Квалитет на пченицата – околу ова најчесто се расправаат земјоделецот и откупувачот при секоја жетва. „Протеинот е низок“, „има многу примеси“, „ова е трета класа“ – и цената паѓа. Но, кој одлучува колку чини вашата пченица и по што точно се мери нејзиниот квалитет?

Одговорот го дава Законот за квалитетот на земјоделските производи. Тој не ја одредува цената, но јасно кажува по кои показатели се мери пченицата, во кои класи се дели и кој смее официјално да го проверува тоа. Ако ги знаете овие правила, многу потешко ќе ве „скратат“ на вагата и во лабораторијата.

Дали законот ја одредува цената на пченицата?

Не. Цената е договор меѓу вас и откупувачот. Законот не пропишува за колку денари смее да се намали цената ако пченицата е послаба. Тоа значи дека сè што ќе се договорите – или што ќе потпишете без читање – важи меѓу вас двајцата.

Но законот го одредува нешто друго, што е многу важно: по кои мерила се оценува квалитетот на пченицата. Откупувачот не смее да измисли свои „правила“ и да ги прикаже како законски.

Четирите показатели за квалитет на пченицата

Според членот 7 од законот, пченицата што се става во промет се дели во I, II и III класа. Класата се одредува врз основа на четири показатели:

Покрај класите, законот бара житото да ги исполнува и минималните услови за квалитет: ботаничка припадност, мирис и изглед, количина и вид на примеси, количина на вода (влага), хектолитарска маса и отсуство на штетници. Точните гранични вредности не се во самиот закон, туку во правилник што го донесува министерот за земјоделство.

Кој официјално го проверува квалитетот на пченицата?

Официјалната контрола ја врши Државниот инспекторат за земјоделство. Инспекторот зема примероци, а анализата ја прават овластени лаборатории (член 13).

Лабораторијата не може да биде која било. За да ја овласти Министерството за земјоделство, таа мора да има стручен кадар, соодветна опрема и простории и да биде акредитирана токму за методите со кои се анализираат житата (член 14).

Ако не сте задоволни од резултатот: суперанализа за 24 часа

Членот 16 им дава право на производителот и на преработувачот да поднесат приговор до овластена лабораторија за суперанализа, односно повторна проверка. Рокот е краток – 24 часа од примањето на резултатите. Ако го пропуштите, правото го губите.

• Ако суперанализата го потврди првиот резултат, трошокот го плаќа оној што поднел приговор.
• Ако суперанализата покаже поинаков резултат, трошокот го плаќа лабораторијата што ја направила првата анализа.
• Резултатите од суперанализата се конечни.

Како да се заштитите пред да ја предадете пченицата

1. Договор пред жетва. Барајте во договорот да пишува по кои показатели се оценува квалитетот и колкав е одбитокот за секој од нив. Без ова, секое намалување е „на збор“.
2. Примерок пред вас. Барајте примерокот да се земе во ваше присуство, од повеќе места во приколката, а не само од горниот слој.
3. Задржете контрапримерок. Дел од истиот примерок спакувајте, запечатете и потпишете го заедно со откупувачот. Тоа е вашиот доказ ако дојде до спор.
4. Барајте резултат на хартија. Сè што влијае на цената – влага, протеини, хектолитарска маса, примеси – нека биде запишано на приемницата.
5. Проверете сами. Ако се сомневате во резултатот, контрапримерокот однесете го во акредитирана лабораторија. Тоа чини, но може да ви заштеди многу повеќе.

Законот ја бара и следливоста

Членот 9 вели дека операторите со жита мора да обезбедат следливост на квалитетот во сите фази – од откупот, преку складирањето, до мелењето. Покрај тоа, складиштата и мелниците се должни секој месец да доставуваат извештаи до Министерството за количините што ги примиле, по видови, сорти и класи (член 12). Со други зборови, класата во која ќе ја заведат вашата пченица мора да остане запишана.

Заклучок

Законот не ви гарантира цена, но ви гарантира јасни правила по кои се оценува квалитет на пченицата при откуп и контрола. Четири показатели, три класи, овластени лаборатории и рок од 24 часа за приговор при официјална контрола – ова е основата. Сè друго зависи од договорот и од тоа колку внимателно ќе ја предадете стоката. Земјоделецот што ги знае правилата не може лесно да биде „скратен“.