Есенската подготовка на овоштарникот започнува многу пред садењето: со проверка на парцелата, дренажата, почвата, опрашувањето и распоредот на сортите. Правилниот избор на подлога и сертифицирани садници го намалува ризикот од слаб прием и нерамномерен развој уште од првата година.
Основањето нов овоштарник не треба да се сведува на купување садници и копање јами. Парцелата, водниот режим, почвената реакција, изложеноста и изборот на сорти ќе влијаат врз растот, родноста, трајноста на насадот и трошоците за одржување во следните години.
Есенскиот период е погоден за планирање, анализа и подготовка на теренот, а во подрачја со соодветна почва и умерена влага може да се изведе и самото садење. Работата треба да се приспособи на видот овошје, климатските услови и состојбата на земјиштето, без брзање во парцела со задржана вода или неподготвена почва.
Пред нарачката на посадочниот материјал производителот треба да има јасна слика за сортите, подлогите, растојанијата, потребата од опрашувачи и начинот на обработка. Така се избегнуваат дополнителни пресадувања, празни места и несоодветна комбинација меѓу сортата и условите на теренот.
Парцела што одговара на овошниот вид
Изборот започнува со теренска проверка, а не само со катастарската површина. Производителот треба да забележи дали парцелата е во ниска депресија каде се собира студен воздух, дали има изложеност на силни ветрови, како се однесува теренот по пороен дожд и дали механизацијата може безбедно да пристапи.
За повеќето овошни видови се бара добро осветлена локација со доволно проветрување, но без постојана изложеност на силни ветрови. Јужната или југозападната изложеност може да овозможи порано загревање, но на потопли и сушни места може да ја зголеми потребата од наводнување и ризикот од топлотен стрес.
Не треба да се избира место само затоа што е блиску до вода или пат. Ако водата се задржува по дожд и почвата бавно се суши, проблемот може да се појави и кај здрави садници, без оглед на тоа колку добро се изведени другите работи.
- Проверете го теренот по обилен дожд, а не само во сув период.
- Избегнувајте најниски точки каде се собира студен воздух и вода.
- Предвидете пристап за трактор, транспорт на родот и идно одржување.
- Проверете дали парцелата е изложена на ерозија или силен ветер.
Дренажата е предуслов, не дополнителна работа
Коренот бара влага, но и воздух. Во почва заситена со вода се намалува снабдувањето со кислород, кореновиот систем се развива слабо, а садниците стануваат почувствителни на гниење и измрзнување. Затоа дренажата мора да се процени пред длабоката обработка и копањето јами.
На терен со благ пад треба да се провери во која насока се движи површинската вода и дали постои опасност од ерозија. На потешки почви може да помогнат соодветна обработка, оформување на редовите според падот и контролирано одведување на водата, но конкретното решение зависи од конфигурацијата на парцелата.
Подигнатите гребени или насипи може да бидат корисни на места со потешка почва и повисока влажност, но не ја заменуваат анализата на теренот. Каналите и одводните решенија треба да бидат планирани така што водата да не се пренасочува кон соседни парцели или патишта.
- Направете пробна дупка и следете колку брзо се повлекува водата по врнеж.
- Проверете дали има непропустлив слој под површинскиот почвен слој.
- На наклонет терен планирајте редови и мерки против ерозија.
- Не садете во јама исполнета со вода или во расквасена почва.
Анализа на почвата пред купување садници
Почвената анализа треба да се направи пред изборот на сортата и подлогата. Примерокот треба да биде составен од повеќе точки од идниот насад, земени од слична длабочина и измешани во репрезентативен примерок. Делови со очигледно различна боја, насипан материјал или задржана вода треба да се разгледуваат одделно.
Покрај pH, анализата треба да даде информации за органската материја, достапните хранливи елементи, текстурата и евентуалната засоленост. Самата вредност на pH не е доволна: песочна, глинеста и скелетна почва можат да имаат слична реакција, но сосема различно да задржуваат вода и хранливи материи.
Поголемиот број овошни видови најчесто се развиваат во слабо кисела до неутрална почва, но оптималниот опсег зависи од видот, подлогата и достапноста на елементи. Корекција со вар, органски материјали или други средства не треба да се прави напамет, туку според лабораториски наод и препорака.
- Проверете pH, текстура, органска материја, фосфор, калиум и засоленост.
