Калибрација на расфрлувачот пред есенското ѓубрење на пченица и јачмен

Октомври е период во кој многу земјоделци во Македонија ја подготвуваат сеидбата на есенските житни култури и го планираат основното ѓубрење. Кај пченицата и јачменот, грешка во распределбата на ѓубривото може да создаде недостиг на хранливи материи на еден дел од парцелата, а преголема концентрација на друг.

Затоа расфрлувачот не треба да се наместува само според бројот на скалата или според старата поставка. Упатството на производителот е почетна точка, но точната поставка се проверува со конкретниот тип ѓубриво, реалната брзина на тракторот и условите на нивата.

Количината на фосфор и калиум се определува според анализа на почвата, предвидениот принос, предкултурата и типот на почвата. Азотот, пак, не треба автоматски целосно да се внесе пред сеидбата; дел од потребната количина може да се планира за подоцнежна прихрана според состојбата на посевот и препораката од агроном.

Прво утврдете што навистина треба да се внесе

Пред да се приклучи машината, земете репрезентативна почвена проба за секоја парцела или за јасно издвоена почвена зона. Резултатот треба да покаже каква е снабденоста со хранливи материи, а препораката треба да ги земе предвид планираниот принос, предкултурата, органската материја и условите на конкретната нива.

Основното ѓубрење кај пченица и јачмен не се одредува со универзална доза што важи за сите височини и региони. Особено фосфорот и калиумот треба да се внесуваат според лабораториски резултат, а не според навика или според количината што била употребена на друга парцела.

Кај азотот треба да се остави простор за корекција. Дел може да се внесе пред или при сеидбата, но целокупната количина не треба автоматски да се внесе однапред без процена на минералниот азот, предкултурата, очекуваниот принос, влагата и ризикот од загуби.

• Одделете ги парцелите со различен тип почва или различна историја на ѓубрење.
• Побарајте стручна препорака за односот меѓу основното ѓубрење и подоцнежната азотна прихрана.
• Не користете иста доза само затоа што нивите се наоѓаат во исто село или производен реон.

Подгответе го расфрлувачот пред пробното мерење

Машината треба да биде чиста, без остатоци од старо ѓубриво во отворите, бункерот и механизмот за дозирање. Проверете дали мешачот, дисковите или лопатките и заштитните решетки се исправни. Секое оштетување што го менува протокот може да создаде нерамномерни ленти.

Користете суво и незгрутчено ѓубриво. Ако материјалот се лепи или се собира во грутки, протокот низ отворите ќе се менува за време на возењето и резултатот од калибрацијата нема да биде сигурен.

Одберете ја брзината на тракторот и PTO-вртежите што реално ќе ги користите на нивата. Проверете го притисокот во гумите и наполнете го бункерот приближно како во работата, бидејќи различното ниво на полнење може да влијае врз протокот кај одредени машини.

• Упатството на производителот користете го како почетна поставка, а не како конечен доказ за дозата.
• Не калибрирајте со една формулација, а потоа без проверка расфрлувајте друга.
• Запишете го производот, формулацијата, брзината и PTO-поставката пред тестот.

Измерете ја ефективната работна ширина

Кај центрифугалниот расфрлувач, максималниот дострел на гранулите не е исто што и корисната работна ширина. За правилно преклопување се користи ефективната ширина, односно растојанието меѓу две соседни траси при кое распределбата се изедначува.

За практична проверка поставете плитки садови или корита на еднакво растојание попречно на правецот на движење. Направете едно поминување така што средината на машината да помине над средишниот сад, а потоа измерете ја количината во секој сад.

Распределбата треба приближно да биде симетрична лево и десно. Крајните садови во кои количината е приближно половина од средишната помагаат да се процени ефективната ширина. Ако едната страна е очигледно потешка, прво наместете ја машината според упатството, наместо нерамномерноста да ја прикривате со поголемо преклопување.

1. Поставете ги садовите на рамна и безбедна површина за мерење.
2. Запишете ја масата од секој сад, а не само вкупната количина.
3. Повторете го тестот ако распределбата е видливо асиметрична.

Пресметајте ја дозата по хектар

Откако ќе ја утврдите ефективната ширина, измерете ја потрошувачката на позната должина. На пример, ако при проба се потрошени 24 килограми ѓубриво на ширина од 12 метри и должина од 800 метри, дозата се пресметува вака: 24 × 10.000 ÷ (12 × 800) = 25 kg/ha.

Формулата е: доза kg/ha = потрошена маса во kg × 10.000 ÷ (ефективна ширина во m × должина на пробата во m). На ист начин може да се провери и површината што ја покрива една позната количина ѓубриво.

Ако целта според агрономската препорака е 30 kg/ha, а мерењето покажува 25 kg/ha, не претпоставувајте дека разликата ќе се исправи сама во работата. Променете ја поставката на отворот, брзината или PTO-вртежите според упатството и направете нова проба.

1. Мерете ја должината на пробата, а не проценувајте ја според времето на возење.
2. Користете вага со доволна прецизност за количината што се потрошила.
3. Проверете ја дозата повторно по секоја поголема промена на поставката.

Проверете го преклопувањето меѓу соседните траси

На рамна парцела трасите може да се означат со GPS, траги, маркери или постојани ориентациски точки. Растојанието меѓу нив треба да се темели на измерената ефективна ширина, а не на рекламниот максимален дострел на машината.

