Полисата за осигурување на посеви и насади не треба да се потпише само според списокот на ризици во рекламната понуда. Пред договорот проверете ги културите и фазите што се покриени, франшизата, роковите за пријава на штета, начинот на процена и документите што ќе треба да ги доставите.
Град, мраз, суша, пороен дожд, поплава и силен ветер можат да предизвикаат голема загуба во само неколку часа. Сепак, ниту еден од овие ризици не треба да се смета за автоматски покриен: кај дел од полисите одредени опасности се основни, а други се договараат како дополнително покритие.
За земјоделецот, најскапата грешка може да биде разликата меѓу тоа што го очекувал дека го осигурал и тоа што навистина стои во полисата. Посевот, очекуваниот принос, плодот, младите стебла и вложената инфраструктура не се иста осигурителна категорија.
Пред потпис побарајте ги општите и посебните услови, писмена пресметка на франшизата и јасни упатства за пријава на штета. Истовремено, усогласете ги податоците за парцелите, површината, бројот на стебла и вложувањата со реалната состојба на терен.
Прво проверете што точно е предмет на осигурување
Терминот „осигурување на посеви и насади“ може да опфаќа различни производи. Кај осигурување на приносот, предмет е очекуваното количество производ, обично поврзано со договорена цена. Тоа не значи автоматски дека се осигурува секој дел од растението или секоја загуба во производството.
Кај осигурување на културата или плодот треба прецизно да стои дали се осигурува зрното, плодот, листот, грозјето, ширата или друг дел од растението. Проверете и дали покритието се однесува на целокупниот принос или само на определен дел.
Млад овошен или лозов насад може да се осигурува како инвестиција во садници, стебла и воспоставување на насад, а не како тековен род. Во таков случај треба да се провери дали се опфатени и потпорната конструкција, системот за наводнување, противградната мрежа и уредувањето на земјиштето, или само младите стебла.
- Дали се осигурува принос, култура, плод или инвестиција?
- Кој дел од растението е предмет на осигурување?
- Дали се опфатени сите парцели со ист вид култура?
- Дали млад нероден насад има различни услови од роден насад?
Ризиците мора да бидат наведени еден по еден
Јавно објавените услови на осигурителите покажуваат дека градот, пожарот и громот може да бидат основни ризици, додека мразот, луњата, поплавата или сушата може да се договараат дополнително. Тоа е пример за структура на производ, а не правило што важи за секоја компанија или секоја полиса.
На понудата и во договорот побарајте одделно да ги видите град, мраз, суша, пороен дожд, поплава, силен ветер и другите опасности што ги сметате за реални за вашето производство. Проверете дали има исклучоци поврзани со интензитетот на настанот, периодот на појава или состојбата на културата.
Ризикот може да биде наведен како покритие, но да има посебни услови за почеток, територија, фаза на раст или доказ за настанот. Затоа списокот на ризици треба да се чита заедно со општите и посебните услови, а не само со комерцијалното резиме.
- Дали градот е основен ризик или дополнително покритие?
- Дали мразот се однесува на пролетен, зимски или друг сезонски мраз?
- Како се разликува пороен дожд од поплава во условите?
- Дали сушата е покриена и како се докажува штетата?
- Има ли исклучоци за силен ветер, луња или комбинирани настани?
Културата не е покриена во секоја фаза
Проверете од кој момент започнува покритието: по сеидба, никнување, расадување или садење. Различните култури може да имаат различни почетни и завршни рокови, па истата полиса не значи дека сите површини се заштитени во истиот период.
Проверете и кога престанува покритието. Тоа може да биде со жетвата или бербата, со режењето, по одредена развојна фаза или по истек на фиксен датум. Ако настанот се случи меѓу две фази, токму оваа одредба може да биде пресудна за процената.
Планот за сеидба, површината и бројот на стебла мора да одговараат на состојбата на теренот. Во некои објавени услови промените по сеидба или садење се пријавуваат во рок од 15 дена, но за секоја полиса важи рокот напишан во договорот.
- Од која фаза започнува покритието?
- До која фаза или датум трае осигурувањето?
- Дали се опфатени сите сорти што ги одгледувате?
