Младите овошки влегуваат во зимата со тенка кора, плиток коренов систем и зголемен ризик од сончеви оштетувања, температурни осцилации и глодање. Правилната есенска подготовка се темели на чист круг околу стеблото, умерен малч, физички штитник и внимателно избран премаз само таму каде што навистина е потребен.
Подготовката на новите овошни насади започнува по опаѓањето на листот, кога стеблата постепено влегуваат во мирување, а треба да заврши пред трајните мразеви. Терминот зависи од надморската височина, изложеноста, ветровите и локалната микроклима, па не е ист на сите парцели.
Кај младите овошки најчесто проблемот не е во недостигот на материјали, туку во нивната погрешна примена. Слама, трева или компост натрупани до кората задржуваат влага и им нудат засолниште на глувците. Непромисленото варосување и непроверените смеси, пак, можат да ја оштетат тенката кора.
Заштитата треба да се спроведе по ред: расчистување на просторот, проверка на потпората, поставување умерен слој малч, механичка бариера против глодари и, зависно од видот, возраста и изложеноста на насадот, проверен бел премаз.
Кога да се подготви насадот за зимата
Најсоодветно време е по опаѓањето на листот, кога растот завршува и стеблото влегува во мирување. Работите треба да се завршат пред земјата трајно да замрзне, за штитникот да може да се закотви, а малчот да се распореди врз сува и подготвена површина.
Во повисоките и постудени предели подготовката можеби ќе треба да заврши порано отколку на заштитените и потопли позиции. Наместо да се следи фиксен датум, треба да се следат состојбата на насадот, локалната прогноза и најавите за првите трајни студови.
Ако младите стебла останат опкружени со висока трева и растителни остатоци, заштитата од студ нема да биде доволна. Во такви услови преку зимата се создава погодна средина за глувци, волухарки и други глодари.
- Почекајте листот да опадне и растот да се смири.
- Завршете ја подготовката пред трајно замрзнување на почвата.
- Прилагодете го рокот на надморската височина и микроклимата на парцелата.
Прво расчистете го кругот околу стеблото
Околу секоја млада овошка треба да се отстранат тревата, плевелите, паднатите плодови, сувите гранчиња и останатите растителни отпадоци. Чистата зона го отежнува незабележаното движење на глодарите до кората и овозможува полесна проверка на штитникот и стеблото.
Расчистувањето бара внимание. Тримерот може да ја засече кората, а мотиката да ги повреди плитките корени или кореновиот врат. Кај младите насади плевелите е подобро да се отстранат рачно или со плитко и контролирано обработување, без силно нагрнување на стеблото.
Паднатите плодови и растителните остатоци не треба да останат под малчот. Можат да привлечат штетници и да создадат непотребна влага непосредно до кората.
- Отстранете трева, плевели, паднати плодови и растителни остатоци.
- Не допирајте ја кората со тример или остар алат.
- Оставете ја зоната прегледна за полесна контрола во текот на зимата.
Малчот ја чува почвата, но не смее да го покрива стеблото
Малчот ги ублажува наглите температурни промени во почвата, ја зачувува умерената влажност и го ограничува повторното никнување на плевелите. За младите овошки ова е корисна мерка, особено додека кореновиот систем сè уште не е добро развиен.
Практично решение е слој од околу 5 до 10 сантиметри, зависно од материјалот и условите на парцелата. Околу кората треба да остане празен прстен широк најмалку 8 до 15 сантиметри. Малчот не смее да ја допира кореновата шија или да се потпира на стеблото.
Материјалот треба да се распредели рамномерно, во плиток круг, а не во форма на конус или „вулкан“. Сламата, сеното, тревата, компостот и дрвените остатоци се корисни само ако се нанесат умерено и не се натрупаат до кората.
- Поставете приближно 5–10 сантиметри малч.
- Оставете празен прстен од најмалку 8–15 сантиметри околу кората.
- Распоредете го материјалот рамномерно и без притискање кон стеблото.
Физичка заштита од зајаци и глувци
Малчот не претставува бариера за глодарите. Ако е поставен преблиску до кората, може да им го олесни пристапот и да им обезбеди скриено место за движење. Затоа кај новите насади треба да се постави механички штитник околу секое чувствително стебло.
Најсигурен избор е цилиндар од цврста жичена мрежа или фабрички штитник. Мрежата треба да биде доволно оддалечена за да не ја трие кората, а долниот дел добро да се прицврсти во земјата. За ситни глодари се користи ситна мрежа со отвори приближно 6 милиметри.
Штитникот против зајаци мора да биде повисок од очекуваната снежна покривка. Во спротивно, снегот може да им овозможи пристап до делови од стеблото што во нормални услови би биле надвор од нивниот досег. На отворен терен штитникот треба и да се закотви за да не го поместат животните.
- Користете цврста мрежа или фабрички штитник, а не лабави парчиња материјал.
- Оставете простор меѓу мрежата и кората за да нема триење.
- Закотвувајте го штитникот во земјата.
- За ситни глодари изберете мрежа со отвори приближно 6 милиметри.
- Висината прилагодете ја според можната снежна покривка.
Варосување само кога има јасна причина
Белата површина ја одбива сончевата светлина и го намалува загревањето на кората преку ден. Со тоа може да се ограничи наглото вечерно ладење, кое кај младите стебла со тенка кора предизвикува сончеви оштетувања и пукнатини.
