници без месо, некои млечни производи.
• Забрането: арско ѓубриво, остатоци од ресторани и домаќинства што содржат месо или риба, кланичен отпад.

Токму најевтиниот отпад, како арското ѓубриво и мешаниот кујнски отпад, е забранет. А дозволените остатоци, како пивскиот троп и триците, веќе имаат свој пазар и своја цена. Затоа ларвите не се толку „бесплатни“ колку што изгледа на прв поглед.

Колку чини: дали навистина е поевтино од сојата?

Тука е реалноста што ретко се кажува. Според анализа на британската консултантска куќа Frontier Economics од крајот на 2023 година, тона брашно од ларви чинела околу 1.800 фунти, што е пет до шест пати повеќе од сојината сачма. Рибиното брашно било околу 1.400 фунти за тона.

Ларвите имаат повеќе протеини, па споредбата по килограм протеин е малку поблага. Сепак, разликата е голема. Индустријата сè уште не го постигнала обемот со кој би ја собила цената.

Има ли шанса за нашите мали фарми?

Брашното од ларви засега нема да ја замени сојата во фабричката храна за пилиња. Но за мала фарма или домаќинство приказната е поинаква. Таму не се купува скапо брашно, туку ларвите се одгледуваат на лице место од сопствени остатоци и се даваат живи на кокошките.

Ваков систем веќе работи и на големо. Британскиот синџир Morrisons ги најави своите јајца од кокошки хранети со живи ларви, одгледани во контејнери на отпад од овошје и зеленчук од неговиот центар за дистрибуција. Целта е помалку увозна соја.

Каде ова има смисла кај нас

• ✔Домашни и слободни кокошки: живите ларви се дополнителна храна што кокошките ја сакаат и активно ја бараат.
• ✔Овоштари и градинари: оштетените и непродадените плодови може да станат храна за ларви наместо да гнијат.
• ✔Рибници (пастрмка, крап): ларвите се природна храна за рибите и може да заменат дел од скапото рибино брашно.
• ✔Органски производители: фрасот е органско ѓубриво, а ларвите се протеин без соја.

Дали протеините од мувата ги има во храната за луѓе?

Ова е прашањето што најмногу ги загрижува купувачите. Еве што покажува проверката.

Директно: не, во ЕУ не се одобрени

Ларвите на црната војничка мува не се одобрени како храна за луѓе во ЕУ. Барања за одобрување поднесоа фирми од Данска, Холандија и Франција. Француската InnovaFeed, на пример, сака да продава одмастен прав од ларви за протеински плочки, додатоци и замени за месо. Одлука засега нема. Во ЕУ за јадење се дозволени само четири други вида инсекти, за кои пишувавме во текстот Брашно од штурци и црви во маркет.

Индиректно: да, преку јајца, месо и риба

Луѓето веќе јадат производи од животни хранети со ларви:

• јајца од кокошки хранети со живи ларви (Morrisons, Велика Британија);
• пилешко од кокошки хранети со масло од инсекти наместо сојино масло (Auchan, Франција, од 2020);
• пастрмка хранета со брашно од инсекти (Auchan, од 2018).

Во тие производи нема ларви. Ларвата е храна за животното, исто како пченката или сојата. Затоа таквите јајца и месо не мора да имаат посебна ознака, освен ако производителот сам не сака да го истакне тоа.

А во храната за домашни миленици?

Тука ларвите се најприсутни. Храната за кучиња и мачки со „протеин од инсекти“ веќе се продава во многу европски продавници, особено за миленици со алергија на говедско или пилешко. На пакувањето обично пишува „Hermetia illucens“ или „протеин од инсекти“.

🛒 ОД ЗЕМЈОДЕЛИЕ ШОП

Види ја продавницата →

МеханизацијаТрактори, мотокултиватори, приклучни машиниПогледни → Машини и алатиТримери, косачки, пумпи, агрегатиПогледни → Семиња и саднициГрадинарски семиња, трева, цвеќињаПогледни → Чизми и обувкиГумени, работнички и ловечки чизмиПогледни →

Најчесто поставувани прашања

Заклучок

Црната војничка мува не е чудо што утре ќе ја преполови цената на храната за кокошки. Индустриското брашно од ларви засега е скапо, а правилата за тоа со што смеат да се хранат ларвите се строги. Дури и големи европски фирми пропаднаа.

Но за мала фарма, домаќинство или рибник, ларвите одгледани од сопствени растителни остатоци се една од ретките идеи каде отпадот навистина станува храна. Кокошките ги сакаат, протеините се високи, а фрасот враќа хранливи материи во почвата. Тоа е мала, практична шанса, а не голем бизнис преку ноќ.

ℹ️ Текстот е информативен и ја опишува состојбата според јавно достапните податоци до октомври 2026 година. Правилата за сточна храна и производство на инсекти треба да се проверат со надлежните институции (Агенција за храна и ветеринарство). За промени во исхраната на животните консултирајте се со лиценциран ветеринар.

Извори: Регулатива на Комисијата (ЕУ) 2017/893 и (ЕУ) 2021/1372; Европска комисија, Генерален директорат за здравје и безбедност на храна, барања за нова храна; Frontier Economics, „Delivering insect-based feed at scale“ (2023); соопштенија на Morrisons, Auchan и InnovaFeed.