Нова овошка е засадена: четири проверки веднаш по садењето за да не пропадне преку зима

Есенското садење овошки може да биде успешно и во различни производни подрачја во Македонија, но самото поставување на садницата во јамата не е последната работа. По садењето остануваат неколку проверки што често се прескокнуваат, а токму тие одлучуваат дали коренот ќе се исуши, дали ќе стои во вода или дали мразот и ветерот ќе ја разлабават младата овошка.

Условите не се исти во рамничарските и повисоките места, ниту пак на лесна песоклива и на тешка глинеста почва. На лесната почва водата побрзо се губи, додека на тешката може да се задржи околу коренот. Затоа по наводнувањето не треба само да се гледа дали површината е влажна, туку и како почвата се однесува во длабочината на јамата.

Четирите проверки се едноставни: дали водата навлегла без да создаде баричка, дали садницата е добро прицврстена, дали калемот останал над почвата и дали коренот е покриен без затрупување на кореновиот врат. Со навремена корекција се спречуваат најчестите загуби во првата зима.

Првата проверка: дали наводнувањето ја навлажни целата коренова зона

По садењето почвата треба да се слегне околу коренот и да се исфрлат воздушните празнини. Водата не служи само за навлажнување на површината, туку треба да стигне до почвата што непосредно ги опкружува корените. Ако по полевањето водата веднаш исчезнува, можно е околу коренот да останале суви делови или канал низ кој водата истекува настрана.

На лесни, песокливи и чакалести почви влагата брзо се губи, особено ако времето е суво и дува ветер. Таму треба да се провери почвата со рака под површинскиот слој, без постојано да се полева плитко и често. На тешки глинести почви проблемот е спротивен: бавното впивање може да создаде задржување вода и недостиг на воздух околу коренот.

Ако водата стои во јамата подолго време, не додавајте ново полевање само затоа што површината подоцна изгледа сува. Проверете дали има истекување, набивање или лошо одведување. Во таква состојба дополнителната вода може да го зголеми ризикот од оштетување на коренот.

• Проверете ја влагата и под површината, а не само на врвот на почвата.
• На лесни почви следете дали влагата брзо исчезнува околу садницата.
• На тешки почви внимавајте водата да не стои во јамата.
• Не полевајте повторно по навика ако почвата е веќе влажна и слабо пропустлива.

Втората проверка: садницата да не се ниша на ветер

Млада овошка што се ниша по секој ветер може повторно да ги раскине ситните коренчиња што штотуку воспоставиле контакт со почвата. Дури и ако главниот колец е поставен, врската треба да ја држи садницата стабилна, без да го стега стеблото и без да го трие во кората.

Колецот се поставува така што садницата да има потпора, но да не биде целосно неподвижна како да е вкочанета. Врзувањето треба повремено да се проверува затоа што почвата по наводнувањето се слегнува, а врвката може да се затегне. Материјалот за врзување треба да биде широк и еластичен, а не тенка жица или груб канап што сече во кората.

На изложени места и на повисоки терени ветерот може да биде посилен од условите во заветрена градина. Таму стабилноста се проверува почесто, особено по силен ветер или по обилно полевање. Ако садницата се наклонила, исправете ја внимателно и дополнете ја почвата околу коренот само ако се појавила празнина.

• Проверете дали стеблото се ниша независно од колецот.
• Оставете врзувањето да држи, но да не го стега стеблото.
• Побарајте траги од триење или оштетување на кората.
• По слегнување на почвата повторно проверете ја висината и стабилноста.

Третата проверка: калемот мора да остане над нивото на почвата

Местото на калемење се препознава како задебелување или свиок на стеблото, најчесто во близина на кореновиот систем. По садењето тоа место треба да остане над површината на почвата. Ако калемот се затрупа, подлогата и калемената сорта може да бидат изложени на несакани услови, а од долниот дел може да се појават изданоци што ја земаат храната од овошката.

При слегнување на почвата, особено по првото полевање, садницата може да се спушти повеќе од планираното. Затоа проверете го калемот откако почвата ќе се намести. Ако е покриен, внимателно отстранете дел од земјата околу стеблото, без да ги повредите површинските корени.

Не создавајте висок насип што го допира стеблото. Таквата земја може да задржува влага околу кората и да го попречи проветрувањето. Доколку се користи органски материјал за покривање на почвата, тој треба да биде оддалечен од стеблото и да не го покрива калемот.

• Пронајдете го задебелувањето на стеблото и проверете дали е над почвата.
• По првото полевање повторно проверете го нивото на садницата.
• Отстранете земја ако калемот е затрупан.
• Не натрупувајте материјал директно околу стеблото.

Четвртата проверка: коренот да биде покриен, но кореновиот врат да не е затрупан

Кореновиот врат е преминот меѓу коренот и стеблото. Тој треба да биде приближно на нивото на околната почва, а не длабоко под него. Ако е затрупан, влагата и недостигот на воздух може да создадат услови за оштетување на ткивото во основата на стеблото. Ако, пак, дел од корените останале откриени, тие може да се исушат или да бидат изложени на студ.

По наводнувањето разгледајте ја површината околу садницата. Доколку се појавила вдлабнатина и се гледаат корени, додадете ситна, растресита почва и нежно притиснете ја само колку да се затвори празнината. Ако околу стеблото се создал насип, тргнете го вишокот од кореновиот врат кон периферијата на јамата.

