Младите лози влегуваат во зима со чувствителен калем, тенко стебло и плиток коренов систем. Со правилно врзување, воздушеста заштита од глодари и внимателно затрупување само на ризичните места, загубите од студ, ветер и механички оштетувања може значително да се намалат.
По завршувањето на сезоната, младото лозје не треба да се остави без проверка. Кај едногодишните калемени садници најчувствителни се спојното место меѓу подлогата и благородната сорта, младото стебло и коренот што сè уште не е навлезен длабоко во почвата.
Заштитата не изгледа исто на секоја парцела. Лоза на топла, заклонета и добро дренирана падина има поинаков ризик од лоза во студена котлина, изложен гребен или тешка почва што задржува вода. Затоа материјалот и начинот на заштита треба да се изберат според микролокацијата, а не само според календарот.
Целта е калемот да биде заштитен, но сув и проветрен; стеблото да не се ниша на ветер и да не се трие од колец; а глодарите да не можат да стигнат до кората. Прекумерното завиткување и натрупување материјал околу лозата може да создаде проблем наместо решение.
Прво проценете го ризикот на секоја парцела
Пред да се постави заштитата, направете кратка обиколка на младото лозје. Забележете каде се задржува студен воздух, каде дува најсилно, каде почвата останува влажна и каде има траги од глодари. Разликите може да бидат големи и во рамките на ист насад.
Пониските и затворени места почесто имаат подолготрајно задржување на студен воздух. На изложени падини и гребени, ветерот може да го исуши младото стебло, да ја разлабави садницата или да ја оштети заштитата. Во тешка и влажна почва ризикот не е само студот, туку и гниењето околу калемот.
Проверете дали садниците се добро вкоренети и дали по обилни дождови стои вода во редот. Таму каде што дренажата е слаба, висок насип околу стеблото не е автоматски подобра заштита.
- Студена котлина или вдлабнатина во парцелата.
- Изложеност на северен или силен доминантен ветер.
- Тешка почва со бавно сушење по дожд.
- Видливи дупки, измет или нагризана кора од глодари.
- Разлабавени колци и садници што се нишаат.
Проверка на калемот и стеблото пред заштита
Калемот треба да биде чист, без пукнатини, повреди и наталожена влажна почва. Отстранете ја тревата и растителните остатоци што го допираат стеблото, но работете внимателно за да не ги повредите плитките корени.
Проверете дали спојното место е над нивото на почвата и дали не е затрупано по обработка или поројни дождови. Кај младите калемени лози, неговото затрупување со влажна земја може да го намали проветрувањето и да поттикне оштетувања на кората.
Стеблото треба да биде исправено и стабилно. Ако се ниша, прво поправете го колецот или врзувањето. Заштитна мрежа поставена врз нестабилна лоза само ќе го зголеми триењето и оптоварувањето од ветер.
- Проверете ја кората по целата должина на младото стебло.
- Ослободете го просторот околу калемот од трева и растителни остатоци.
- Поправете лабав колец пред да поставите заштитна мрежа.
- Не стругајте, не засекувајте и не премачкувајте оштетена кора со непроверени материјали.
Врзувањето го намалува ризикот од кршење
Младата лоза треба да биде потпрена, но не стегната. Врската меѓу стеблото и колецот треба да го спречи нишањето, а сепак да остави простор за природно задебелување. Крутата жица и тенките пластични врвки што сечат во кората не се добар избор за долга зимска употреба.
Поставете мека и еластична врска, со доволно лабавина за стеблото да не се трие од колецот при ветер. Ако има повеќе точки на врзување, тие треба да ја распределат силата наместо да ја свиткаат лозата на едно место.
По ветровит период повторно проверете ја секоја врска. Олабавена садница може да се ниша во почвата и да ги оштети младите коренчиња, а премногу стегната врска може да остави прстенеста повреда на стеблото.
- Користете мека, еластична и отпорна врска.
- Оставете простор меѓу врската и кората.
- Поставете ја лозата така што колецот да ја штити од нишање.
- Проверете ги врските по силен ветер или обилен дожд.
Заштитна мрежа против глодари и механички повреди
Во насади блиску до меѓи, необработени површини, канали или складишта, глодарите може да ја нагризат младата кора особено кога нема друга лесно достапна храна. Заштитната мрежа треба да го опфати ризичниот дел од стеблото, но да не го притиска.
Најпрактична е цврста, пропустлива мрежа или заштитна цевка со отвори за воздух. Поставете ја така што не лежи директно на кората и проверете дали долниот дел е доволно близу до почвата за глодарите да не влезат одоздола. Сепак, не ја закопувајте длабоко и не создавајте чаша што задржува вода.
Мрежата треба да биде стабилна на ветер, но да може лесно да се отстрани или провери. Материјал што собира кондензација околу стеблото е ризичен, особено на потопли и влажни места.
- Изберете мрежа со отвори за проветрување.
- Оставете мал воздушен простор меѓу мрежата и кората.
- Проверете го долниот раб за да нема празнина низ која влегуваат глодари.
- Не користете материјал што го затвора стеблото како непропустлива фолија.
- Проверувајте дали под мрежата има влага, мувла или нагризување.
