Инсекти за јадење веќе законски се продаваат во Европската Унија. Тестенини со брашно од штурци, бисквити со прав од брашнести црви, сушени скакулци како грицки. На социјалните мрежи редовно кружат пораки дека „тајно ни ставаат црви во лебот“. Што е вистина, кои инсекти навистина се дозволени, како да ги препознаете на етикетата и дали ги има кај нас?

Што се „инсекти за јадење“ и зошто воопшто се зборува за нив?

Според Организацијата за храна и земјоделство на ОН (FAO), инсекти редовно јадат околу два милијарди луѓе, главно во Азија, Африка и Латинска Америка. Таму пржените скакулци и ларви се обична храна, а не егзотика.

Во Европа инсектите влегоа во правилата преку таканаречената „нова храна“ (novel food). Тоа е храна што луѓето во ЕУ не ја јаделе во значителни количини пред 1997 година. Секоја таква храна мора да помине научна проценка за безбедност од Европската агенција за безбедност на храна (EFSA), а потоа одобрение од Европската комисија и земјите членки.

Зошто инсекти? Тие имаат многу протеини, а бараат многу помалку простор, вода и храна отколку класичниот добиток. Затоа се гледаат како дополнителен извор на протеини за свет што расте.

Кои инсекти за јадење ги дозволи ЕУ?

Секое одобрение е за определени форми и определени видови храна, на пример тестенини, леб, бисквити, грицки, супи или протеински производи. Тоа не значи дека инсекти може да се стават во секоја храна по желба на производителот.

Кои инсекти уште чекаат?

Барања има и за други видови, меѓу кои и ларвите на црната војничка мува и трутовското легло од пчелите. Тие засега не се одобрени за исхрана на луѓе. Ларвите на црната војничка мува, сепак, веќе законски се користат како храна за риби, живина и свињи.

Може ли некој тајно да ви стави инсекти во храната?

Ова е најчестото прашање и најраширениот страв. Краткиот одговор е: не.

Правилата на ЕУ бараат секој производ со инсекти тоа јасно да го покаже:

• инсектот мора да пишува во составот на производот, со вообичаеното име и латинското име (на пример „прав од домашен штурец (Acheta domesticus)“);
• веднаш до составот мора да стои предупредување за алергии;
• не смее да се крие под општи називи како „протеин“ или „брашно“.

Има и економска причина. Брашното од инсекти е многукратно поскапо од пченичното брашно. Производителите што го користат тоа го прават за да се истакнат, па инсектот најчесто е напишан крупно на предната страна од пакувањето, а не скриен.

Кој треба да внимава при јадење инсекти?

EFSA утврди дека протеините од инсектите се слични на оние кај раковите и грините. Затоа можат да предизвикаат алергиска реакција кај луѓе што се алергични на:

• ракчиња, јастози и други ракови;
• школки и други мекотели;
• грини од домашна прашина.

Има и уште еден ризик: ако инсектите биле хранети со жито, во нив може да останат траги од глутен. И тоа мора да биде означено.

Дали инсекти за јадење има во Македонија?

Македонија ги усогласува правилата за безбедност на храната со оние на Европската Унија. За пуштање во промет на нова храна надлежна е Агенцијата за храна и ветеринарство (АХВ). Нам не ни се познати производи со инсекти на македонските рафтови, а тие не се дел ниту од нашата традиционална исхрана.

Ако сепак видите таков производ, на пример во увозна продавница или онлајн, важат истите правила: инсектот мора да пишува во составот, со предупредување за алергии, на македонски јазик.

Што значи ова за земјоделците?

За македонскиот земјоделец, инсектите се поголема шанса како храна за добиток отколку како храна за луѓе. Ларвите на црната војничка мува се хранат со органски остатоци, како отпад од овошје и зеленчук или пивски троп, а од нив се добива протеинска храна за кокошки, риби и свињи. Тоа може да биде замена за дел од скапата увозна соја и рибиното брашно.

Затоа инсектите не се закана за нашето сточарство, исто како ни култивираното месо. Тие се дел од поширокиот светски тренд на потрага по нови извори на протеини. Домашното месо, млеко, сирење и мешунки остануваат основа на нашата трпеза.

Брза проверка пред купување

• ✔Прочитајте го составот, а не само името на производот.
• ✔Барајте ги латинските имиња на инсектите.
• ✔Ако сте алергични на ракови, школки или грини, избегнувајте ги производите со инсекти.
• ✔Купувајте само производи со јасна етикета на македонски и познат увозник.
• ✔Не верувајте на пораки дека „инсектите се кријат под шифри“. Тие мора да бидат напишани со име.

🛒 ОД ЗЕМЈОДЕЛИЕ ШОП

Види ја продавницата →

МеханизацијаТрактори, мотокултиватори, приклучни машиниПогледни → Машини и алатиТримери, косачки, пумпи, агрегатиПогледни → Семиња и саднициГрадинарски семиња, трева, цвеќињаПогледни → Чизми и обувкиГумени, работнички и ловечки чизмиПогледни →

Најчесто поставувани прашања

Заклучок

Инсектите за јадење во ЕУ не се мит, но не се ни тајна. Дозволени се четири вида, во точно определени форми и производи, а секој производ мора јасно да покаже што содржи. Никој не е обврзан да ги јаде, а оној што не сака, лесно ќе ги препознае на етикетата.

Најважниот совет е едноставен: читајте го составот. А за нашите земјоделци, поинтересно од брашното од штурци во маркет е прашањето дали ларвите можат еден ден да ја поевтинат храната за кокошките и рибите.

ℹ️ Текстот е информативен и ја опишува состојбата според јавно достапните податоци до октомври 2026 година. Прописите за храна се менуваат, па информациите треба да се проверат со надлежните институции (Агенција за храна и ветеринарство). Ако имате алергии, консултирајте се со лиценциран лекар.

Извори: Европска комисија, Генерален директорат за здравје и безбедност на храна; Европска агенција за безбедност на храна (EFSA); Спроведбени регулативи на Европската комисија за нова храна, вклучувајќи (ЕУ) 2023/58 и (ЕУ) 2025/89; Организација за храна и земјоделство на ОН (FAO).