Бататот најчесто пропаѓа по вадењето поради исеченици, удари, задржана влага и пренесување на оштетените корени меѓу здравите. Со внимателно вадење, правилно залечување на површинските повреди, строго сортирање и соодветен магацин, загубите може значително да се намалат.
Октомври е период во кој производителите на батат во Македонија го внесуваат родот од нива, но работата не завршува со вадењето. Клубенестите корени имаат нежна кожа и лесно се оштетуваат при копање, фрлање во гајби или грубо чистење на почвата.
Бататот не треба веднаш да се мие, лупи или да се внесува во ладен и влажен простор. Најпрво треба внимателно да се извади, да се остави површината да се просуши и оштетувањата да се залечат во проветрени услови. Потоа следуваат сортирањето и изборот на најсоодветното место за краткорочно чување.
Условите не се исти во сите производни подрачја. Во повисоките и постудени места бербата треба да се организира пред корените да бидат изложени на студ, додека во потоплите низини поголем проблем може да биде топол, затворен и слабо проветрен магацин.
Вадењето започнува со проценка на нивата
Пред да се активира механизацијата или да се започне со рачно копање, проверете дали почвата е доволно просушена за корените да излезат без лепење на големи влажни грутки. Натопена почва го отежнува вадењето, ја зголемува опасноста од кршење и остава повеќе влага на површината.
Во повисоките и студени подрачја не треба да се одложува бербата ако се очекува заладување што може да го оштети бататот. Во потоплите подрачја може да има поширок прозорец за работа, но и таму корените не треба непотребно да останат долго во ладна, влажна или замрзната почва.
Зрелоста се проценува според развојот на корените, состојбата на надземниот дел и пробното вадење од неколку места. Не се потпирајте само на еден корен од крајот на парцелата, бидејќи разликите во почвата и влагата може да бидат значителни.
- Извадете пробни корени од различни делови на парцелата.
- Избегнувајте работа кога почвата е леплива и натопена.
- Организирајте транспорт и гајби однапред за корените да не лежат долго на нива.
- Проверете ги рабовите на парцелата и местата со различна влажност одделно.
Како да се избегнат исеченици и удари
Најголем дел од подоцнежните загуби започнуваат со механичка повреда при вадењето. Лопатата, вилата, ротирачките делови и транспортерите треба да се наместат така што корените да не се сечат, паѓаат од височина или се притискаат меѓу неподвижни и подвижни делови.
При рачно вадење, прво разлабавете ја почвата на безбедно растојание од редот, а потоа подигнете ги корените. Не влечете го бататот за стеблото, затоа што корените често се кршат или остануваат со откинати делови.
Гајбите треба да бидат чисти, без остри рабови и без камења или растителни остатоци што можат да ја пробијат кожата. Полнењето нека биде умерено, а празнењето внимателно, без истурање од висока точка.
- Проверете дали лопатите и вилите се остри и без искривени рабови.
- Намалете ја височината од која корените паѓаат во гајба или на транспортер.
- Не фрлајте полни гајби една врз друга.
- Одделете ги корените што се пресечени, згмечени или силно изгребани.
Просушување и залечување на површинските оштетувања
По вадењето, бататот треба внимателно да се стави во сенка или под заштитен, проветрен простор. Целта е површината да се ослободи од вишокот влага и ситните оштетувања да започнат да се затвораат, а не корените да се исушат до губење на квалитетот.
Залечувањето бара топла средина, доволно влажност во воздухот и постојано движење на воздухот, но не и капки вода на корените. Ако се создава кондензација по површината, условите се премногу влажни или воздухот не се менува доволно.
Корените не треба да се мијат пред оваа фаза. Водата може да навлезе во ситните пукнатини, да ја задржи влагата околу оштетувањето и да создаде услови за гниење. Сувата почва може внимателно да се отстрани со рака, без стругање на кожата.
- Распоредете ги корените во плиток слој, без натрупување.
- Овозможете струење на воздухот од сите страни.
- Заштитете ги од директно сонце, дожд и роса.
- Отстранете ги корените што почнуваат да омекнуваат или да пуштаат течност.
Сортирањето мора да се направи пред внесување во магацин
Еден оштетен корен може да биде почетна точка за ширење на гниење, особено ако се чува во затворена гајба со слаба вентилација. Затоа сортирањето не треба да се остава за подоцна или да се прави само со брз визуелен преглед одозгора.
За краткорочно чување издвојте ги целите, цврсти и чисти корени со неоштетена кожа. Посебно групирајте ги оние со мали површински гребнатини, бидејќи нив треба почесто да ги проверувате и прво да ги пласирате или употребите.
Корените со длабоки исеченици, скршени краеви, вдлабнатини, омекнати делови, непријатен мирис или видливо гниење не треба да се мешаат со здравиот род. Не обидувајте се да го спасите само надворешниот дел ако оштетувањето е навлезено во ткивото.
- Прва група: целосно здрави корени за чување.
- Втора група: лесно изгребани или неправилни корени за побрза употреба.
- Трета група: пресечени, згмечени, омекнати или загниени корени за одделување.
- Сортирајте повторно при префрлање во друга гајба или просторија.
Сув магацин: проветрување без пресушување
Сувиот магацин е добра основа за краткорочно чување само ако воздухот може да се движи и ако корените не се изложени на силен провев или директно сонце. Просторијата треба да биде чиста, без остатоци од претходна берба, мувла, протекување и кондензација на ѕидовите или таванот.