Кога внимателното затрупување има смисла
Затрупувањето со сува и растресита почва може да биде оправдано на места каде калемот и долниот дел од стеблото се изложени на посилен студ, особено кај млади насади со чувствителна положба. Тоа не треба да биде автоматска мерка за секоја лоза.
Почвата за оваа намена треба да биде релативно сува, ситна и без големи грутки што би го притискале стеблото. Насипот треба внимателно да го покрие ризичниот дел, без силно набивање и без создавање вдлабнатина во која ќе се собира дождовница.
На почви што задржуваат вода или на парцели со слаба дренажа, затрупувањето може да го зголеми ризикот од гниење и оштетување на кората. Таму подобро е да се ограничи контактот со влажна почва и да се користи воздушеста физичка заштита, со претходна проверка на локалните услови.
- Затрупувајте само ризичен дел, не целото стебло без потреба.
- Користете сува и растресита почва.
- Не ја набивајте почвата силно околу калемот.
- Не затрупувајте ако водата се задржува во редот.
- Проверете дали дождот може слободно да се одлева од насипот.
Избор на материјал според ветер, почва и изложеност
На заклонета парцела со лесна, добро дренирана почва обично е доволна комбинација од стабилно врзување и мрежа против глодари. Таму прекумерното завиткување може да ја задржи влагата и да го забрза оштетувањето на кората.
На изложен терен приоритет има механичката стабилност. Колецот мора да е добро фиксиран, а мрежата да не се претвора во површина што го фаќа ветерот. При поставување оставете ја заштитата исправена и без лабави делови што ќе удираат во стеблото.
На тешка почва, особено по дождлив период, не додавајте материјал само затоа што ноќите стануваат постудени. Поголема корист има од расчистување на зоната околу калемот, отстранување на водата и редовна контрола на влагата.
- Лесна и сува почва: внимателна заштита без непотребен насип.
- Тешка почва: приоритет се проветрувањето и одводнувањето.
- Ветровит терен: стабилен колец и мрежа што не се трие.
- Места со глодари: физичка бариера околу стеблото.
- Топли заклонети места: избегнувајте непропустливи обвивки.
Материјали што треба да се избегнуваат
Непропустливата пластика завиткана директно околу стеблото може да создаде кондензација, особено кога дневните температури се повисоки, а ноќите студени. Ако се користи некаков покривен материјал, тој не смее да го затвори стеблото без воздушен простор и можност за проверка.
Слама, сено и растителни остатоци поставени непосредно до калемот може да задржат влага и да понудат засолниште за глодари. Како изолациски материјал тие имаат смисла само ако се поставени така што не го допираат влажниот дел од стеблото и ако редовно се проверуваат.
Не оставајте остри жици, клинци, исечени рабови од метал или скршени делови од цевки во близина на младите лози. Зимскиот ветер може да ги претвори во извор на постојано механичко оштетување.
- Избегнувајте непропустлива фолија директно врз кората.
- Не ставајте влажна слама или сено до калемот.
- Отстранете остри рабови и лабави жици.
- Не користете валкан или мувлосан материјал.
- Оставете пристап за визуелна контрола.
Контрола по дожд, ветер и студен период
Поставувањето не е последната работа. По посилен ветер проверете дали лозата се ниша, дали мрежата го допира стеблото и дали насипот е разнесен или набит. По обилен дожд проверете дали околу калемот се задржува вода.
Во потоплите зимски периоди отворете или подигнете дел од заштитата ако под неа се собира кондензација. Не правете нагли и целосни промени без причина, туку одржувајте воздушен простор и спречете директно триење.
Ако забележите нагризана кора, пукнатина или потемнување, означете ја лозата за повторна контрола. Повредените садници не треба да се затрупуваат уште повеќе без да се утврди дали причината е глодар, влага или механичко триење.
- Прегледајте ги редовите по силен ветер.
- Проверете ја влагата под мрежата или обвивката.
- Поправете насип што се слегнал и задржува вода.
- Отстранете делови што ја допираат или стегаат кората.
- Означете ги оштетените лози за одделна контрола.
Практичен редослед за подготовка на младото лозје
Работата оди побрзо и со помал ризик ако се изведува по редослед. Најпрво исчистете го просторот околу секоја лоза и утврдете дали садницата е стабилна. Потоа изберете заштита според местото, наместо однапред да примените ист материјал на целата парцела.
На крајот направете контролна обиколка во која ќе ја проверите секоја заштитена лоза од сите страни. Така се откриваат празнини кај мрежата, врски што стегаат и насипи што го затвораат одводот.
- Исчистете ја зоната околу калемот.
- Проверете ја кората и стабилноста на садницата.
- Поправете го колецот и поставете мека врска.
- Поставете мрежа против глодари со воздушен простор.
- Затрупајте само каде што локалниот ризик го оправдува тоа.
- Направете последна проверка по поставувањето.
Заклучок
Младите лози не се штитат со најмногу материјал, туку со правилно избрана и приспособена заштита. Најпрво обезбедете стабилно стебло, потоа поставете воздушеста бариера против глодари, а затрупување применете само на местата каде студот и положбата навистина го оправдуваат.
Во Македонија разликите меѓу топли падини, студени котлини, ветровити терени и влажни почви бараат различен пристап. Редовната контрола по ветер и дожд често спречува поголема штета од самото првично поставување на заштитата.
Најчесто поставувани прашања
