Првите 24 часа по градушка се пресудни за безбедно увидување, јасно фотографирање и веродостојно запишување на штетата. Земјоделецот треба да ја опфати целата парцела, да ги одвои целосно уништените делови од оние што можат да продолжат со развој и да не отстранува растенија пред евентуална процена.
Градушката може за неколку минути да оштети листови, стебла, плодови, цветови, лозови прачки, потпорна конструкција и пластеничка фолија. Притоа, штетата често не е еднаква на целата парцела: едниот дел може да биде силно погоден, а другиот да има само дупки на листовите или површни повреди на плодот.
Добрата документација не се сведува на неколку фотографии од најоштетените растенија. Потребни се податоци за настанот, културата, сортата, развојната фаза, зафатената површина и сите видливи последици, вклучително и оштетувањата на наводнувањето, мрежите, колците и пластениците.
Роковите и начинот на пријавување зависат од конкретната полиса, осигурителна шема или локална одлука. Затоа, по обезбедувањето на доказите, проверете ги условите кај осигурителот, надлежната служба или комисијата што ја спроведува процената.
1. Прво проверете дали теренот е безбеден
Не влегувајте веднаш во парцелата ако сè уште има грмежи, силен ветер, поплавена почва или паднати електрични водови. Металните конструкции на пластеници, жиците за потпора и влажниот терен создаваат дополнителен ризик, особено ако има оштетени инсталации или делови што висат над насадот.
Откако ќе помине невремето, направете краток преглед од безбедна точка. Забележете дали има скршени колци, паднати мрежи, оштетени цевки, отворени електрични ормани или нестабилни конструкции. За деловите што не се безбедни, не ризикувајте личен увид само за да направите фотографија.
- Почекајте да престанат грмежите и силниот ветер.
- Не допирајте оштетени електрични инсталации или кабли.
- Внимавајте на лизгав терен, кал, бари и скршени гранки.
- Користете чизми, ракавици и облека соодветна за движење низ насадот.
2. Запишете го настанот додека податоците се свежи
Веднаш запишете го датумот и приближното време на градушката, колку траела и какви биле условите: големина на зрната ако може безбедно да се процени, силен дожд, ветер или пороен дотек на вода. Не мора да користите стручни метеоролошки термини; најважно е записот да биде јасен и поврзан со конкретната парцела.
За секоја погодена парцела наведете локација, катастарска или друга ознака ако ја користите во документацијата, вкупна површина, култура, сорта и производна намена. Ако истата парцела има повеќе култури или сорти, одделете ги податоците за секој дел.
Запишете и што било направено пред градушката: наводнување, третман, берба, кастрење или друга работа што може да влијае врз изгледот на растенијата. Чувајте ја белешката со датум, а доколку имате дигитален дневник, внесете ги податоците и таму.
- Датум и приближно време на настанот
- Локација и ознака на парцелата
- Култура и сорта
- Вкупна површина и проценета погодена површина
- Развојна фаза на културата
- Оштетувања на конструкција, наводнување, мрежи и пластеници
3. Фотографирајте од широк кадар кон детал
Фотографирањето треба да покаже не само најоштетеното растение, туку и каде се наоѓа штетата во однос на целата парцела. Почнете со широки кадри од повеќе страни, така што ќе се гледа распоредот на насадот, пристапниот пат, околните граници и разликата меѓу погодениот и помалку погодениот дел.
Потоа направете фотографии од границите на парцелата: ограда, канал, пат, меѓа, соседен насад или друг препознатлив објект. Кај лозја и овоштарници опфатете ги редовите и потпорната конструкција, а кај пластеници фотографирајте ја целата оштетена страна и деталите од фолијата или рамката.
Најпосле, снимете ги оштетените растенија одблизу. Фотографирајте листови, стебла, цветови и плодови со различен степен на повреда, но оставете дел од растението во кадар за да се види на која култура и на кој дел припаѓа. Вклучете го датумот на настанот во записот или во придружната белешка; доколку уредот автоматски вметнува датум, зачувајте ги оригиналните датотеки.
- Цела парцела од најмалку две насоки
- Граници и препознатливи ориентири
- Редови или блокови со различен степен на оштетување
- Растенија одблизу со видливи повреди
- Плодови, листови, стебла и цветови
- Потпорна конструкција, наводнување и пластеничка опрема
4. Измерете ја зафатената површина, а не само најлошото место
Проценката на површината треба да се прави одделно од проценката на интензитетот на оштетувањето. Прво утврдете колкав дел од парцелата има видливи последици, а потоа запишете дали на тој дел растенијата се целосно уништени, тешко оштетени или делумно оштетени.
Користете скица на парцелата, катастарска карта, сателитска снимка или сопствен план со означени редови. Обележете ги зоните со различен степен на штета и наведете ја нивната приближна површина. Ако парцелата е поделена на повеќе сорти, површината пресметајте ја по сорта, а не само како една вкупна бројка.
Не ја претставувајте целата парцела како целосно уништена ако делови од неа се непогодени или имаат шанса за закрепнување. Подоцнежната стручна процена може да ја промени почетната оценка, но прецизната скица и записот го покажуваат реалниот распоред на штетата.
- Нацртајте ги границите на парцелата.
- Означете ги зоните со целосна, тешка и делумна штета.
- Запишете приближна површина за секоја зона.
- Одделете ги културите и сортите ако се во ист блок.
- Фотографирајте ги означените делови за полесно поврзување со скицата.
5. Опишете ја фазата на развој на културата
Истата повреда нема еднакво влијание во сите фази. Градушка во период на никнење, цветање, формирање на плод или пред берба може да има различни последици врз приносот и квалитетот. Затоа во записот наведете што точно се случувало во насадот на денот на настанот.
