Делба на нива меѓу наследници: зошто парцела под 2 хектари не може да се подели
Што вели законот, кој е единствениот исклучок и кои решенија им остануваат на семејствата
Делба на нива меѓу наследници е една од најчестите причини за семејни расправии на село. Татко остава нива од 15 декари, тројца браќа сакаат секој да добие свое парче од по 5 декари, оградено и запишано на негово име. Кај нотарот потоа ја слушаат реченицата што никој не ја очекува: тоа не може.
Причината е еден краток член од Законот за земјоделското земјиште, кој многу семејства не го знаат. Еве што точно вели, зошто постои и што можете да направите.
Што вели законот за делба на нива?
Членот 15-а од законот е јасен: земјоделско земјиште, било приватно или државно, може физички да се подели меѓу сосопствениците или заедничките сопственици само ако катастарската парцела е поголема од 2 хектари.
Два хектари се 20 декари. Тоа значи:
- нива од 15 декари не може да се подели на три дела;
- нива од точно 20 декари исто така не може, бидејќи законот бара парцелата да биде поголема од 2 хектари;
- нива од 25 декари може да биде предмет на физичка делба.
Тоа е кога една катастарска парцела се сече на повеќе нови парцели, секоја со свои граници и свој сопственик во катастарот. Токму тоа е забрането за парцели до 2 хектари.
Зошто законот ја забранува делбата?
Целта е да се спречи уситнувањето на земјата. Секој што поминал низ македонско село ја знае сликата: долги тесни ленти од по неколку метри ширина, меѓи на секои десетина чекори, патеки што јадат простор. Со секоја генерација парцелите стануваат сè помали, а на премала нива не може рационално да се работи со трактор, да се постави систем за наводнување или да се подигне современ насад.
Истата логика стои и зад правото на првенство при продажба: кога некој продава нива, законот им дава предност на сосопствениците и на соседите, за земјата да се окрупнува, а не да се дели.
Значи ли тоа дека не можам да наследам дел од нивата?
Не. Ова е најчестата заблуда. Законот не го забранува наследувањето. Наследниците ја наследуваат нивата заедно и стануваат сосопственици, секој со свој идеален дел, на пример по една третина. Тој дел е ваш, запишан е на ваше име, можете да го продадете или да го оставите во наследство.
Она што не можете е тој идеален дел да го претворите во посебна, физички одвоена парцела.
Кои решенија им остануваат на наследниците?
1. Еден ги исплаќа другите
Најчистото решение. Еден од наследниците ја задржува целата нива, а на браќата и сестрите им ги исплаќа нивните делови. Така нивата останува цела, а земјата ја обработува оној кој навистина сака да работи на неа.
2. Распределба на цели парцели
Ако во наследството има повеќе ниви, наследниците можат да се договорат секој да земе цела парцела. Едниот ја зема нивата кај реката, другиот лозјето, третиот куќата и дворот. Забраната важи за сечење на една парцела, а не за распределба на повеќе цели парцели.
3. Заедничко користење со договор
Сосопствениците можат да останат заедно во сопственоста и меѓусебно да се договорат кој што обработува. Тоа не е делба и не создава нови парцели во катастарот, но во пракса функционира кај многу семејства. Најдобро е договорот да биде писмен, за да нема спор подоцна.
4. Продажба на целата нива
Ако никој не сака да ја работи земјата, нивата може да се продаде цела, а парите да се поделат. Ако пак само еден наследник го продава својот идеален дел, другите сосопственици имаат право на првенство. Тој мора прво нив писмено да ги понуди, а тие имаат 8 дена да се изјаснат. Договор склучен со надворешен купувач по пониска цена од онаа понудена на сосопствениците е ништовен.
| Решение | Нивата останува цела? | Кога е најдобро |
|---|---|---|
| Исплата на другите наследници | Да | Кога еден сака да ја работи земјата и има пари |
| Распределба на цели парцели | Да | Кога во наследството има повеќе ниви |
| Заедничко користење со договор | Да | Кога семејството е сложно |
| Продажба и делба на парите | Да, кај новиот сопственик | Кога никој не сака да обработува |
Има ли исклучок?
Има еден. Нива под 2 хектари сепак може физички да се подели ако на неа има бесправно изграден објект, за кој е поднесено барање за утврдување на правен статус, односно за легализација според Законот за постапување со бесправно изградени објекти. Исклучокот е тесен и не се однесува на обична празна нива.
„Делба“ направена само на збор, со колци и меѓи, без запис во катастарот, нема правна важност. На хартија нивата останува заедничка, и при секоја продажба, кредит или субвенција проблемот повторно излегува на површина.
Практичен совет
Ако во семејството се отвора оставинска постапка за земјоделско земјиште, прво проверете ја површината на секоја парцела во имотниот лист. Ако е до 20 декари, договорете се за решението пред да отидете кај нотарот. Делба на нива што законот не ја дозволува ќе ве чини само време и пари, а договорот меѓу наследниците може да ја зачува и земјата и семејните односи.
Најчести прашања
Колку декари треба да има нивата за да може да се подели?+−
Катастарската парцела мора да биде поголема од 2 хектари, односно повеќе од 20 декари. На точно 20 декари делбата не е дозволена.
Дали забраната важи и за државно земјиште?+−
Да. Законот ја применува истата граница од 2 хектари и за приватно и за државно земјоделско земјиште.
Можам ли да го продадам мојот дел од заедничката нива?+−
Да, можете да го продадете вашиот идеален дел. Пред тоа мора писмено да им го понудите на другите сосопственици, кои имаат 8 дена да се изјаснат.
Дали може двајца браќа да ја делат нива од 10 декари на половина?+−
Не, не може физички да ја поделат во катастарот. Можат да останат сосопственици и да се договорат кој кој дел го обработува, или едниот да го исплати другиот.
Што ако имаме три ниви и три наследници?+−
Тогаш секој може да добие по една цела нива. Забраната е за сечење на една парцела, а не за распределба на повеќе цели парцели меѓу наследниците.
Дали има исклучок од правилото?+−
Само еден: ако на парцелата има бесправно изграден објект за кој е поднесено барање за легализација според посебниот закон.
Текстот е изработен според Законот за земјоделското земјиште, членовите 15 и 15-а, проверени наспроти сите важечки измени, заклучно со „Службен весник“ бр. 134/2026. Информациите треба да се проверат со надлежните институции. За конкретна оставинска постапка или делба, консултирајте се со правен стручњак или нотар.
