По последното берење, овоштарникот не треба да се остава без надзор. Чистењето на плодовите и растителниот отпад, умерената санитарна резидба, контролата на коровот и правилното управување со водата создаваат подобри услови за здрави дрвја и родни пупки за следната година.
Периодот од последното берење до опаѓањето на листот има важна улога кај праската и кајсијата. Дрвјата и понатаму создаваат резерви, развиваат леторасти и ги формираат родните пупки за следната сезона. Ако мерките престанат веднаш по бербата, се зголемува стресот и ризикот од појава на болести.
Работата приспособете ја на состојбата во секој блок, на сортата, почвата, надморската височина, приносот и начинот на наводнување. Една иста програма не може автоматски да одговара за млад и стар насад, за бујни и ослабени дрвја или за парцели со различен здравствен статус.
Почнете со чистење на плодовите и растителниот отпад
По последното берење, темелно исчистете ги дрвјата и просторот под нив. Мумифицираните, гнилежните и силно оштетените плодови може да останат извор на зараза, особено кај гниењата што се пренесуваат во следната сезона. Не оставајте ги ниту на гранките, ниту во редот, ниту во куп покрај насадот.
Собраниот материјал изнесете го од овоштарникот, наместо да го оставате покрај меѓите или во близина на здравите дрвја. При чистењето прегледајте ги и паднатите плодови. Тие често се занемаруваат, а може да бидат исто толку проблематични како и плодовите што останале на дрвото.
- Соберете ги мумифицираните и гнилежните плодови од крошната и од земјата.
- Отстранете ги плодовите со очигледни повреди, темни дамки или знаци на распаѓање.
- Не оставајте заразен материјал во редовите или во куп покрај насадот.
- Запишете во кој блок и на кои сорти имало најмногу гнили плодови.
Санитарна резидба, а не агресивно летно кроење
По бербата отстранете ги сувите, скршените и очигледно заболените гранки. Сечете чисто и само до оштетеното дрво, без непотребно отворање на целата крошна. Поголемите корекции на формата и рамнотежата најчесто оставете ги за зимската резидба.
Целосното „летно шишање“ може да ја намали лисната маса неопходна за создавање резерви и родни пупки. Големите пресечоци, особено по бербата, може да поттикнат несакани водопии и нов раст што ќе се развие предоцна.
Ако работите на повеќе дрвја, ножиците и пилите чистете ги и дезинфицирајте ги меѓу сомнителни или заболени дрвја. Исечените гранки со знаци на инфекција не оставајте ги во редовите.
- Отстранете суви, скршени и јасно заболени гранки.
- Избегнувајте големи корекции на формата веднаш по бербата.
- Користете остар и чист алат за да се намалат раните и преносот на патогени.
- Заболениот материјал изнесете го од насадот.
- Поголемата резидба планирајте ја во зимскиот термин.
Прегледајте ги стеблата и скелетните гранки
По завршувањето на бербата полесно се забележуваат оштетувањата на стеблото и главните гранки. Проверете дали има истекување на смола, вдлабнатини, лупење на кората, ракести рани, пукнатини и траги од удари со механизација. Прегледајте ги и оштетувањата од сонце, глодари или инсекти.
Сомнителните дрвја обележете ги за повторно следење. Ако симптомите се нејасни, се шират или се појавуваат на повеќе дрвја, не започнувајте третман само според изгледот. Точната дијагноза е предуслов за правилна мерка, а Државната фитосанитарна лабораторија врши дијагностика на габи, бактерии, вируси, нематоди и инсекти.
- Проверете го стеблото од кореновиот врат до првите скелетни гранки.
- Побарајте смолотечение, ракести рани и лупење на кората.
- Обележете ги дрвјата со нејасни или повторливи симптоми.
- Одделно следете ги дрвјата со слаб пораст, пожолтување или предвремено опаѓање на листовите.
Коровот нека биде под контрола, без повреди на стеблото
Коровот околу стеблото и во зоната каде што се навлажнува почвата им конкурира на овошките за вода и хранливи материи. Густата вегетација може да создаде повлажна микросредина, да го отежни прегледот и да ги сокрие оштетувањата на кората.
Контролата насочете ја внимателно. При механичко отстранување оставете доволно растојание од стеблото и кореновиот врат за да не предизвикате рани со тример, мотика или друга опрема. Хемиска контрола разгледувајте само со соодветен, регистриран препарат и според условите на етикетата.
- Исчистете ја зоната околу стеблото и делот под крошната.
- Не ја оштетувајте кората и кореновиот врат со механизација.
- Следете го коровот и во меѓуредот, особено по врнежи или наводнување.
- Изберете мерка според возраста на насадот, почвата и системот на одржување.
Наводнувањето продолжува според влагата и состојбата на дрвјата
По бербата наводнувањето не прекинувајте го автоматски. Праската до опаѓањето на листот продолжува да развива леторасти, да формира родни пупки и да акумулира резерви. Силниот воден стрес во доцното лето може да го намали потенцијалот за следната година.
