Силосирање пченка: како да се одреди моментот за берба и да се избегнат загуби

Почетокот на главната сезона за силирање бара добра организација, бидејќи грешките направени во текот на еден ден може да се чувствуваат во исхраната на добитокот со месеци. Најчести проблеми се прерано искосена пченка, премногу влажна или премногу сува маса, недоволно набивање и долго изложување на воздух.

Не постои еден календарски датум што одговара за сите ниви. Оптималниот момент зависи од хибридот, условите во годината, фазата на зрелост, намената на силажата и типот на складирање. Хоризонтален силос, силосен куп, вреќа и вертикален силос не бараат секогаш иста влажност на масата.

Најсигурна одлука се носи со мерење на сувата материја на целото растение. Изгледот на растението, состојбата на листовите и млечната линија на зрното се корисни теренски показатели, но треба да бидат потврдени со примерок.

Сувата материја е главниот показател за берба

За пченкарна силажа најчесто се цели на околу 32–38 проценти сува материја, односно 62–68 проценти влага. Кај хоризонтален силос или куп, практичен ориентир е приближно 30–35 проценти сува материја. Вреќите и вертикалните силоси може да прифатат нешто посува маса, приближно 35–40 проценти сува материја.

Премногу влажната маса, особено со повеќе од околу 70 проценти влага, потешко се контролира. Може да истекуваат хранливи материи, да се развива непожелна клостридијална ферментација и да се создава бутерна киселина со непријатен мирис. Таквата силажа често има послаб внес кај животните.

Премногу сувата маса е тешка за набивање. Во неа остануваат воздушни џебови, ферментацијата се забавува, а се зголемува ризикот од загревање и мувла.

• Целете на влажност според типот на складирање, а не според фиксен датум.
• Мерете од повеќе растенија или од првите колички што пристигнуваат.
• Повторете го мерењето ако бербата трае повеќе денови или се менуваат условите.

Како практично да се измери сувата материја

Земете репрезентативен примерок од повеќе растенија или од првите колички. Не земајте само еден кочан или едно растение од работ на нивата. Масата добро измешајте ја, измерете околу 100 грама и запишете ја почетната влажна тежина.

Примерокот може да се суши со мерач за влага или со микробранова печка, постепено и со внимателно мерење. Сушењето се повторува додека тежината не се стабилизира. При работа со микробранова печка потребно е внимание за да не се запали примерокот.

Процентот на сува материја се пресметува со формулата: сува тежина поделена со почетна влажна тежина, помножено со 100. На пример, ако од 100 грама свежа маса останат 34 грама по сушењето, примерокот има 34 проценти сува материја.

1. Измешајте го примерокот пред мерењето.
2. Користете иста постапка при секое повторно мерење.
3. Запишете ги резултатите за да видите дали масата се суши од ден на ден.

Млечната линија помага, но не е доволна

Кај зрното на кочанот, млечната линија може да даде слика за напредувањето на зрелоста. Половина до две третини млечна линија често се поврзуваат со погоден период за силирање, но односот меѓу млечната линија и влагата на целото растение се менува меѓу хибриди и услови.

Лисјата може да изгледаат посуви поради топлотен стрес, суша или болест, а растението сепак да има различна влага од очекуваната. И обратно, зеленото стебло не значи автоматски дека масата е премногу влажна.

Затоа пред бербата проверете неколку точки на парцелата, земете примерок и одлучете според измерената сува материја и планираниот начин на складирање.

• Проверете повеќе кочани, а не само еден.
• Не ја одложувајте одлуката само поради зелено стебло.
• Не започнувајте берба само затоа што зрното визуелно изгледа зрело.

Ситнењето мора да одговара на масата

Должината на сечкањето влијае врз набивањето, ферментацијата и структурата на оброкот. Без процесор за зрно, вообичаен ориентир е теоретска должина од околу 1 до 1,3 сантиметри. Со процесор за зрно, должината најчесто е околу 1,9 сантиметри, но зрната мора правилно да се искршат.

Посувата маса обично бара пократко ситнење за полесно набивање. Сепак, премногу ситното сечкање може да ја намали ефективната влакнина во оброкот, па должината не треба да се намалува без причина.

На машината проверете го примерокот од свежо исечената маса. Повеќето зрна треба да бидат испукани, а парчињата од кочанот доволно мали. Цели зрна во масата или подоцна во изметот се знак дека процесорот не работи соодветно.

• Проверете ги ножевите и нивната острина пред почетокот.
• Проверете ја должината на сечкање со свеж примерок, а не само според поставката на машината.
• Следете дали зрната се кршат и дали во масата остануваат големи парчиња кочан.

Чист силос и непрекинато полнење

Пред да пристигне првата количка, подлогата, ѕидовите и опремата треба да бидат чисти. Земја, ѓубриво и остатоци од стара расипана силажа можат да внесат несакани микроорганизми и да го нарушат процесот.

Полнењето треба да се одвива без долги прекини и со што помала изложеност на воздух. Кај хоризонтален силос масата се распоредува во тенки, рамномерни слоеви, приближно 15 сантиметри, а веднаш потоа се гази. Постепеното полнење во клин ја намалува површината што останува отворена.