Кај житата опишете дали посевот бил во вегетативна фаза, пред класење, во класење или во зреење. Кај овошките и лозјата наведете дали имало цветови, зелени плодови, развиени плодови или зреење. Кај градинарските култури запишете ја големината на растенијата, присуството на цветови и плодови и дали бербата веќе започнала.
Корисно е да приложите и фотографии направени пред градушката, доколку ги имате од редовна контрола, наводнување или производна евиденција. Така полесно се споредува состојбата пред и по настанот.
- Фаза на растење на растението
- Присуство на цветови или плодови
- Приближна зрелост на плодот
- Дали бербата започнала
- Состојба на посевот пред градушката, ако има претходни записи
6. Одделете целосна од делумна штета
Целосна штета на одреден дел од насадот значи дека растенијата се уништени или нивната производна способност е очигледно изгубена. Тоа не значи автоматски дека целата парцела нема принос. Делумна штета може да се манифестира со искинати листови, скршени гранки, повредени цветови, оштетени плодови или стебла што сè уште имаат активен раст.
При увидот не се потпирајте само на еден пример. Разгледајте повеќе точки во секоја зона и споредете ги растенијата со непогодените делови. Запишете што е видливо веднаш, а што ќе бара повторна контрола по неколку дена, бидејќи некои последици се појавуваат подоцна преку сушење, гниење или прекин на растот.
Избегнувајте конечна процена на приносот веднаш по невремето, освен ако тоа го бара овластен проценител според утврдена методологија. Земјоделецот треба јасно да ги опише повредите и нивниот распоред, а конечната оценка на загубата може да биде предмет на стручна комисија или осигурителен увид.
- Целосно уништени растенија или блокови
- Скршени стебла, гранки или прачки
- Повредени, но живи растенија
- Плодови со вдлабнатини, пукнатини или отворени рани
- Непогодени делови што можат да послужат за споредба
- Штета што може да се појави со задоцнување
7. Проверете ги конструкциите и инфраструктурата
Градушката не го оштетува само биолошкиот дел од производството. Прегледајте ги колците, жиците, противградните мрежи, потпорите, системот за наводнување, цревата, резервоарите и пумпите. Кај пластениците фотографирајте ги искинатите или пробиени фолии, свитканите лакови, скршените прозорци и оштетените врати.
Секој вид штета внесете го одделно во белешката. Наведете дали опремата е целосно неупотреблива, делумно оштетена или може да се користи по поправка. Фотографирајте ги местата на спојување и поширокиот контекст за да се види на која конструкција ѝ припаѓа оштетениот дел.
Не започнувајте поправки или расчистување пред да направите целосна документација и да проверите дали е дозволена интервенција пред увид. Ако постои непосредна опасност или ризик од дополнителна штета, прво преземете само неопходни безбедносни мерки и зачувајте фотографии од состојбата пред нив.
- Потпорни колци, жици и сидра
- Противградни и заштитни мрежи
- Цевки, црева, пумпи и резервоари
- Фолии, лакови, врати и прозорци на пластеници
- Електрична опрема и контролни уреди
- Трошоци или потреби за итна санација, без нивно мешање со штетата на посевот
8. Не расчистувајте пред увид и пријавете според условите
Оштетените растенија, плодови, гранки и делови од конструкцијата не треба да се отстрануваат пред евентуална процена од осигурител, комисија или надлежен орган. Најпрво фотографирајте ја состојбата, направете запис и побарајте упатство дали е потребно да се чека физички увид.
Пријавата подгответе ја со податоци што може да се проверат: датум и време на настанот, парцела, култура, сорта, површина, опис на штетата, фотографии и информации за инфраструктурата. Чувајте копија од испратеното известување, прилозите и потврдата дека пријавата е примена.
Роковите и постапките не се исти за секоја полиса или шема. Проверете што пишува во договорот за осигурување, во повикот за процена или во локалното известување. Ако не сте сигурни кому се доставува пријавата, побарајте писмено појаснување наместо да се потпрете на усна информација.
- Не отстранувајте ги оштетените растенија пред можен увид.
- Зачувајте ги оригиналните фотографии и белешки.
- Испратете ја пријавата преку каналот предвиден со полисата или одлуката.
- Побарајте потврда за прием.
- Запишете име, датум и начин на комуникација со службата или осигурителот.
9. Практична листа за првите 24 часа
Работата е полесна ако се одвива по редослед. Најпрво обезбедете го теренот, потоа соберете ги основните податоци, направете фотографии и дури потоа пристапете кон подетално разграничување на зоните.
На крајот од денот проверете дали секоја фотографија може да се поврзе со конкретна парцела и дали белешките се доволно јасни за лице што не било на теренот. Ако временските услови дозволуваат, направете и повторен преглед за да забележите промени што не биле видливи веднаш.
- Обезбедете безбеден пристап.
- Запишете датум, време и основни податоци.
- Фотографирајте широки, средни и блиски кадри.
- Направете скица со зафатените зони.
- Одделете целосна, делумна и непогодена површина.
- Забележете ја фазата на развој.
- Проверете ги конструкциите и наводнувањето.
- Зачувајте ги доказите и проверете ја постапката за пријавување.
Заклучок
Процената по градушка треба да ја прикаже реалната слика: каде е штетата, колкава површина е погодена, во која фаза била културата и што останало производно способно. Безбедниот увид, оригиналните фотографии, јасните белешки и одделувањето на целосна од делумна штета му даваат на земјоделецот цврста документација.
Пред расчистување или поправка, проверете дали е потребен увид и кои рокови важат за конкретната осигурителна или локална постапка. Така се зачувува доказот и се намалува ризикот од пропусти при пријавувањето.
Најчесто поставувани прашања