- Забележете дали почвата е плитка, каменеста, збиена или со непропустлив слој.
- Не мешајте примероци од различни почвени типови во еден примерок.
- Чувајте го резултатот од анализата за планирање на основното ѓубрење.
Распоред на редовите и растојанијата
Растојанието меѓу садниците се одредува според овошниот вид, бујноста на подлогата, избраната форма на круна, плодноста на почвата, достапната механизација и планираниот начин на берба. Бујна подлога на плодна почва бара повеќе простор од слабо бујна подлога во интензивен систем.
Редовите најчесто се поставуваат така што се добива добро осветлување и непречено движење на механизацијата. На наклонет терен насоката не треба да се избере само според сонцето; ризикот од ерозија и безбедното движење на тракторот имаат еднакво значење.
Пред обележувањето треба да се предвидат манипулативни површини, пристапни патеки, место за опрашувачките сорти и евентуална инсталација за наводнување. Прегуст насад подоцна создава проблеми со светлината и проветрувањето, а преголемото растојание ја намалува искористеноста на земјиштето.
- Одредете го системот на одгледување пред да го мерите теренот.
- Усогласете ги растојанијата со бујноста на подлогата и круната.
- Оставете простор за трактор, приклучни машини и транспорт.
- Обележете ги редовите со трајни контролни точки, особено на поголеми парцели.
Опрашувачите се планираат пред садењето
Кај овошните видови и сорти што не се самоопрашуваат, приносот зависи од присуството на соодветен опрашувач и активноста на инсектите во периодот на цветање. Не е доволно две сорти да цветаат приближно во исто време; нивниот полен треба да биде компатибилен, а цветовите достапни за пчелите и другите опрашувачи.
Опрашувачките сорти треба да се распоредат низ насадот, а не да се остават само на еден крај, особено кај поголеми парцели. При изборот проверете ги времето на цветање, меѓусебната компатибилност, времето на зреење и пазарната намена.
Кај самоопрашливите сорти дополнителна сорта не секогаш е неопходна, но присуството на повеќе сорти може да помогне во одредени услови. Одлуката треба да се темели на конкретната комбинација на вид и сорта, а не на општо правило за сите овоштарници.
- Проверете дали главната сорта бара друга сорта за опрашување.
- Изберете опрашувач со соодветно време на цветање и компатибилен полен.
- Распоредете ги опрашувачите во повеќе редови или групи низ насадот.
- Планирајте услови што не го попречуваат движењето на пчелите во цветање.
Подлогата и сортата мора да одговараат на парцелата
Подлогата не е само делот под местото на калемење. Таа влијае врз бујноста, почетокот на родноста, потребата од потпора, чувствителноста на суша и реакцијата на почвените услови. Сортата, пак, треба да се усогласи со зимските температури, доцните пролетни мразеви, должината на вегетацијата и планираниот пазар.
На плитка или сушна почва комбинација со многу слабо бујна подлога може да бара постојано наводнување и внимателно одржување. На тешка и влажна почва не треба автоматски да се избере силна подлога без процена на дренажата и можните почвени ограничувања.
При изборот прашајте го расадникот за потеклото на подлогата, степенот на бујност, барањата за потпора и познатата чувствителност на условите во вашето производно подрачје. Сортата треба да има јасна намена: свежа потрошувачка, складирање, преработка или комбиниран пласман.
- Усогласете ја подлогата со плодноста, дренажата и достапноста на вода.
- Проверете ја отпорноста и времето на зреење на избраната сорта.
- Размислете дали системот бара колци, жица или друга потпора.
- Не избирајте сорта само според моменталната цена на пазарот.
Набавка на сертифицирани и здрави садници
Посадочниот материјал треба да се набави од регистриран и проверлив расадник, со јасно означена сорта и подлога. Сертифицираната садница не е апсолутна гаранција за идниот принос, но овозможува подобра следливост и го намалува ризикот од внесување неидентификуван материјал и зарази.
При приемот проверете дали коренот е свеж, добро развиен и без сушење, мувла, сомнителни задебелувања или механички оштетувања. Кај садниците со гол корен, коренот не треба да биде изложен на сонце и ветер; до садењето се чува заштитен од сушење. Кај контејнерските садници проверете дали корените не се силно спирализирани и дали кореновата бала е компактна.