На тешки почви не треба да се гази силно околу садницата за да се затвори почвата. Со тоа се создава збиен слој што го ограничува движењето на воздухот и водата. Подобро е почвата постепено да се слегне со правилно полевање и со внимателно пополнување на празнините.

• Корените треба да бидат целосно покриени со почва.
• Кореновиот врат не смее да биде длабоко затрупан.
• Отстранете ја почвата што се насобрала директно до стеблото.
• Не ја набивајте тешката почва со силно газење.

Како да се постапи на различни места во Македонија

Во пониските и потопли производни подрачја почвата може подолго да остане активна, но тоа не значи дека секоја есенска садница има доволно влага. На лесни почви проверката за сушење останува потребна и по заладувањето. Сувиот ветер и изложената положба можат да ја исушат површината, додека коренот сè уште не е доволно развиен.

На повисоки и постудени места, како и на парцели изложени на ветер, садницата треба да биде добро стабилизирана и без откриени корени. Таму плитко засадена овошка е поранлива на температурни колебања, но ни предлабокото садење не е решение. Нивото на садење треба да се усогласи со условите на парцелата и со висината на калемот.

На терени со природен пад обрнете внимание каде се собира водата по полевање или по врнежи. Ако една страна од јамата постојано е влажна, а друга се суши, проблемот можеби не е во количината вода, туку во распоредот на почвата и одведувањето.

• На лесни почви следете го сушењето и влијанието на ветерот.
• На тешки и рамни терени проверете го задржувањето вода.
• На повисоки и изложени места проверете ја стабилноста на колецот.
• Не применувајте ист режим на полевање на сите парцели.

Што да се направи ако садницата се наклонила или почвата се спуштила

Наклонетата садница не треба да се влече нагло за стеблото. Прво проверете дали се поместила целата коренова бала или само горниот дел. Ако околу коренот има празнина, внимателно наместете ја садницата, дополнете почва и повторно проверете го калемот и кореновиот врат.

Кога почвата се слегнува нерамномерно, може да се создаде вдлабнатина што собира вода. Таа треба да се коригира така што влагата да не стои директно до стеблото. Од друга страна, не треба да се прави голем конус од земја што го покрива долниот дел на стеблото.

По корекцијата повторно проверете го врзувањето. Садницата треба да стои исправено и да има потпора, но врвката не смее да ја притиска кората. Оваа проверка е корисна и по силен ветер, по обилно наводнување или по движење на механизација во близина.

• Коригирајте го наклонот со внимателно наместување, а не со силно влечење.
• Затворете ги празнините околу коренот.
• Спречете создавање вдлабнатина што ја собира водата до стеблото.
• Проверете го калемот и врзувањето по секоја корекција.

Преглед пред зимата: кратка листа за секоја садница

Пред да се остави насадот без надзор, направете кратка проверка на секоја садница, а не само на неколку примероци. Разликите во почвата, наклонот и изложеноста на ветер може да бидат големи и на истата парцела.

Означете ги садниците кај кои влагата се задржува, кај кои има откриени корени или кај кои колецот е разлабавен. Така подоцна лесно ќе се вратите на проблематичните места наместо повторно да го прегледувате целиот насад без план.

Заштитата од глодари и други зимски оштетувања може да биде потребна зависно од парцелата и претходните проблеми, но материјалот не смее да го затвори калемот, да ја трие кората или да го спречи проветрувањето. Секоја заштита треба редовно да се прегледа.

• Влага околу коренот без долготрајно задржување вода.
• Стабилен колец и лабаво, безбедно врзување.
• Калем над нивото на почвата.
• Корени покриени, коренов врат незатрупан.
• Заштитен долен дел без триење и без задржување влага.

Грешки што не се поправаат со повеќе вода

Кога садницата вене, првата реакција често е повторно полевање. Но венеењето може да биде последица и на оштетен корен, воздушна празнина, предлабоко садење или задржување вода. Без проверка на почвата и кореновиот врат, дополнителното полевање може да го сокрие вистинскиот проблем и да ја влоши состојбата.

Слична грешка е натрупување земја околу стеблото за да се „заштити“ овошката. Така може да се покрие калемот и кореновиот врат, а влагата да остане во контакт со кората. Заштитата од студ не се постигнува со неконтролирано затрупување на основата.

И претерано стегнатото врзување не ја прави садницата побезбедна. Ако кората е притисната или излижана, потпората станува извор на оштетување. Проверувајте ја врвката и приспособете ја пред да остави трага.

• Не одговарајте на секое венеење со дополнително полевање.
• Не го покривајте стеблото со земја или влажен материјал.
• Не користете жица или тесно врзување што ја сече кората.
• Не занемарувајте ја разликата меѓу лошо дренирање и сушење.

Заклучок

По есенското садење, секоја овошка треба да се прегледа како посебна единица: почвата да е навлажнета, но не забаричена; садницата да е стабилна; калемот да остане над почвата; а коренот да биде покриен без затрупување на кореновиот врат.

На лесни почви најмногу следете го сушењето, а на тешки почви задржувањето вода и збиеноста. Со корекција веднаш по слегнувањето на почвата се намалува ризикот младата овошка да влезе во зима со оштетен корен, лабаво стебло или покриено калемно место.

Најчесто поставувани прашања