Безбедност на храна · Агроизвоз · Итна вест

Македонска салата повлечена од хрватски маркети — хлорпирифос надминал дозволените граници

Хрватскиот државен инспекторат нареди итно повлекување на мешана салата „Бенита” со македонско потекло откако лабораториските анализи утврдиле присуство на забранет пестицид

Лош сигнал за македонскиот агроизвоз. Мешана салата под брендот „Бенита” со потекло од Македонија е итно повлечена од синџирот Кауфланд Хрватска поради присуство на хлорпирифос — органофосфатен инсектицид кој е целосно забранет за употреба во Европската унија уште од 2020 година. Производот веќе е отстранет од полиците.

Хлорпирифос — забранет во ЕУ, детектиран во македонски производ

Хлорпирифосот беше меѓу најшироко применуваните инсектициди во светот со децении. Ефикасен против голем број штетници, лесно достапен и евтин — за долго беше стандарден избор на земјоделците. Но научните докази постепено ја открија и неговата темна страна.

Европската агенција за безбедност на храната (EFSA) заклучи дека не може да се одреди безбедна граница на изложеност за луѓето — особено за деца и бремени жени — при хроничен контакт со овој пестицид. Врската со невролошки оштетувања, намален когнитивен развој кај деца и ендокрини нарушувања е доволно документирана за да ЕУ донесе јасна одлука.

Во 2020 година, хлорпирифосот беше целосно забранет во ЕУ. Максималното дозволено ниво на остатоци во храната (MRL) е сведено на аналитичката граница на детекција — практично нула. Тоа значи дека ниедна детектабилна количина не е прифатлива.

Каков удар е ова за македонскиот агроизвоз

Ова не е само технички прекршок. Ова е удар по угледот на целото македонско производство на зеленчук на европскиот пазар — и тоа во момент кога Македонија активно работи на усогласување со европските стандарди и на отворање нови извозни пазари.

Хрватска, како членка на ЕУ, ги применува строгите европски стандарди без исклучоци. Секој ваков случај автоматски завршува во системот за брзо предупредување RASFF — базата на податоци за безбедност на храна која ја следат сите 27 земји-членки на ЕУ. Тоа значи дека сигналот за македонски производ со хлорпирифос веќе е достапен до инспекциите во целата Европа.

Дали контролите кај нас се доволни?

Ова е прашањето на кое домашниот сектор мора да си одговори искрено. Хлорпирифосот е забранет во ЕУ, но употребата на стари, забранети или непријавени пестициди сè уште е реален проблем во земјоделството на Западниот Балкан. Некои производители — свесно или несвесно — сè уште користат препарати кои ги купиле пред промената на регулативата, или кои ги набавиле преку неформални канали.

Надлежните институции во Македонија треба итно да преземат конкретни чекори:

• Да го идентификуваат производителот и да спроведат инспекција
• Да проверат дали истиот производ сè уште циркулира на домашниот пазар
• Да ги засилат контролите пред извоз, особено за свеж зеленчук со краток рок
• Јавно да информираат за преземените мерки — транспарентноста е клучна за враќање на довербата

Сигнал за целиот извозен сектор

Случајот со салатата „Бенита” не смее да остане само вест за еден ден. Тој треба да биде потсетник за секој македонски земјоделец кој продава или планира да продава на европскиот пазар — стандардите не се опција, туку услов за влез.

Оној кој ги крши правилата не само себеси си штети. Го урива угледот на сите македонски производители кои работат чесно, ги следат прописите и вложуваат во квалитет. Еден несовесен производител може да ги затвори вратите на целиот сектор.