Зимскиот оброк за млечните крави не се планира „од око“, туку со попис на сеното, силажата и концентратот, одземање на загубите и пресметка на сувата материја. Со поделба на стадото според млечноста и постепено воведување промени, фармерот полесно ќе процени дали храната ќе стигне до пролет и ќе го намали ризикот од дигестивни нарушувања.
Пред да се отвори првата бала или силосен отсек, треба да се знае колкава количина навистина е достапна за кравите. Бројот на бали, проценетата силажа и набавениот концентрат се само почеток; од залихата мора да се одземат расипаните делови, истуреното сено и загубите при земање.
Вистинската дневна доза не се мери само во килограми храна. Силажата содржи значителен процент вода, па две еднакви количини „како што се даваат“ може да обезбедат различно количество хранливи материи. Затоа зимската пресметка треба да се води преку сува материја и редовно да се коригира.
Ориентацискиот пример може да му помогне на фармерот да направи план, но конечниот оброк зависи од телесната тежина, млечноста, фазата на лактација, квалитетот на храната и здравствената состојба. За прецизна формулација потребна е консултација со ветеринар или нутриционист, а по можност и лабораториска анализа.
Пописот започнува со вага, а не со проценка
Запишете ја количината на секој вид храна одделно. Кај сеното, измерете или реално проценете колку килограми има во една бала, па помножете со бројот на исправни бали. Кај концентратот, користете ја нето количината што е набавена и складирана без оштетени или навлажнети вреќи.
Силосот е потежок за пресметување бидејќи густината варира според начинот на полнење, набивање и влагата. Самата должина, ширина и висина на објектот не даваат доволно сигурна слика. Практично е да се следи колку килограми силажа реално се земаат за хранење и со тоа постепено да се утврди дневната потрошувачка.
Пописот ажурирајте го при отворање нова бала, нов силосен отсек или нова серија концентрат. Така планот останува поврзан со реалната залиха, а не со стара проценка направена на почетокот на сезоната.
- Измерете ја просечната тежина на балите, а не само нивниот број.
- Одделно запишете сено, силажа и концентрат.
- Силосот следете го преку реално измерена количина при хранење.
- Обележете ги оштетените, навлажнетите и сомнителните залихи.
Од бруто залиха до употреблива храна
Не секој килограм во магацинот или силосот завршува во јаслите. Од бруто количината одземете го расипаниот горен слој, истуреното и изгазеното сено, отпадот при отворање и земање силажа, како и деловите што не се безбедни за исхрана.
Добро складирање директно влијае врз зимскиот план. Сеното треба да остане суво и заштитено од влага, додека силажата треба правилно да биде покриена и да се зема така што изложената површина непотребно да не се загрева. Загубите не треба да се третираат како храна што „можеби ќе се искористи“.
Ако се планира доцно пасење или постои можност пролетната трева да задоцни, пресметката направете ја со резервен период. Планот без резерва може да изгледа доволен на хартија, но да не издржи при подолга зима или при зголемена потрошувачка.
- Бруто залиха − загуби = употреблива залиха.
- Не мешајте отпадна храна со исправната залиха.
- Планирајте безбедносна резерва за доцно пролетно пасење.
Сувата материја ја покажува вистинската доза
Основната формула е: сува материја = количина храна како што се дава × процент на сува материја. Водата во силажата го зголемува бројот на килограми што се носат до јаслите, но не обезбедува хранливи материи.
Ако се дадат 30 килограми силажа со 35 проценти сува материја, кравата добива 10,5 килограми сува материја. При промена на влагата, истите 30 килограми може да значат сосема различен оброк, па количината „како што се дава“ мора да се коригира.
Како работна ориентација, сувото сено често има околу 85–90 проценти сува материја, пченкарната силажа приближно 30–35 проценти, а сувиот концентрат околу 88–90 проценти. Овие вредности не се замена за мерење или лабораториски резултат, особено кај влажна, недоволно исушена или нерамномерна силажа.
- Секој вид храна внесете го со количина и процент на сува материја.
- Проверувајте ја влагата на силажата периодично.
- Коригирајте ја количината ако силажата стане повлажна или посува.
Колку денови ќе трае залихата
Откако ќе ја утврдите употребливата количина и дневната потрошувачка, користете ја формулата: денови на залиха = употреблива количина ÷ дневна количина за целото стадо.
Примерот со 10 крави што трошат по 7 килограми сено дневно значи потреба од 70 килограми дневно. Залиха од 8.400 килограми трае 120 дена, но тоа е пресметка без дополнителна резерва. Ако во стадото има повеќе групи со различни дози, пресметката направете ја одделно, а потоа соберете ги дневните потреби.
Истиот принцип важи за силажата и концентратот. Дневната количина мора да ги вклучи сите групи, а не просек што ја прикрива повисоката потрошувачка кај кравите со висока млечност.
