Деведесет и една мостра од млеко, млечни и сувомесни производи — од домашно производство и од увоз — земаа официјалните ветеринари на АХВ во рамки на вонредни контроли со цел да се утврди дали производите по квалитет навистина соодветствуваат со она што е означено на декларациите.

Резултатите го разоткриваат она за кое потрошувачите одамна сомничат, а фармерите молчеливо страдаат.

Едно сирење, 20 пати помалку маст од декларираното

Од 45 лабораториски анализирани мостри на млеко и млечни производи, кај 10 оператори е утврдено дека примероците не одговараат на Правилникот за квалитет на земјоделските производи — во производите имало помал процент на млечни масти отколку што е напишано на декларацијата.

Но најшокантен е еден конкретен случај.

Кај еден оператор, лабораториско тестирање на мостра од одземените 22 килограми ситно сирење покажало дека биле декларирани 20 проценти млечна маст, а производот содржел само 1 процент. За тоа му е изречена казна од 3.500 евра во денарска противвредност. Купувачот платил за сирење богато со млечна маст, а добил производ со 20 пати помалку маст. Ова не е грешка во мерењето. Ова е измама.

На уште осум оператори — производители и увозници — кај кои се утврдени слични отстапки меѓу декларираниот и реалниот процент на млечна маст, изречени им се казни по 1.050 евра во денарска противвредност.

Палмино масло наместо млечна маст — 500 килограми уништени на депонија

Паралелно со манипулациите со процентот на мастите, АХВ открила и уште една понеочекувана практика. Кај уште еден оператор е констатирано дека во производството на млечен производ користел растителни — палмини масти, за што му е изречена парична казна од 1.300 евра во денарска противвредност. Спорниот производ во вкупна тежина од 500 килограми е повлечен од промет и нештетно уништен на депонија.

Зошто ова ги погодува и фармерите, не само потрошувачите

Погрешно е да се мисли дека оваа приказна се однесува само на купувачите во маркет. Манипулацијата со квалитетот на млечните производи директно удира и по македонскиот фармер.

Кога на пазарот се нуди евтино, „разредено” сирење или сирење со палмина маст наместо млечна, произведено со пониски трошоци, честиот производител кој чува крави и купува квалитетна сточна храна едноставно не може да се натпревари по цена. Тој произведува скапо, а пазарот е преплавен со производи кои изгледаат исто, но чинат многу помалку — бидејќи содржат многу помалку.

Последица: откупните цени на сировото млеко трпат притисок надолу. Фармерот добива помалку за литарот, бидејќи преработувачот знае дека може да „намали” со крајниот производ и сепак да заработи. Кругот е затворен — на штета на оној кој навистина произведува, чека и гледа.

Дали казните се доволно висок сигнал?

Ова е прашање кое вреди да се постави гласно. Казна од 3.500 евра за оператор кој продавал производ со 20 пати помалку маст од декларираното — на прв поглед звучи значајно. Но ако тој оператор снабдувал поголем синџир на маркети со месеци или години, заработката од таа измама лесно може да биде десетократно поголема од казната.

Регулаторниот систем функционира само ако казните се пропорционални на штетата. Во спротивно, некои оператори ги третираат казните едноставно како „трошок на работење”. Праговите на казните заслужуваат сериозна ревизија — во насока на нивно значително зголемување, со можност за одземање на лиценца при повторни прекршувања.

Здравствениот аспект: не само пари, туку и тело

Иако во оваа конкретна контрола не се констатирани директно штетни состојки за здравјето, долгорочното конзумирање на производи кои не се она за кое се прогласени носи реален здравствен ризик. Потрошувач кој бара производ со повисок процент на млечна маст — поради специфична исхрана, медицински совет или едноставно поради предпочитувања — добива нешто сосема друго.

Замената на млечна со палмина маст, која содржи поинаков профил на масни киселини, е особено значајна за луѓе со срцево-васкуларни состојби или дијабет кои следат строга диета. Информацијата на декларацијата е уговор меѓу производителот и купувачот. Кога таа е лажна, тој уговор е прекршен.

Контролите продолжуваат — и тоа е добра вест

АХВ соопшти дека засилените инспекциски контроли кај операторите со храна ќе продолжат и во наредниот период, а резултатите за тестираните сувомесни производи сè уште се очекуваат — јавноста дополнително ќе биде известена.

Ова е правиот пристап. Вонредните контроли, ако се спроведуваат редовно и транспарентно, го менуваат однесувањето на операторите. Кога знаат дека можат да бидат проверени во секое време, ризикот од манипулација е поголем и поскап.

Заклучок: Транспарентност или казна — изборот е на операторите

Македонскиот потрошувач сè повеќе е информиран, сè позначително чита декларации и сè почесто бара да знае што јаде. Но довербата во прехранбениот систем не може да ја гради само свесниот купувач — таа мора да ја гради системот.

За негово решавање потребни се: поризични казни, почести контроли, поголема транспарентност во синџирите на снабдување и — пред сè — поголема одговорност на оние кои ставаат производ на полицата.

Фармерот кој секој ден стои во штала, дои крави и испорачува квалитетно млеко — заслужува пазар на кој квалитетот е наградуван, а измамата казнувана. Не обратно.

Информациите во овој текст се базирани на официјалното соопштение на Агенцијата за храна и ветеринарство. Истрагата за сувомесните производи е сè уште во тек — јавноста дополнително ќе биде известена.