Класа на пченица – од неа зависи колку ќе заработите од секој тон. Иста сорта, исто село, иста недела на жетва – а едниот добива прва класа, другиот трета. Зошто? Затоа што класата не зависи од среќа, туку од четири мерливи показатели, а на повеќето од нив земјоделецот влијае уште на нивата.

Законот за квалитетот на земјоделските производи пропишува дека пченицата што се става во промет се дели во I, II и III класа. Во овој текст објаснуваме по што се одредува класа на пченица и што можете да направите за вашето зрно да заврши во повисока класа.

Што вели законот за класа на пченица?

Според членот 7 став 2 од законот, квалитетот на пченицата се утврдува врз основа на:

1. содржината на сурови протеини,
2. хектолитарската маса,
3. содржината на примеси и
4. седиментационата вредност по методот на Зелени.

Точните гранични вредности за секоја класа не се во законот, туку во правилник што го донесува министерот за земјоделство (член 7 став 4). Затоа, пред жетва, барајте од откупувачот да ви ги каже вредностите по кои ќе ја класира пченицата и да ги запише во договорот.

Четирите показатели – и што влијае на нив

1. Сурови протеини

Протеините покажуваат колку белковини има во зрното. Од нив зависи дали од брашното ќе се направи добар леб. На протеините најмногу влијаат:

• сортата – некои сорти се создадени за квалитет, други за висок принос;
• азотната прихрана – особено навремената прихрана во пролет; без доволно азот, протеините паѓаат;
• многу висок принос – кога зрното е многу, протеинот често се „разредува“ ако азотот не е доволен.

2. Хектолитарска маса

Ова е тежината на 100 литри зрно, изразена во килограми. Полно и здраво зрно тежи повеќе. Хектолитарската маса ја намалуваат:

• жештините и сушата во фазата на наливање – во Македонија тоа е крајот на мај и јуни, кога зрното може да остане шупливо;
• полегнувањето на пченицата;
• болестите на листот и класот (рѓи, фузариум);
• дожд пред жетва – зрното бабри, па се суши и губи тежина.

3. Примеси

Сè што не е здраво зрно пченица: семе од плевели, скршени зрна, плева, земја, камчиња, никнати зрна. Примесите најчесто доаѓаат од:

• заплевелена нива;
• лошо подесен комбајн (премногу силно вршење крши зрна, слабо чистење остава плева);
• жетва при висока влажност или по дожд.

4. Седиментациона вредност по Зелени

Ова е лабораториски тест што покажува колку е квалитетен протеинот, односно колку е „силен“ глутенот. Тука сортата игра најголема улога. Голем непријател е житната стеница – со убодите во зрното го оштетува глутенот, па и пченица со добри протеини може да има слаба седиментација.

Што можете да направите за подобра класа?

1. Изберете сорта според намената. Ако сакате прва класа, барајте сорта позната по квалитет, а не само по принос. Прашајте кај семенарницата или советникот.
2. Не штедете на пролетната прихрана. Азотот е директно поврзан со протеините. Анализа на почвата помага да знаете колку ви треба.
3. Следете ги болестите и штетниците. Рѓите и фузариумот ја кратат хектолитарската маса, а житната стеница го уништува глутенот.
4. Чувајте ја нивата чиста. Помалку плевели – помалку примеси.
5. Жнејте навреме. Презрелата пченица што чека дожд губи тежина и квалитет.
6. Проверете го комбајнот. Правилно подесено вршење и чистење значи помалку скршени зрна и плева.

Заклучок

Класа на пченица не се „добива“ на откупното место – таа се создава цела година на нивата. Протеините зависат од сортата и азотот, хектолитарската маса од временските услови и заштитата, примесите од чистотата на нивата и комбајнот, а седиментацијата од сортата и житната стеница. Кога ги знаете овие четири показатели, знаете и каде да вложите за да заработите повеќе.