Данок на имот за земјоделско земјиште што се обработува, по закон, не се плаќа. Но во одредени села сопствениците добиваат решенија според кои нивата им е „градежно земјиште“ — затоа што на хартија влегла во урбанистички план. Една држава, две приказни: Министерството за земјоделство ја гледа како нива и плаќа субвенции, а општината ја оданочува како плац.

Дали е тоа законито? Одговорот не е едноставно „да“ или „не“. Зависи од неколку работи што секој сопственик треба да ги провери.

Што вели Законот за даноците на имот за земјоделското земјиште?

Законот за даноците на имот разликува земјоделско, градежно, шумско земјиште и пасишта. За земјоделците клучна е една одредба:

• Ослободување (член 8): данок на имот не се плаќа за земјоделско земјиште што се користи за земјоделско производство.

Со други зборови: обработената нива е ослободена од данокот. Законот порано предвидуваше и зголемени стапки за земјоделско земјиште што не се обработува, но Уставниот суд во септември 2024 година ја укина таа одредба (член 6 став 3).

Зошто тогаш општината ја оданочува како градежно земјиште?

Тука настанува проблемот. Според Законот за градежно земјиште, градежно земјиште е земјиштето што е планирано со урбанистички план. Ако со важечки урбанистички план парцелата е предвидена за градење, тоа може да претставува основа таа да се третира како градежно земјиште — дури и ако на неа и понатаму расте пченка. Сепак, секогаш треба да се проверат конкретната планска намена, катастарските податоци и законската основа на даночното решение.

Законот за земјоделското земјиште тоа и го дозволува: градежното неизградено земјиште, додека не се изгради, може да се користи за земјоделски цели. Но тогаш тоа е градежно земјиште што привремено се обработува — а ослободувањето од данок важи само за земјоделско земјиште.

Пет прашања што ќе ви покажат дали решението е исправно

1. Дали урбанистичкиот план навистина е донесен и важи?

Нацрт-план, план во изработка или стар план што е ставен вон сила не е основа за градежно земјиште. Побарајте од општината: кој план, кога е донесен, со која одлука на Советот.

2. Која намена ја има вашата парцела во планот?

Ова е најчесто превидениот детал. „Во опфат на план“ не значи автоматски „градежна намена“. Плановите често опфаќаат и површини со земјоделска, зелена или заштитна намена. Ако вашата парцела во планот не е предвидена за градење, тешко може да се третира како градежно земјиште. Побарајте извод од планот за вашата катастарска парцела.

3. Што пишува во имотниот лист?

Ако во катастарот парцелата е водена како нива 3-та или 4-та класа, а не како градежно земјиште, тоа е важен доказ. Општината треба да образложи врз основа на што ја менува категоријата.

4. Колкава е проценетата пазарна вредност?

Основата за данокот е пазарната вредност, утврдена според Методологијата за проценка. Парцела во планински дел, без пат, вода и струја, не вреди колку плац во градска населба. Проверете ја вредноста во решението и споредете ја со реалните цени во вашето село.

5. Дали ви се пресметува наназад?

Правото на утврдување на данокот по правило застарува за пет години по истекот на годината во која требало да биде утврден. Меѓутоа, застарувањето може да се прекине, по што рокот тече одново, а законот предвидува и апсолутна застареност од десет години. Ако добиете решение за повеќе години наназад, проверете дали за некоја од нив рокот веќе поминал.

Што можете да направите: чекор по чекор

1. Соберете докази: даночното решение, имотен лист, извод од урбанистичкиот план за парцелата, потврда за упис во ЕРЗС и докази за обработка (субвенции, фотографии, фактури за семе и ѓубре).
2. Поднесете писмено барање до општината — да ви се образложи врз основа на кој план и која намена земјиштето е оценето како градежно, и да се утврди фактичката состојба на терен. Барајте архивски број. Внимавајте: ова барање не го запира рокот за судска заштита.
3. Почитувајте го рокот за тужба. Против решението на градоначалникот за данокот на имот, законот предвидува управен спор пред надлежниот суд. Рокот е наведен во правната поука на самото решение — не го испуштајте. Имајте предвид: тужбата не ја одлага наплатата.
4. Обратете се до Народниот правобранител. Тој ја следи заштитата на правата на граѓаните пред органите на државната и локалната власт, а постапката е бесплатна. Ова не го заменува и не го одложува рокот за тужба.
5. Следете ги измените на урбанистичките планови. Кога се изработува или менува план, сопствениците имаат право да дадат забелешки. Тоа е моментот да побарате нивата да остане со земјоделска намена.

Поширокиот проблем

Урбанистичките планови за селата понекогаш се цртаат широко, со „резерва“ за градба што никогаш не доаѓа. Резултатот е дека семејства што со генерации обработуваат иста нива, одеднаш плаќаат данок како сопственици на плацови — а приходот им е од компири и жито, не од продажба на парцели.

Решението не е нивата да се запушти, туку правилата да се усогласат: земјиште што е во ЕРЗС, се обработува и нема изградена инфраструктура, не би требало да се оданочува како градежно. Тоа е прашање за општините, Министерството за финансии и Министерството за земјоделство — и тема што zemjodelie.mk ќе продолжи да ја следи.

Текстот е изготвен според Законот за даноците на имот (пречистен текст со измени до „Службен весник“ бр. 151/21, со одлуката на Уставниот суд У.бр.75/2022 од 18.09.2024 година, „Службен весник“ бр. 226/2024), Законот за градежно земјиште и Законот за земјоделското земјиште. Информациите треба да се проверат со надлежните институции — вашата општина и Министерството за финансии. За конкретен случај консултирајте се со правен стручњак.