Мерка 115 – „Поддршка за активен женски член во земјоделското домаќинство“ е една од ретките мерки во Македонија наменети исклучиво за жени во земјоделството. Носи до 360.000 денари неповратна поддршка за опрема со која суровината од нивата и шталата станува готов производ, а јавниот повик е отворен до 13 ноември 2026 година.

Мерката е дел од Програмата за финансиска поддршка на руралниот развој за 2026 година, објавена во „Службен весник“ бр. 30 од 13 февруари 2026. Во продолжение објаснуваме што точно финансира, кој може да ја користи, колку е сложено аплицирањето и на што да внимавате за да не ги изгубите парите поради ситни грешки.

Што е мерка 115 и зошто е важна?

Мерка 115 е неповратна финансиска поддршка за жени што се носители или членови на регистрирано земјоделско стопанство. Целта е жената да не биде само „помош на фарма“, туку да развие своја дејност со додадена вредност – наместо да се продава свежа пиперка, да се продава ајвар; наместо млеко, сирење; наместо свежо овошје, сушено овошје или сок.

Ова има и економска логика. Свежиот производ најчесто се продава по цена што ја диктира откупувачот, додека преработениот производ има подолг рок на траење, може да се чува и да се продава кога пазарот е поповолен, а заработката по килограм суровина е повисока.

Според податоците од Единствениот регистар на земјоделски стопанства (ЕРЗС) при Министерството за земјоделство, шумарство и водостопанство, евидентирани се 129.226 земјоделски стопанства и 29.971 жена, од кои 3.918 се помлади од 40 години. Тоа значи дека жените сè уште ретко се во улога на управувачи со стопанството – и токму тоа мерката сака да го смени.

Кој може да аплицира на мерка 115?

Според Програмата за 2026 година, корисник на мерката е жена – член на земјоделско стопанство регистрирано во ЕРЗС. Јавниот повик ги опфаќа стопанствата чиј носител или член е жена.

Основни услови

• стопанството да е запишано во Единствениот регистар на земјоделски стопанства;
• жената што аплицира да е носител или член на тоа стопанство;
• податоците во ЕРЗС да се ажурирани (се прави во подрачната единица на Министерството во вашата општина);
• стопанството да не добило поддршка од оваа мерка во претходните програми за рурален развој.

Кој НЕ може да добие поддршка?

• стопанства што веќе ја користеле мерката 115 во минатите години;
• стопанства што се корисници на ИПАРД за ист вид инвестиција – не може двапати да се финансира иста опрема.

Што се финансира со мерка 115?

Програмата предвидува две групи прифатливи трошоци:

1. Опрема за преработка и/или доработка на примарни земјоделски производи;
2. Услуги потребни за спроведување на деловниот (бизнис) план на инвестицијата.

Мерката не е наменета за трактори и полска механизација, туку за опрема што го претвора сопственото производство во производ за пазар. Во пракса тоа може да значи:

Табелата е илустрација за полесно разбирање.

Официјалниот список на прифатливи трошоци

Во упатството на Агенцијата се финансира опрема за постбербени активности, преработка на фарма и директен маркетинг за: овошје и зеленчук (вклучувајќи компири, печурки и мешункасти растенија), житарици и мелнички производи, растителни и животински масла, шира, сок, вино, оцет и маџун, месо и месни производи, млеко и млечни производи (вклучувајќи јајца и живина). Тоа опфаќа:

• опрема за прием, собирање и чување;
• опрема за сортирање, чистење, миење, сушење, калибрирање и отстранување оштетени плодови;
• опрема за пред-ладење, ладење и замрзнување, сечење и мелење;
• опрема за филтрација, ферментација, пастеризација и стерилизација;
• резервоари и танкови;
• опрема за конзервирање, сушење и замрзнување;
• опрема за полнење, флаширање, пакување и етикетирање;
• опрема за колење, сечење и откоскување;
• лабораториска опрема и опрема за следење на квалитетот и следливост;
• опрема за третман на отпад, CIP-опрема (за миење на системот) и опрема за благосостојба на животните пред колење;
• оперативни трошоци за маркетинг на преработените производи.

Набавката на земјоделска механизација не е прифатлив трошок.

Колку пари може да се добијат?

Поддршката изнесува до 360.000 денари по корисник и е неповратна – не се враќа, ако корисникот ги исполни сите обврски. За мерката нема авансно плаќање, што значи дека парите се исплаќаат откако инвестицијата ќе се реализира и документира.

Вкупниот буџет на мерката за 2026 година е 11.000.000 денари. Едноставна пресметка покажува дека, ако секоја корисничка добие максимален износ, ќе бидат поддржани околу 30 стопанства. Поради тоа, мерката е конкурентна – одлучуваат бодовите и квалитетот на апликацијата.

Дали аплицирањето е комплицирано?

Искрено – не е премногу тешко, но бара сериозна подготовка. Повеќето одбиени апликации не паѓаат поради лоша идеја, туку поради нецелосни документи. Ова е редоследот што најчесто функционира:

1. Проверете го ЕРЗС – дали стопанството е запишано и дали вие сте евидентирана како носител или член.
2. Одлучете што точно ќе преработувате – производот мора да произлегува од вашето примарно производство.
3. Соберете профактури за опремата со детална техничка спецификација, потпис и печат од продавачот.
4. Подгответе бизнис план – колку суровина имате, колку готов производ ќе добиете, каде ќе го продавате и колку ќе заработите.
5. Соберете ги документите што ги бара јавниот повик и проверете ги датумите на издавање.
6. Поднесете ја апликацијата – испечатена и потпишана, со целата документација, во затворен плик на кој во горниот лев агол пишува „Барање за финансиска поддршка, Мерка 115“. Се доставува препорачано по пошта или лично во писарницата на Агенцијата за финансиска поддршка во земјоделството и руралниот развој, бул. „3-та Македонска бригада“ бр. 20 (зградата на Македонија Табак, блок Ц), Скопје – најдоцна до 13 ноември 2026. Доцна пристигнатите барања не се разгледуваат.