Бататот не треба да се реди директно на под. Користете чисти гајби, палети или друга подлога што дозволува воздухот да поминува и под најдолниот слој. Оставете простор меѓу редовите и ѕидовите за полесна проверка.
Претерано сувиот воздух може да доведе до овенување и губење на цврстината, особено ако корените се оставени изложени. Затоа целта не е магацинот да биде што посув, туку површината на коренот да остане сува без услови за сушење и пукање.
- Проверете го магацинот пред внесување на родот.
- Користете плитки и чисти гајби наместо големи купови.
- Овозможете проветрување без директен студен провев.
- Прегледувајте ги гајбите и отстранувајте сомнителни корени.
Што се случува во влажен магацин
Во влажен простор проблемот не е само водата на подот. Високата влажност, слабата размена на воздух и натрупаните гајби создаваат микроклима во која површинските повреди тешко се затвораат, а мувлата и гниењето полесно се шират.
Ако на корените се појавуваат капки, влажни дамки или лизгава површина, потребно е да се подобри проветрувањето и да се намали контактот со влажен под или ѕид. Не покривајте ги со непропустлива фолија, бидејќи влагата останува заробена.
Магацините со протекување, слаба изолација или големи температурни разлики бараат почеста контрола. Во такви услови не внесувајте сомнителни корени само затоа што нема друг простор; подобро е прво да се одвои здравиот род и да се скрати времето на чување.
- Отстранете ја влагата од подот и проверете ги местата со протекување.
- Не редете гајби до влажни ѕидови.
- Не затворајте го родот со најлон без можност за размена на воздух.
- Проверете ги долните слоеви, каде што најчесто се задржува влага.
Постуден простор не значи автоматски подобро чување
Бататот не се однесува како компир и не треба да се внесува во најстудената просторија само за да се забават промените. Прениските температури можат да предизвикаат оштетување на ткивото и подоцнежно влошување на вкусот и квалитетот, дури и ако коренот првично изгледа здрав.
Во постуден магацин редовно следете ги условите, особено навечер и во периоди на заладување. Не дозволувајте корените да бидат изложени на мраз, а при префрлање од топла во студена просторија избегнувајте нагли промени и кондензација.
Ако изборот е меѓу студен, сув и проветрен простор и влажен, затворен простор со температурни осцилации, предност има просторот што го штити бататот од студ и влага, а истовремено овозможува контрола и преглед.
- Не чувајте го бататот во простории наменети за култури што поднесуваат постудено складирање.
- Следете ги најстудените делови од магацинот, а не само температурата кај вратата.
- Заштитете ги гајбите од директен контакт со ладен под или надворешен ѕид.
- При појава на омекнување или потемнување, издвојте ја целата сомнителна група.
Проверка на гајбите и правилно користење на родот
Чувањето не е еднократна операција. Прегледајте ги гајбите во интервали што одговараат на условите во магацинот и на состојбата на родот. Во влажен или нестабилен простор контролите треба да бидат почести.
При проверка не ги превртувајте грубо корените. Подигнете го горниот слој, погледнете ги рабовите и долниот дел од гајбата, а потоа вратете ги внимателно. Мирис, мека површина, темни влажни дамки или истекување се знаци дека групата треба да се оддели.
Прво користете ги корените со мали гребнатини, неправилна форма или пократка очекувана трајност. На тој начин здравиот род останува одделен и не се отвора целата залиха непотребно.
- Водете белешка од која парцела и од која берба е секоја група.
- Не мешајте ново внесен род со веќе складиран род без преглед.
- Отстранете го оштетениот корен заедно со соседните ако има знаци на ширење.
- Одржувајте ги гајбите стабилни и достапни за контрола.
Едноставен редослед од нива до магацин
Работата е полесна ако секоја фаза има јасен редослед. Така се избегнува мешање на здрави и оштетени корени, непотребно миење и внесување влага во магацинот.
Постапката треба да се приспособи на типот почва, висината, пристапноста до парцелата и условите во конкретниот објект. Производителот што има само краткорочно чување може да користи поинаков распоред од оној што планира подолга продажба, но основните правила остануваат исти.
- Проверете ја зрелоста и состојбата на почвата на повеќе места.
- Извадете внимателно и избегнувајте сечење, фрлање и притискање.
- Оставете ги корените да се просушат и да ги залечат површинските оштетувања во проветрени услови.
- Сортирајте ги пред внесување во магацин.
- Одберете сув, заштитен и не премногу студен простор.
- Вршете редовна контрола и прво користете ги послабите групи.
Прочитајте и на Zemjodelie.mk
Избрани текстови што директно ја дополнуваат темата.
Чек-листа за шеќерна репка пред вадење: процена на зрелоста, подесување на машината, намалување на кршењето и правилно кратко чување.
Прочитај →
Заклучок
Квалитетот на бататот по вадењето најмногу зависи од вниманието во првите денови: без грубо ракување, без миење пред залечување, без мешање на оштетени со здрави корени и без внесување во влажен или премногу студен простор.
Во услови на Македонија разликите меѓу низините и повисоките подрачја бараат локална проценка на почвата и магацинот. Целта е корените да останат суви на површината, заштитени од студ и достапни за редовна контрола.
Најчесто поставувани прашања