- Пресметајте ја дневната количина за целото стадо.
- Одделете ја потрошувачката по групи со различен оброк.
- Одземете резервен период од расположливите денови ако условите го бараат тоа.
Еден оброк не одговара за целото стадо
Стадото поделете го најмалку на крави со висока, средна и ниска млечност, сувостојни крави и, каде што е можно, јуници. Кравите во висока лактација имаат поголема потреба од енергија и протеин, додека нискомлечните и сувостојните може да се преугојат ако добиваат исто количество концентрат.
Сеното и силажата треба да останат основа на оброкот, а концентратот да се додава според производството и составот на основната храна. Точната количина не може да се одреди само според бројот на литри млеко; потребни се и телесната тежина, фазата на лактација, квалитетот на храната и минералниот состав.
При недоволно енергија, протеин или влакна, производството и кондицијата може да се влошат. Од друга страна, прекумерен концентрат кај крави со мала потреба може да доведе до непотребно трошење и преугојување.
- Високомлечни крави: посебна процена на енергија, протеин и концентрат.
- Средномлечни крави: оброк според просечната продукција и квалитетот на основната храна.
- Нискомлечни и сувостојни крави: избегнувајте автоматско повторување на оброкот за високомлечни крави.
- Јуниците, каде што е можно, хранете ги како посебна група.
Влакната се основа, а концентратот се менува внимателно
Нагло намалување на сеното и силажата, проследено со нагло зголемување на житото или концентратот, може да го наруши функционирањето на бурагот. Можни знаци се слаб апетит, нарушено преживање, пад на млечната маст и субакутна ацидоза.
Физички ефективното влакно го поттикнува џвакањето и создавањето плунка. Затоа концентратот не треба да ја истисне грубата храна од оброкот само затоа што фармерот сака брзо да ја одржи млечноста.
При замена на видот силажа, сено или концентрат, новата храна внесувајте ја во чекори и следете ги реакциите на стадото. Помала промена може да се распредели во околу една до две недели, додека премин од оброк со многу груба храна кон оброк со значително повеќе скроб и концентрат често бара подолга адаптација, приближно три до шест недели.
- Не заменувајте го влакнестиот дел со концентрат преку ноќ.
- Новиот концентрат или силажа додавајте ги постепено.
- Следете апетит, измет, преживање и млечност.
- Хранењето нека биде редовно за кравите да не надоместуваат со прејадување.
Мувлосаната и загреана храна не се разредува наслепо
Мувлосана, загреана, со непријатен мирис или на друг начин сомнителна храна треба да се одвои и да се процени пред употреба. Самото намалување на количината не го отстранува ризикот од микотоксини.
Микотоксините може да бидат распоредени нерамномерно, во таканаречени жешки точки. Некои може да преминат и во производи од животинско потекло, вклучително и млекото. Разредување со исправна храна може да се разгледува само по процена на ризикот и, по можност, лабораториски резултат; тоа не е автоматско решение.
Ако нема сигурност за исправноста на храната, побарајте мислење од ветеринар или нутриционист. Кај сомнителна храна лабораториската анализа е побезбедна од корекција според мирис, боја или чувство.
- Одделете ја сомнителната храна од исправната.
- Не ја користете само затоа што е помала количината.
- Не претпоставувајте дека мешањето ќе го реши проблемот.
- Побарајте процена и анализа кога постои сомнеж за микотоксини.
Стадото го проверува планот секој ден
Табелата е само почеток; реакцијата на кравите покажува дали оброкот навистина функционира. Намален апетит, водест или пенест измет, престанок на преживање, нагол пад на млечноста и повеќе неизедена храна бараат брзо преиспитување на дозата и квалитетот.
Следете дали силажата се загрева, дали кравите селектираат делови од мешавината и дали дневното хранење се одвива во исто време. Промена на влагата може да ја промени дозата на сува материја дури и кога вагата покажува ист број килограми.
Конечниот оброк треба да го проверат ветеринар или нутриционист. За тоа се потребни податоци за телесната тежина, млечноста и составот на храната: сува материја, протеин, влакна, енергија и минерали.
- Проверувајте го апетитот и количината што останува.
- Набљудувајте преживање и конзистентност на изметот.
- Мерете ја млечноста и бележете нагли падови.
- При необјаснети промени, побарајте стручна процена и анализа.
Заклучок
Зимската пресметка станува сигурна кога фармерот ја претвора залихата во употребливи килограми, ја пресметува сувата материја и ја дели потрошувачката според групите во стадото. Редовното следење на влагата, преостанатата храна и производството овозможува навремена корекција наместо нагло менување на оброкот.
Сомнителната храна треба да се тргне од редовниот план додека не се процени. За конечниот сооднос на сено, силажа, концентрат, протеин, енергија и минерали, најбезбедна е проверка со ветеринар или нутриционист и лабораториска анализа на храната.
Најчесто поставувани прашања