Варосувањето најмногу се оправдува кај млади овошки со тенка кора и кај стебла изложени на силно зимско сонце. Посебно внимание бараат чувствителните коскести овошки, но мерката не треба автоматски да се применува на секој вид и на секоја возраст.
Кај постарите овошки со подебела и добро развиена кора потребата обично е помала. Одлуката треба да се темели на видот, возраста, положбата на насадот и искуството со сончеви оштетувања на конкретната парцела.
- Размислете за премаз кај млади и тенкокори стебла.
- Посебно проценете ги стеблата изложени на силно зимско сонце.
- Не користете варосување како замена за мрежа против зајаци и глувци.
- Кај постари стебла прво проценете дали мерката воопшто е потребна.
Избегнувајте непроверени премази и домашни смеси
Кората на младите овошки лесно се оштетува од агресивни или несоодветни материјали. Маслени, фасадни и други бои не треба да се нанесуваат само затоа што се бели. Пред употреба мора да се проверат декларацијата и намената на производот.
Ако се користи премаз, тој треба да биде наменет за стебла или да има јасно проверен состав и упатство. Како технички пример во стручните препораки се наведува бела водена внатрешна латекс-боја разредена со вода во однос 1:1. Тоа не значи дека секоја бела боја е соодветна за овошки.
Во смесата не треба да се додаваат вар, сол, лепила, инсектициди или други состојки без проверена препорака. Непотребните комбинации можат да ја иритираат или затворат кората, а кај младите стебла штетата може да биде поголема од користа.
- Проверете ја намената и декларацијата на секој премаз.
- Не заменувајте проверен производ со маслена или фасадна боја.
- Не мешајте дополнителни состојки без стручна и проверена препорака.
- Не нанесувајте премаз врз оштетена или нечиста кора без претходна проценка.
Проверете ги колците, врзувањето и штитниците
Пред да заврши есенската работа, проверете дали колците се стабилни и дали врзувањето го држи стеблото без да го стега. Ветерот и влажната почва можат да го наклонат новото стебло, а лентата или врвката што се врежува во кората остава долготрајна повреда.
Штитникот треба да стои исправено, да не ја трие кората и да биде доволно стабилен за да издржи ветер, снег и движење на животни. Спиралните пластични обвивки и лентите треба да се проверуваат во текот на зимата, бидејќи стеблото продолжува да се шири и во мирување.
Затворените обвивки не треба да се остават до пролет без контрола. Ако задржуваат влага или собираат нечистотии, можат да создадат услови за инсекти и оштетувања. По зимата треба навреме да се отстранат или приспособат.
- Проверете го секое врзување и оставете простор за растење.
- Осигурете се дека штитникот не ја трие кората.
- Закотвувајте ги лесните или лабави штитници.
- Прегледувајте ги обвивките и лентите во текот на зимата.
- Отстранете или приспособете ги затворените штитници напролет.
Практичен редослед за нов насад
Со правилен редослед секоја мерка ја исполнува својата функција, а околу стеблото не се натрупуваат непотребни материјали. Најпрво се создава чиста и прегледна зона, потоа се стабилизира почвата, а на крај се поставуваат надземните заштити.
Овој редослед може да послужи како практична основа, но секоја парцела бара проценка според видот на овошката, возраста, изложеноста и присуството на глодари. Варосувањето не мора да биде дел од секој насад.
- Расчистете ја тревата, плевелите, паднатите плодови и остатоците.
- Проверете ги колците и врзувањето.
- Поставете умерен слој малч со празен прстен околу стеблото.
- Монтирајте физички штитник против зајаци и глувци.
- Нанесете проверен бел премаз само ако тоа го оправдуваат видот, возраста и изложеноста.
- Направете зимски контроли на штитниците, врвките и малчот.
Што да се провери по снег и пред пролетта
Зимската работа не завршува со поставувањето на малчот и мрежата. По силен снег или ветер треба да се провери дали штитниците останале исправени, дали снегот им овозможил на зајаците да стигнат над нив и дали врзувањето не се затегнало околу стеблото.
Ако малчот се слегнал или се поместил кон кората, треба да се повлече нанадвор. При глодање, оштетување, влага зад обвивката или пукнатини на кората, не треба само да се додава нов материјал. Прво мора да се отстрани причината.
Со затоплувањето, затворените штитници и обвивки треба да се отстранат или да се приспособат за да се обезбеди проветрување. Пролетниот преглед овозможува навремено откривање на повредите, пред почетокот на активниот раст.
- Проверете ги насадите по обилен снег и силен ветер.
- Преместете го малчот ако се доближил до кората.
- Проверете дали мрежата останала доволно висока и закотвена.
- Отстранете ги или отворете ги затворените обвивки напролет.
- Запишете ги оштетувањата за да ја подобрите заштитата следната есен.
Заклучок
Кај младите овошки зимската заштита треба да започне со чиста зона околу стеблото, умерен малч и сигурна физичка бариера против глодари. Варосувањето е дополнителна мерка против сончеви оштетувања, а не задолжителна постапка за секој насад.
Празниот простор околу кората, проверениот состав на премазот и редовната контрола на мрежите и врзувањето ги спречуваат најчестите импровизации: „вулкан“ од малч, ниска мрежа и непозната бела смеса.
Најчесто поставувани прашања
