Програма за заштита на јаболко по фази на развој – Заштитата на јаболкото е еден од најважните фактори што директно влијаат врз приносот, квалитетот и економската исплатливост на производството. Ако заштитата се прави правилно и навреме – се намалуваат загубите, се добиваат поквалитетни плодови и се избегнуваат сериозни инфекции кои можат целосно да ја уништат сезоната.

Во пракса, најдобар пристап е да се следи програма за заштита по фази на развој, затоа што различни болести и штетници се појавуваат во различно време.

Во оваа статија ќе ги објасниме фазите на развој на јаболкото и ќе дадеме практична програма за заштита со табели.

Зошто е важна заштитата по фази?

Јаболкото поминува низ јасни развојни фази, а секоја фаза носи:

различен ризик од болести
различен ризик од штетници
различни услови за инфекција
различна чувствителност на листот и плодот

Ако се прска „на памет“ или без фаза, многу често се случува:

задоцнето третирање
прскање кога веќе има инфекција
повеќе трошоци и повеќе третмани

Најважни болести кај јаболко

Во Македонија, најчести и најопасни болести се:

Чадлива краставост (Venturia inaequalis)
Пепелница (Podosphaera leucotricha)
Складишни болести (во подоцнежни фази)

Најважни штетници кај јаболко

Најчести штетници се:

Лисни вошки
Црвен овошен пајак
Јаболков црв (Cydia pomonella)
Други гасеници и инсекти

Фази на развој и програма за заштита

Подолу следуваат фазите според практична поделба што ја користат овоштарите.

1) Зимска фаза (мирување) – зимско прскање

Во овој период целта е да се уништат презимени форми на штетници и да се намали инфекцискиот потенцијал.

Табела 1: Зимска заштита (фаза мирување)

Време на третирање	Цел (болести/штетници)	Препорака
Длабока зима	Презимени штетници (вошки, пајаци)	Минерално масло
Пред пупење	Габни и бактериски инфекции	Бакарен препарат + масло (по потреба)

Практичен совет:
Прскањето мора да биде темелно, „до капење“, со добра покриеност на кората и гранките.

2) Фаза пред цветање – „розе пупка“

Ова е критична фаза затоа што листот и пупките се многу чувствителни, а првите инфекции од краставост и пепелница може да започнат токму тука.

Табела 2: Заштита во фаза „розе пупка“

Фаза	Главни ризици	Што се контролира
Пред цветање („розе пупка“)	Чадлива краставост, пепелница, лисни вошки, црвен овошен пајак	Фунгицид + инсектицид по потреба

3) Фаза цветање (ФФ)

Фазата на цветање е една од најважните, бидејќи:

инфекциите можат да се развијат брзо
временските услови често се нестабилни (дожд, влага)
некои препарати не се препорачуваат поради пчели

Табела 3: Заштита во фаза цветање

Фаза	Болести	Штетници	Практичен пристап
Цветање	Краставост + пепелница	Лисни вошки (по потреба)	Прскање со внимателен избор на препарат

Важно:
Во оваа фаза мора да се внимава на пчелите и опрашувањето. Прскај во доцни часови или кога нема активни пчели.

4) Фаза прецветување (пад на ливчиња)

Оваа фаза е исклучително ризична, затоа што:

младите плодови се многу чувствителни
краставоста може да ги нападне и плодот и листот
се активираат и повеќе штетници

Табела 4: Заштита во фаза прецветување

Фаза	Главни болести	Главни штетници	Препорака
Прецветување	Краставост, пепелница	Лисни вошки, пајаци	Фунгицид + инсектицид по потреба

5) Фаза развој на плод (интензивен раст)

Во овој период има поволни услови за појава на повеќе болести и штетници. Ако не се реагира навреме, приносот и квалитетот може значително да се намалат.

Најважни ризици во оваа фаза:

чадлива краставост
пепелница
јаболков црв
лисни вошки
пајаци

Табела 5: Заштита во фаза развој на плод

Период	Болести	Штетници	Практичен совет
По заврзување – мај/јуни	Краставост, пепелница	Јаболков црв, вошки	Следење и редовни третирања
Јуни – јули	Краставост (ако има услови)	Јаболков црв, пајаци	Третирај според праг и мониторинг

6) Фаза „петто прскање“ – кога плодот е со големина на орев

Во оваа фаза, доколку процентот на заврзани плодови е голем, се прави:

заштита од болести и штетници
и често проредување (за подобар квалитет на плодот)

Во документот се споменува дека за проредување може да се користи и оцетна киселина (алфа-нафтил оцетна киселина), што е познат регулатор.

Табела 6: Период „големина на орев“

Фаза	Болести	Штетници	Дополнителна мерка
Плодови – големина на орев	Краставост, пепелница	Јаболков црв, вошки	Проредување по потреба

7) Летен период (јули–септември)

Во лето најважно е да се следи состојбата на насадот на терен, бидејќи:

високите температури може да намалат некои болести
но штетниците стануваат поактивни
може да има стрес од суша и фитотоксичност

Табела 7: Летна заштита

Период	Главни ризици	Препорака
Јули – август	Јаболков црв, пајаци, вошки	Следење + третирање по потреба
Август – септември	Складишни болести, оштетувања	Чист насад, редовна контрола

8) Период пред берба

Во овој период се прават само неопходни третирања и се внимава на:

каренца
квалитет на плод
складишна стабилност

9) Завршна фаза – по берба (прскање со 5% уреа)

Ова е многу важна мерка што многу овоштари ја прескокнуваат, а прави огромна разлика за следната сезона.

По завршување на бербата, во доцна есен, се препорачува прскање со:

5% уреа

Целта е:

уништување на остатоци од болести
подобрување на разградба на листовите
намалување на инфекциски потенцијал (особено краставост)
подобра подготовка за зима

Табела 8: Завршна заштита по берба

Период	Третман	Цел
По берба (октомври/ноември)	5% уреа	Намалување на болести и подготовка за следна сезона