Одлуката дали и колку да се наводнува темелете ја на влажноста на почвата, временските услови, типот на почвата, староста на насадот и здравствената состојба на дрвјата. Проверете го и системот за наводнување. Затнати капалки, нерамномерно навлажнување и оштетени цевки може да создадат разлики меѓу дрвјата во истиот блок.
Парцели со лесна почва и насади со активен пораст може да имаат поинаква потреба од вода од тешки почви или дрвја што влегуваат во период на мирување. Фиксна програма за сите овоштарници затоа не е сигурна основа за одлука.
- Проверете ја влажноста на почвата во кореновата зона, а не само површината.
- Следете ги леторастите, листовите и знаците на воден стрес.
- Прегледајте дали системот распределува вода рамномерно.
- Прилагодете го режимот според временските услови и типот на почвата.
- Не прекинувајте со наводнување само затоа што берењето завршило.
Прихраната нека се одреди со податоци
По приносна година дрвото може да има поголемо изнесување на хранливи материи. Сепак, тоа не значи дека секој насад веднаш треба да добие иста прихрана. Одлуката донесете ја според анализа на почвата и, кога е можно, анализа на листот, а земете ги предвид и староста, подлогата, бујноста на леторастите и забележаните симптоми.
Прекумерниот азот може да предизвика буен раст, поголемо засенување и послабо формирање родни пупки. Недостигот на хранливи материи, пак, може да го ограничи закрепнувањето по висок принос. Процената поврзете ја со резултатот од анализата и со реалната состојба во секој блок.
Бележете ги приносот, видливите симптоми на листовите, бујноста и досегашната прихрана. Така следната одлука нема да се темели само на календарска навика или на искуство од друга парцела.
- Земете предвид анализа на почвата и листот.
- Поврзете ја прихраната со приносот и бујноста на дрвјата.
- Разликувајте блокови со различна старост, подлога и здравствена состојба.
- Не додавајте азот без оправдана потреба.
- Следете дали леторастите се премногу бујни, слаби или нерамномерни.
Заштитните третмани бараат дијагноза и точен термин
Не применувајте заштитен третман автоматски по последното берење. Најпрво утврдете дали постои оправдан ризик, кој проблем е присутен и во која фаза се наоѓа насадот. Симптомите на различни болести и оштетувања може да се слични, па погрешниот препарат да биде неефикасен и непотребно да го оптовари насадот.
Препаратот мора да биде регистриран во Македонија за конкретната култура и намена. Примената се врши само во дозволен термин и строго според етикетата: култура, штетен организам, број на апликации, услови на употреба и каренца.
Ако на дрвјата сè уште има плодови за берење, проверете ја каренцата пред секоја апликација. Завршувањето на главната берба не значи дека секој препарат е дозволен или дека каренцата повеќе не важи. При опаѓањето на листот и потоа, третманот разгледувајте го според утврдениот проблем, локалните препораки и етикетата на регистрираниот препарат.
- Утврдете го проблемот пред да изберете препарат.
- Проверете ја регистрацијата за Македонија, културата и намената.
- Почитувајте го дозволениот термин и сите упатства на етикетата.
- Проверете ја каренцата ако останале плодови за берење.
- Не мешајте препарати или не зголемувајте концентрации без јасна и дозволена препорака.
Календар за проверки до опаѓањето на листот
Работата олеснете ја со краток план по фази. Наместо една голема интервенција, направете неколку проверки и секојпат внесете белешки по блок. Така ќе се следи дали проблемот се намалува, дали се појавуваат нови симптоми и дали водата и растот се рамномерни.
Календарот нека биде рамка, а не фиксен рок. Времето на берба и опаѓање на листот се разликуваат според сортата, местоположбата и условите во насадот.
Белешките од бербата се основа за следната сезона
Практичната процена не завршува со чистењето. Во тетратка или дигитална евиденција запишете кои сорти и блокови имале најголем принос, каде се појавиле гнили плодови, кои дрвја биле ослабени и каде наводнувањето било нерамномерно.
Овие податоци ќе помогнат зимската резидба, анализата на почвата и планирањето на заштитата да бидат попрецизни. Различните сорти, почви и здравствени состојби не треба автоматски да добијат иста програма. Навременото обележување на проблематичните дрвја овозможува полесна контрола пред почетокот на следната вегетација.
- Внесете го приносот по сортa и по блок.
- Запишете каде имало гниење, смолотечение или оштетувања.
- Оценете ја бујноста и состојбата на листовите.
- Забележете ја потрошената вода и неправилностите во системот.
- Планирајте дополнителна дијагностика ако симптомите се шират или се нејасни.
Заклучок
До есен, приоритетите во насадот се јасни: отстранете ги изворите на зараза, направете само неопходна санитарна резидба, држете го коровот под контрола и следете ги влагата и растот. Прихраната и наводнувањето приспособете ги на анализата и на реалните разлики меѓу блоковите.
Третманот планирајте го само кога е утврдена причината, со регистриран препарат, соодветен термин и целосно почитување на етикетата и каренцата. Со редовен преглед и точни белешки, овоштарникот влегува во есен со помал ризик од болести и подобро зачуван роден потенцијал.
Најчесто поставувани прашања
