Глодарите се меѓу најподценетите штетници во земјоделството — за разлика од болестите и инсектите, кои најчесто се видливи на самата растителна маса, штетите од глодари честопати остануваат незабележани сè додека популацијата не се разбуи до размери кои е тешко да се контролираат. Во одредени години, при поволни климатски услови и недостаток на природни непријатели, полскиот глушец може да предизвика загуби од 20 до дури 50% од приносот кај пченицата, луцерката или зимските житарици. Овој текст дава стручен преглед на видовите глодари, знаците на нивно присуство и ефикасните мерки за заштита.

Кои глодари најчесто предизвикуваат штети

Во македонското земјоделство, најголем економски проблем предизвикуваат неколку видови глодари, секој со специфичен начин на живот и штетно дејство:

Како да ги препознаете знаците на присуство

Раното препознавање е клучно за навремена интервенција, пред популацијата да достигне критичен праг. Обрнете внимание на следново:

• Свежи дупки и хумки земја на површината на нивата, особено долж меѓи и канали
• Видливи патеки провлечени низ посевот (забележливи од воздух или од повисока точка)
• Оштетени корени и стебла при вадење растенија за проверка
• Изгризани зрна, семиња или складирани клубени (кај компир, на пример)
• Присуство на грабливи птици (утки, ветрушки) што кружат над нивата — индиректен знак за зголемена популација на глодари

Агротехнички мерки на превенција

Најефикасната и најодржлива заштита од глодари не е интервенција откако штетата веќе настанала, туку систематска превенција преку правилна агротехника:

Биолошки методи — природните сојузници

Зачувувањето и поттикнувањето на природните непријатели на глодарите е долгорочно најодржлив пристап. Грабливите птици (ветрушка, кукумјавка, разни видови на утки) и лисиците се природни регулатори на популацијата на полски глушци. Поставувањето дрвени столбови или клетки за седење на грабливи птици долж рабовите на нивите („присади за птици”) значително ја зголемува нивната ефикасност во ловот и е препорачана мерка во интегрираната заштита на растенијата.

Механички и хемиски методи на сузбивање

Кога превентивните мерки не се доволни и популацијата веќе предизвикува економска штета, се преминува кон директно сузбивање:

• Стапици — ефикасни при помала популација или на ограничена површина, без ризик од контаминација на околината
• Родентициди (глодароубијци) — се применуваат само регистрирани препарати, наменски одобрени за употреба во земјоделството, а поставувањето мора да следи упатство за примена за да се минимизира ризикот за домашни животни, дивеч и корисни организми
• Гасирање на подземни ходници — метода што бара стручна примена, најчесто резервирана за посериозни инфестации

Кога да се дејствува — сезонски аспект

Мониторингот на популацијата треба да биде континуиран, но особено внимание заслужуваат два периода: раната есен, кога глодарите активно бараат засолниште и храна пред зимата, и раното пролетие, кога презимените популации почнуваат интензивно да се размножуваат. Проверката на присуство на активни дупки на 10-15 репрезентативни точки во нивата (со затнување на отворите и следење дали повторно се отвораат по 24-48 часа) е едноставен, но веродостоен начин за проценка на густината на популацијата пред да се одлучи за интервенција.

Заклучок

Заштитата од глодари е континуиран процес, а не еднократна интервенција. Комбинацијата од правилна агротехника, зачувување на природните непријатели и навремено, стручно применети мерки на директно сузбивање, дава најдобри и најодржливи резултати. Редовниот мониторинг на нивите, особено во критичните периоди на есен и рано пролетие, овозможува глодарите да се држат под контрола пред да предизвикаат значителна економска штета.