Брзината на жетвата мора да биде усогласена со капацитетот на транспортот и газењето. Ако нови количини пристигнуваат побрзо отколку што можат да се распоредат и набиваат, потребно е да се забави бербата или да се вклучи дополнителна машина.

• Исчистете ја подлогата и ѕидовите пред полнењето.
• Подгответе ја фолијата и товарот за покривање однапред.
• Распоредувајте во слоеви од приближно 15 сантиметри.
• Не дозволувајте долг прекин меѓу две полнења.

Газењето го исфрла воздухот од масата

Набивањето има задача да ја намали порозноста и количината на кислород во силосот. Добро набиена пченкарна силажа се стреми кон густина од приближно 224 килограми сува материја по кубен метар.

За да се постигне тоа, машината треба да гази рамномерно и во повеќе премини, без создавање дебели ненабиени наслаги. Особено внимание треба да се посвети на рабовите и на местата каде што масата се префрла од една зона во друга.

Недоволното набивање остава воздушни џебови. Кислородот го забавува паѓањето на pH-вредноста и создава услови за загревање, мувла и поголеми загуби на сува материја.

• Газењето започнете го веднаш со пристигнувањето на првата маса.
• Одржувајте тенки слоеви и рамна површина.
• Прилагодете го бројот на машини на количината што пристигнува.
• Посветете внимание на рабовите и горниот слој.

Покривањето мора да биде херметичко

По завршувањето на полнењето, силосот треба да се покрие истиот ден. Фолијата треба да биде непрекината, без дупки и добро прилепена до површината. Гумите, вреќите со песок или друг соодветен товар се распоредуваат така што ветерот да не може да ја подигне фолијата.

Секој отвор е можен влез за кислород и вода. Оштетувањата треба да се поправат веднаш со соодветен материјал, а не да се оставаат до отворањето.

Недоволно покриениот горен слој може да претрпи значително поголеми загуби од правилно заштитениот дел. Затоа фолијата, товарот и алатот за затворање треба да бидат подготвени пред бербата, а не откако силосот ќе се наполни.

• Покријте веднаш по последното газење.
• Проверете ја фолијата по целата должина и ширина.
• Поставете доволно товар на рабовите и споевите.
• Поправете ја секоја дупка штом ќе ја забележите.

Зошто силажата се загрева и како да се реагира

Загревањето покажува дека кислородот повторно влегува во масата или дека ферментацијата не се одвива правилно. Причини може да бидат недоволно газење, предолги прекини при полнењето, премногу сува маса, оштетена фолија или премногу бавно земање при хранењето.

Загреаната силажа губи енергија. Температура над приближно 38 степени Целзиусови може да доведе и до оштетување на протеините, па проблемот не е само во непријатниот мирис или променетата боја.

При отворање следете ја температурата, мирисот, бојата и појавата на мувла. Сомнителниот материјал издвојте го и не го мешајте автоматски со здравата силажа за да се прикрие проблемот.

• Проверете дали фолијата е оштетена.
• Проверете дали површината била доволно набиена.
• Следете дали силосот се троши со доволно брзо и рамномерно темпо.
• Одделете ги загреаните и мувлосани делови.

Чек-листа за денот на силирањето

Најголем дел од загубите може да се спречат со едноставна подготовка пред да започне бербата. Одговорностите треба однапред да се поделат: кој ја следи влажноста, кој го контролира сечкањето, кој го распоредува материјалот, кој гази и кој го затвора силосот.

Кратката проверка подолу може да се испечати или да се користи како работен список на телефон. Таа не ја заменува проценката на сува материја, но помага критичните чекори да не бидат прескокнати под притисок на времето.

• Подлогата, ѕидовите и опремата се чисти од земја, ѓубриво и стара расипана силажа.
• Сувата материја е измерена од репрезентативен примерок.
• Ножевите се остри, а должината на сечкањето е проверена.
• Процесорот ги крши зрната, без цели зрна и големи парчиња кочан.
• Силосот се полни без долги прекини и во тенки, рамномерни слоеви.
• Газењето започнува веднаш и може да го следи приливот на маса.
• Фолијата, гумите и материјалот за затворање се подготвени пред бербата.
• Силосот е покриен истиот ден, без отвори и со доволно тежина.
• При отворање се следат мирисот, температурата, бојата и мувлата.
• Сомнителната силажа е издвоена и не се користи без стручна проценка.

Заклучок

Најдобар момент за силирање пченка се одредува со мерење на сувата материја, земајќи ги предвид хибридот, условите на парцелата и типот на складирање. Млечната линија и изгледот на растението се помош, но не и доволна потврда.

Квалитетот потоа зависи од дисциплина во процесот: соодветно ситнење, непрекинато полнење, тенки слоеви, доволно газење и затворање без пристап на воздух. При појава на мувла, силно загревање или необичен мирис, силажата треба да се издвои и да се процени од ветеринар или нутриционист пред да стигне до добитокот.

Најчесто поставувани прашања