Заштитата на праската и нектарината не завршува со летната заштита на лисната маса — токму спротивно, последните недели пред берба носат специфични ризици кои, доколку не се препознаат навреме, можат да го уништат целиот труд вложен во текот на сезоната. Плодот во оваа фаза е сочен, богат со шеќери и особено привлечен и за штетници, и за габични заболувања кои брзо се шират во услови на висока летна влажност и температурни осцилации.

Во продолжение даваме стручен преглед на клучните ризици во периодот пред берба на праска и нектарина, со практични препораки усогласени со принципите на интегрална заштита и почитување на каренцата — временскиот период кој задолжително мора да помине од последното третирање до бербата.

Зошто периодот пред берба е најризичен во целата сезона

Во фазата на зреење, кожичката на плодот омекнува, а концентрацијата на шеќери нагло расте. Ова ги прави праската и нектарината особено атрактивни за штетници кои бараат извор на храна пред крајот на летото, но истовремено плодот станува и подложен на габични инфекции кои во раните фази од развојот тешко напаѓаат цврсто месо на плодот.

Дополнителен проблем е фактот што во овој период веќе не смее слободно да се користи секој препарат за заштита — секое средство има пропишана каренца, односно минимален број денови кои мора да поминат од третирањето до бербата, за да не остане штетен резидуум во плодот наменет за исхрана. Затоа заштитата пред берба бара многу поголема прецизност отколку заштитата во пролетниот и раниот летен период.

Главни закани за праската и нектарината пред берба

Монилијата — најголемата закана во последните недели

Монилијата е габично заболување кое во целиот производен циклус на праската и нектарината се смета за еден од најзначајните проблеми, а во периодот на зреење ризикот дополнително се зголемува. Заразата најчесто навлегува преку механички повреди на кожичката — предизвикани од град, инсекти или контакт меѓу плодовите — по што габата брзо се шири и во услови на висока влажност може за неколку дена да зафати значителен дел од родот.

Клучна превентивна мерка е отстранувањето на заразените и „мумифицирани” плодови од претходната сезона, бидејќи тие се извор на инфекција за новиот род. Дополнително, редовно проветрување на крошната преку правилна резидба во текот на вегетацијата го намалува времето на задржување на влага по дожд или наводнување, што директно го намалува ризикот од развој на монилија во финалната фаза пред берба.

Штетници кои дејствуваат директно врз плодот

За разлика од штетниците кои ја напаѓаат лисната маса, праскова молец и овошните мушички директно го оштетуваат плодот наменет за продажба, што значи дека дури и мал процент на зафатеност може драстично да го намали процентот на плод од прва класа. Мониторингот преку феромонски стапки во насадот е стандардна и широко препорачана практика која им овозможува на овоштарите да го препознаат почетокот на летот на молецот и навреме да реагираат, наместо да чекаат видливи знаци на оштетување.

Кај овошните мушички, најефикасна превентивна мерка е редовно и навремено собирање на паднатите и презреани плодови, бидејќи токму тие претставуваат идеална средина за размножување и извор на понатамошно ширење во насадот.

Каренца — правилото кое не смее да се прескокне

Секое средство за заштита има пропишана каренца — минимален број денови кои мора да поминат од третирањето до бербата. Во периодот непосредно пред берба, овоштарите треба да се насочат кон средства со кратка каренца, честопати во опсег од 3 до 7 дена, особено кога бербата веќе е во непосредна близина. Ова е принцип кој важи за сите производи наменети за директна исхрана на луѓето, а негово почитување е клучно и за пласман на пазар, а особено за извоз кон побарувачки пазари каде се врши контрола на резидуи.

Практични препораки за периодот пред берба

• Проверувајте го насадот секои 3–4 дена во последните две недели пред очекуваната берба, особено по врнежи или нагли температурни промени.
• Отстранувајте ги заразените и паднатите плодови веднаш — тие се главен извор на зараза со монилија и хранилиште за штетници.
• Избегнувајте нагло, обилно наводнување непосредно пред берба — резултира со пукање на плодовите и отворени влезни точки за инфекции.
• Планирајте ги последните третирања внимателно — секогаш проверувајте ја каренцата на средството и усогласете ја со планираниот датум на берба.
• Користете феромонски стапки за следење на активноста на праскова молец, за да реагирате пред штетата да стане видлива.
• Берете во сув период од денот, по можност во утринските часови кога температурата е пониска, за да се намали механичкото оштетување и загревањето на плодот.
• Одвојувајте ги оштетените плодови веднаш при берба, за да не заразат здрав плод во амбалажата при транспорт и складирање.

Илустративен временски преглед на ризикот пред берба

Долунаведениот приказ е поедноставена, илустративна шема на тоа како типично се движи ризикот од монилија и штетници во последните недели пред берба — не претставува мерени податоци од конкретен насад, туку општ образец за ориентација.

Заклучок

Заштитата на праската и нектарината пред берба не е продолжение на летната заштита, туку посебна, прецизна фаза која бара внимание кон детали — редовна проверка на насадот, брзо отстранување на заразен материјал, строго почитување на каренцата и правилен избор на моментот и начинот на берба. Овоштарите кои во овој период останат дисциплинирани обично излегуваат со поголем процент на квалитетен, продажен плод, додека занемарувањето на овие детали може за неколку дена да го намали приносот од прва класа — без разлика колку добро била изведена заштитата во текот на целата претходна сезона.

Напомена: Информациите се од информативен карактер. Изборот на конкретни препарати, дози и каренца секогаш проверувајте ги со упатството на производителот и со надлежните земјоделски институции пред примена.