Смее ли земјоделецот директно да продава овошје и зеленчук што не ги исполнува пазарните стандарди?
Секој што одгледува домати, пиперки или јаболка знае дека не е сè „екстра класа“. Има ситни плодови, малку извиткани, со дамка на лушпата. Дали тие смеат да се продадат? Кратко: да, под одредени услови. Законот дозволува директна продажба на овошје и зеленчук и кога не ги исполнуваат сите пазарни стандарди, но не секаде и не на секој начин. Еве што точно вели.
- Земјоделецот смее да продава овошје и зеленчук без класа директно на крајниот купувач, од своето стопанство или во малопродажба во регионот каде што е произведено.
- Без исполнети стандарди може да се предава и на откупни, доработувачки и пакувачки центри, како и за исхрана на добиток.
- Пазарните стандарди не значат дека храната може да биде расипана. Правилата за безбедност на храната важат секогаш.
Што се пазарни стандарди за овошје и зеленчук?
Пазарните стандарди се пропишани во Законот за квалитетот на земјоделските производи. Тие одредуваат каков изглед, големина и квалитет мора да има свежото овошје и зеленчук за да се продава во редовна трговија. Постојат два вида.
Специфични стандарди: за 11 култури
За овие производи важат најстроги правила, со класи „екстра“, I и II:
- јаболка, круши, праски и нектарини,
- јагоди, киви, трпезно грозје,
- цитрусни овошја (лимони, мандарини, портокали),
- домати, пиперки, зелена салата и ендивија.
Покрај класата, стандардот определува и големина (дијаметар или маса), изглед, пакување и означување.
Општ стандард: за сите останати
За краставици, тиквички, компир, кромид, сливи, цреши и сè друго што не е на горниот список, важи општиот стандард. Производот треба да биде:
- цел и неоштетен,
- здрав, без почеток на гниење,
- чист, без видлива нечистотија,
- без штетници и оштетувања од штетници,
- без несвојствен мирис или вкус,
- доволно зрел и во состојба да издржи транспорт.
Дозволено е отстапување до 10% од серијата, освен за плодови што почнале да гнијат.
Директна продажба на овошје и зеленчук: кога стандардите не се задолжителни?
Законот предвидува исклучоци. Овошје и зеленчук што не ги исполнуваат стандардите сепак смеат да се пуштат во промет ако се:
| Ситуација | Дозволено без стандард? |
|---|---|
| Продажба директно на купувачот од вашето стопанство (од дома, од нива, од штанд пред куќа) | ✔ Да |
| Продажба во малопродажба во регионот каде што е произведено | ✔ Да |
| Предавање на откупен, доработувачки или пакувачки центар | ✔ Да |
| За исхрана на добиток или за непрехранбена употреба | ✔ Да, но мора да е означено за таа намена |
| Продажба на големо или во синџир продавници надвор од регионот | ✘ Не, стандардите мора да се исполнети |
| Извоз или трговија за непосредна консумација преку трговци | ✘ Не, мора стандард и класа |
Што секогаш мора да се почитува?
Безбедноста на храната не е исклучок
Законот изрично вели дека производителите на растителни производи мора да ги почитуваат прописите за здравје на растенијата и за безбедност на храната.
Потеклото мора да се знае
При продажба на непакувано овошје и зеленчук, законот бара групата производи видно да биде означена, а потеклото е задолжително. Едноставна табла „Домати, домашно производство, с. ___“ е добар начин да бидете во ред и да покажете дека продавате свое.
Ако продавате за добиток, кажете тоа
Овошјето и зеленчукот наменети за исхрана на добиток мора да бидат означени со таа намена, за да не завршат како храна за луѓе.
Колкави се казните ако не ги почитувате правилата?
Казните се однесуваат кога се продава производ што не ги исполнува стандардите надвор од исклучоците, или кога производите не се правилно означени.
| Кој | Прекршок | Глоба |
|---|---|---|
| Физичко лице | Пушта во промет овошје и зеленчук што не ги исполнува стандардите | 100 – 200 € |
| Правно лице (микро до големо) | Пушта во промет овошје и зеленчук што не ги исполнува стандардите | 500 – 10.000 €, зависно од големината |
| Правно лице (микро до големо) | Несоодветно означување, вклучително и намената | 500 – 5.000 €, зависно од големината |
Контролата на квалитетот на свежото овошје и зеленчук ја врши Државниот инспекторат за земјоделство.
Практични совети за земјоделците
- Одделете ги гнилите и оштетените плодови. Нив не ги продавајте ниту како „втора класа“.
- Ставете табла со производот и потеклото.
- Почитувајте ги каренците при прскање: тоа е безбедност, не стандард.
- Ако продавате на трговец или продавница надвор од вашиот крај, класирајте ја стоката.
- Ситната и нестандардна стока продавајте ја посебно и по пониска цена. Купувачот за туршија или ајвар често баш тоа го бара.
Најчесто поставувани прашања
Смеам ли да продавам домати без класа од дома?+−
Смеам ли да продавам нестандардно овошје на зелен пазар?+−
Што е „регион на производство“?+−
За кои култури важат специфичните стандарди?+−
Кои класи постојат?+−
Смеам ли да предадам нестандардна стока на откупувач?+−
Може ли да продавам гнило овошје за добиток?+−
Дали мора да ставам ознака на тезгата?+−
Колкава е казната за земјоделец како физичко лице?+−
Кој го контролира квалитетот на овошјето и зеленчукот?+−
Заклучок
Директната продажба на овошје и зеленчук е законски заштитена можност за малите земјоделци: она што не поминува на откуп за извоз, може да се продаде од дома или на локалниот пазар. Правилото е едноставно: класата е важна за трговијата на големо, но безбедноста е важна секаде. Продавајте свое, означете го потеклото и не продавајте ништо што самите не би го ставиле на маса.
Информациите треба да се проверат со надлежните институции. За конкретни правни прашања консултирајте се со правен стручњак.