Секоја серија треба да биде одделно означена со сорта, подлога и број на садници. Не мешајте садници со сличен изглед, бидејќи грешката подоцна тешко се исправува, особено кај опрашувачките сорти.
- Побарајте декларација и податоци за сортата и подлогата.
- Одбегнувајте садници со исушен корен, оштетено место на калемење или сомнителни промени.
- Транспортирајте ги корените заштитени од сонце, ветер и мраз.
- Чувајте евиденција за добавувачот, серијата и распоредот по парцела.
Подготовка на почвата и јамите
Пред копањето на јамите, парцелата треба да биде исчистена од повеќегодишни плевели и, ако е потребно, подлабоко обработена за да се разбијат збиените слоеви. Најдобро е основната поправка на структурата и ѓубрењето според анализа да се направат на целата површина, а не да се концентрира голема количина материјал само околу коренот.
Јамите се обележуваат според однапред утврдениот план. Нивната ширина и длабочина зависат од големината на кореновиот систем и состојбата на почвата; целта е корените да се распоредат природно, без виткање и набивање во тесен простор. На добро подготвена почва јамата не треба да биде замена за целосна почвена подготовка.
При затрупувањето, почвата околу коренот се враќа без големи воздушни празнини, но без претерано газење и создавање непропустлив слој. Местото на калемење треба да остане над нивото на почвата, а садницата да се постави на длабочина на која била одгледувана во расадникот.
- Обработете ја и подобрете ја структурата на целата зона на идниот насад.
- Одделете го површинскиот почвен слој од подлабокиот при копањето.
- Не ставајте свежо, неразградено ѓубриво директно до коренот.
- Поставете ја садницата со местото на калемење над почвената површина.
Календар за есенската организација
Есенската работа е поуспешна ако се одвива по редослед. Прво се избира и проверува парцелата, потоа се зема примерок за анализа, се утврдува планот на сорти и опрашувачи, а дури потоа се нарачува материјалот. Така резултатот од почвата може да влијае врз изборот на подлогата и подготовката.
Садењето со гол корен се изведува во период на мирување, кога почвата е обработлива и не е замрзната или премногу влажна. Во подрачја со студени зими или на изложени парцели, времето на садење треба да се усогласи со локалните услови и ризикот од измрзнување.
Ако теренот не е подготвен, подобро е садењето да се одложи отколку корените да се стават во збиена, водозаситена или неправилно коригирана почва. Набавката на садници не треба да го диктира рокот на работа на парцелата.
- Проверка на теренот и дренажата.
- Земање и лабораториска анализа на почвата.
- Избор на сорти, подлоги и опрашувачи.
- Обележување на редовите и подготовка на јамите.
- Прием, проверка и заштита на садниците до садењето.
Контролна листа пред влезот на садниците во парцелата
Еден ден пред садењето треба да има јасно обележани редови, подготвени јами, обезбеден транспорт и план за распоред на сортите. На теренот треба да се знае која садница оди на кое место, особено ако има повеќе опрашувачи или различни подлоги.
По приемот, садниците се прегледуваат и се одвојуваат оние со сомнителен квалитет. Коренот се одржува влажен и заштитен, но не се остава потопен во вода подолго време без соодветна стручна препорака. Садењето се изведува внимателно, без кршење и сушење на коренчињата.
Со едноставна евиденција за сортата, подлогата, бројот и редот се олеснуваат идните работи во насадот. Таа е особено корисна при утврдување на опрашувањето, следење на различниот раст и планирање на замената на евентуалните празни места.
- Парцелата е исчистена, обработена и проодна за механизација.
- Резултатите од анализата се достапни и применети во планот.
- Редовите и местата за опрашувачи се обележани.
- Сортата и подлогата на секоја серија се проверени.
- Корените се заштитени до моментот на садење.
Заклучок
Добар овоштарник се поставува со одлуки донесени пред првото копање. Парцела без задржување вода, почва со позната реакција и структура, правилно избрани растојанија и усогласени сорти и подлоги се основата за стабилен насад.
Производителот што ќе набави сертифицирани садници, ќе го испланира опрашувањето и ќе ги подготви јамите во соодветен момент ќе избегне најголем дел од почетните грешки. Ако условите на теренот не се погодни, подобро е да се поправи парцелата пред садењето отколку проблемот да се пренесе во целиот производен век на овоштарникот.
Најчесто поставувани прашања