Направете проба со две соседни поминувања и поставете садови во зоната каде што се преклопуваат исфрлените гранули. Ако таму има видливо двојно внесување, трасите се преблизу или распределбата е лошо наместена. Ако се појави светла лента со малку материјал, трасите се предалеку.

Кај неправилни рабови, клинови и препреки не возете според груба проценка. Колку е посложена формата на парцелата, толку повеќе значат прецизното водење и запишаната работна ширина.

• Користете иста брзина при тестот и при реалното расфрлување.
• Не го зголемувајте преклопувањето само за да прикриете нерамномерно исфрлање.
• На местата со двојно поминување внимавајте да не се надмине планираната доза.

Рамна и наклонета парцела не се однесуваат исто

На рамна парцела, ако машината е исправна и тракторот одржува постојана брзина, една калибрација може да биде репрезентативна за сличниот дел од нивата. Сепак, промената на типот на почвата или на влагата може да бара одделна проверка.

На наклонета или брановидна парцела, аголот на машината, лизгањето и промената на брзината можат да го изменат и протокот и распоредот. Резултатот од рамниот дел не треба автоматски да се пренесе на целата нива.

Ако тракторот губи влечење или не може да одржува стабилна брзина, преиспитајте го терминот и начинот на работа. Трасите треба да се планираат така што движењето да биде безбедно, со минимално лизгање и со почитување на ризикот од ерозија. Точната насока зависи од наклонот, машината и условите на парцелата.

• Направете дополнителна проба на репрезентативен наклонет дел.
• Следете дали брзината и PTO-вртежите остануваат стабилни.
• Не работете на дел каде што тракторот прави опасно лизгање или длабоки траги.

Ветерот и влажната почва го менуваат резултатот

Лесните или ситни гранули се особено чувствителни на ветер. Страничното поместување може да ја префрли дозата кон едната страна и да создаде ленти со различна исхрана. Ако ветерот е силен или нестабилен, одложете го расфрлувањето до поповолни услови.

Премногу влажната почва создава друг проблем. Длабоките траги и променливата брзина го нарушуваат планираниот внес по единица површина, а набивањето може да биде дополнителна штета за посевот и почвата.

Пред работата проверете дали гранулите остануваат суви и раздвоени. Ако има згрутчување, прво утврдете ја причината и отстранете ја; инаку отворите ќе се празнат нерамномерно.

• Не расфрлувајте ситен материјал при силен страничен ветер.
• Избегнувајте работа кога гумите пропаѓаат и создаваат длабоки траги.
• Повторете ја калибрацијата ако влагата на ѓубривото значително се промени.

Водете запис за секоја парцела

Краток запис по парцела го олеснува следното ѓубрење и покажува каде се појавиле отстапувања. Запишете го датумот на проверката, производот и формулацијата, масата употребена во тестот, ефективната ширина, должината на пробата, брзината, PTO-вртежите и пресметаната доза.

За проверката извршена на 6 октомври 2026, белешката треба да се однесува на конкретната машина и конкретниот материјал, а не само на марката на ѓубривото. Доколку подоцна се смени производот или условот на работа, старата белешка не е доволна за нова поставка.

По работата забележете и дали имало ветер, влажна почва, наклон, застој или промена на брзината. Таквите податоци се корисни при оценување на посевот и при подготовка на следната прихрана.

• Датум и ознака на парцелата.
• Производ, формулација и количина во бункерот.
• Ефективна ширина, брзина, PTO и должина на тестот.
• Потрошена маса, пресметана доза и забележана рамномерност.

Практична проверка пред влез на нива

Пред да започнете со основното ѓубрење, споредете ја планираната доза со резултатот од тестот и проверете дали распределбата е прифатлива по целата работна ширина. Ако просекот е точен, но едната страна е потешка, машината сè уште не е подготвена за работа.

Кај пченицата и јачменот особено избегнувајте автоматско пренесување на доза од друга нива. Висината, наклонот, типот на почвата, предкултурата, влагата и начинот на обработка можат да се разликуваат и во близу соседни парцели.

Конечната одлука за количината и поделбата на хранливите материи треба да се темели на анализа на почвата и совет од агроном. Расфрлувачот е алатка за прецизно внесување на одлуката, но не ја заменува агрономската процена.

1. Потврдете ја дозата со формулата, а не само со скалата.
2. Потврдете ја симетријата лево и десно.
3. Проверете го преклопувањето со две соседни траси.
4. Одложете ја работата ако условите не дозволуваат стабилна брзина и рамномерно расфрлување.

Заклучок

Пред есенското ѓубрење на пченицата и јачменот, најпрво утврдете ја потребата од хранливи материи, а потоа измерете како конкретниот расфрлувач го внесува конкретното ѓубриво. Ефективната ширина, потрошувачката по хектар и преклопувањето мора да се проверат со проба.

Рамната парцела, наклонот, ветерот, влагата и стабилноста на тракторот влијаат врз конечниот резултат. Со запишана калибрација, внимателно водење по траси и план за поделена азотна прихрана, се намалува ризикот од прескокнати ленти, предозирање и непотребен трошок.

Најчесто поставувани прашања