Како се избираат корисничките?

Прифатливите барања се рангираат според бодови, во согласност со Правилникот за критериумите за избор на корисници на мерките за рурален развој. Кога две барања имаат ист број бодови, предност има она што е поднесено порано (според датумот и часот на приемот). Затоа не вреди да се чека последниот ден.

Образецот за барање и упатството за корисници можат да се преземат од веб-страницата на Агенцијата (ipardpa.gov.mk) или да се подигнат лично во работни денови од 08:30 до 16:30.

Како се бодува барањето?

Максимумот е 100 бода, а за барањето да биде прифатливо потребни се најмалку 60 бода.

Бодовите за приход се добиваат само по еден основ – колку е помал приходот, толку повеќе бодови. Што значи ова во пракса? Регистрацијата како индивидуален земјоделец со 35 бода е најважна. Без неа, 60 бода тешко се собираат. Сопственото учество од 10% носи уште 15 бода и е најлесен начин да се зголеми шансата.

Кои документи се бараат?

1. Барање за финансиска поддршка за мерка 115, испечатено и своерачно потпишано;
2. Понуди или профактури со детална техничка спецификација, во оригинал, со потпис и печат. Понудите од странство мора да се преведени на македонски јазик и заверени од овластен судски преведувач;
3. Деловен план, изготвен според Упатството за изготвување деловен план;
4. Решение или тековна состојба за упис во Единствениот регистар на земјоделски стопанства;
5. Годишна даночна пријава (УЈП);
6. Потврда од Фондот за пензиско и инвалидско осигурување за статусот индивидуален земјоделец, или решение ако сте регистрирана според Законот за вршење земјоделска дејност;
7. Потврда за членство во здружение, задруга или ЛАГ (ако барате бодови по тој основ);
8. Потврда од Министерството за социјална политика за статус на самохран родител (ако барате бодови по тој основ).

Што содржи деловниот план?

Деловниот план е Excel-образец што го дава Агенцијата. Се пополнуваат само жолтите полиња, а содржи три дела:

• Основни податоци – носител, стопанство, ЕРЗС, членство во здружение, баран износ, сопствено учество, сектор и дали сте во подрачје со ограничени можности;
• Опис на барателката и проектот – образование и искуство, сегашно производство, машини и објекти, сектор на инвестицијата и детален опис зошто ви е потребна;
• Планирани трошоци – опремата за преработка и маркетинг и оперативните трошоци за маркетинг, со износите од профактурите.

Најмногу време одзема бизнис планот. Тој не мора да биде научен труд, но мора да биде реален и пресметан. Бесплатна стручна помош при подготовката можете да побарате од Агенцијата за поттикнување на развојот на земјоделството (АПРЗ), која има советници во повеќето региони.

Што следува по одобрувањето?

• со Агенцијата се потпишува договор за поддршка;
• инвестицијата мора да се реализира најдоцна шест месеци од потпишувањето на договорот;
• ако бизнис планот вклучува преработка, дејноста задолжително се регистрира во Агенцијата за храна и ветеринарство во рок од 30 дена по завршувањето на инвестицијата;
• во рокот од договорот се поднесува барање за исплата со фактури и докази за плаќање, во оригинал или заверени кај нотар;
• Агенцијата врши контрола на лице место, а потоа носи решение за исплата.

Обврски пет години по исплатата

Според упатството и моделот на договор, опремата е под контрола пет години по исплатата. Во тој период таа не смее да се продаде, да се издаде под закуп, да се промени нејзината намена или местото каде што е поставена. Ако тоа се случи, или ако се дадени неточни податоци, Агенцијата може да бара враќање на парите со казнена камата.

Најчести грешки што ја уништуваат апликацијата

• неажуриран ЕРЗС или жената не е евидентирана како член на стопанството;
• профактури без техничка спецификација, печат или потпис;
• бизнис план кој не се совпаѓа со профактурите или со реалното производство;
• документи издадени пред или по дозволениот период;
• аплицирање за опрема што не е за преработка (на пр. трактор или приклучна механизација);
• купување на опремата пред потпишување договор со Агенцијата;
• плик без ознака „Барање за финансиска поддршка, Мерка 115“;
• оставање на сè за последната седмица пред рокот.

За кого мерка 115 има најголема смисла?

Мерката е најкорисна за жени што веќе произведуваат и сакаат да направат чекор понатаму: домаќинки што прават ајвар, сокови, слатко или сирење за пазар, семејни фарми што сакаат да продаваат под свое име, млади жени што се враќаат на село и сакаат мал, но сопствен бизнис. Ако веќе продавате домашни производи „од врата до врата“, мерката 115 може да биде патот кон регистрирана и легална мала преработка.

Информациите во текстот се засноваат на Програмата за финансиска поддршка на руралниот развој за 2026 година, Јавниот повик бр. 04/2026 и Упатството за корисници на мерка 115 (април 2022) на Агенцијата за финансиска поддршка во земјоделството и руралниот развој. Контакт на Агенцијата: (02) 3097-460, ipardpa.info@ipardpa.gov.mk. Информациите треба да се проверат со надлежните институции – Агенцијата за финансиска поддршка во земјоделството и руралниот развој и Министерството за земјоделство, шумарство и водостопанство – пред поднесување на апликацијата.