- Што треба да направите ако ја промените површината или бројот на стебла?
- Дали рокот за промена е наведен писмено во полисата?
Франшиза: пресметајте ја исплатата со реален пример
Франшизата, односно учеството на осигуреникот, директно влијае врз надоместот. Таа може да биде фиксен износ или процент, да се одбива од секоја штета, да важи по ризик или да има минимален праг под кој нема исплата.
Формулацијата „со учество“ не е доволна за носење одлука. Побарајте писмен пример за штета од 10, 30 и 100 проценти, со јасно прикажано колку би се одбило и која би била крајната исплата.
Проверете дали франшизата се применува на осигурената сума, на утврдената штета или на секој оштетен ризик одделно. Побарајте и објаснување што се случува ако во ист настан има штета од повеќе опасности.
- Дали франшизата е процентуална или фиксен износ?
- Дали се одбива од секоја штета или еднаш по настан?
- Дали постои минимален праг за исплата?
- Дали секој ризик има посебна франшиза?
- Каква би била исплатата при 10, 30 и 100 проценти штета?
Рокот за пријава на штетата не смее да се бара по настанот
Штетата треба да се пријави на начин и во рок што се наведени во полисата. Во објавени општи услови на еден осигурител стои обврска штетата да се пријави веднаш, а најдоцна во рок од три дена од дознавањето за настанот. Таков рок не треба автоматски да се пренесува на сите договори.
Земјоделецот треба уште при потпишувањето да побара телефонски број, електронска адреса и образец за пријава. Сочувајте доказ дека известувањето е испратено и наведете го датумот, локацијата, културата, проценетата површина и видливиот ризик.
Посебно проверете го рокот за приговор на процената. Тој не е исто што и првичната пријава на штетата; во одредени објавени услови несогласувањето со процената се поднесува писмено во рок од три дена од соопштувањето на резултатот.
- Кој е рокот за првична пријава?
- Дали пријавата се поднесува по телефон, електронски или писмено?
- Кој образец треба да се користи?
- Кој е рокот за приговор на процената?
- Како се потврдува дека пријавата е навреме примена?
Фотографии, записници и парцеларни податоци се клучни докази
По град, мраз, пороен дожд или друг настан направете фотографии пред санација, жетва или берба. На фотографиите треба да се гледаат размерот на штетата, дел од парцелата и препознатливи точки, а корисно е да имаат датум и локација.
Не ги отстранувајте сите оштетени растенија пред увид. Ако посевот мора да се жнее, оставете репрезентативни оштетени делови на почетокот, во средината и на крајот од парцелата, според упатствата на осигурителот. Кај лозја и овоштарници може да биде потребно да останат необрани пенушки или стебла за процена.
Подгответе полиса или број на полиса, имотен лист, катастарски податоци, договор за закуп ако земјиштето не е ваше, изјава за околностите и релевантни записници. За град или мраз може да се бара и потврда од метеоролошка служба.
- Фотографии со датум, локација и видлив размер на оштетувањето
- Полиса или број на полиса
- Имотен лист, катастарски податоци или договор за закуп
- Изјава за околностите и записник од процената
- Потврда за метеоролошки настан, кога е потребна
- Решение за упис во Единствениот регистар на земјоделски стопанства
- Трансакциска сметка за исплата
Евиденцијата за вложувањата ја покажува реалната вредност на производството
Чувајте фактури за семе, саден материјал, ѓубрива, препарати, наводнување, работна сила и механизација. Во насадите водете посебна евиденција за садници, потпорна конструкција, мрежа, системи и други инвестиции.
Запишувајте ги датумите на сеидба или садење, третирањата, наводнувањето, бербата и преземените агротехнички мерки. Овие податоци може да помогнат да се утврди дали културата била во покриена фаза и дали биле исполнети договорните обврски.
По настанот преземете разумни мерки за да не се зголеми штетата, но не вршете целосна санација или уништување пред да добиете упатство и, ако е потребно, увид. Продолжувањето на жетвата или бербата и редовните агротехнички мерки може да бидат дел од обврските во конкретните услови.
- Фактури и сметки за материјали и услуги
- Дневник на третирања и наводнување
- Податоци за сеидба, садење, жетва и берба
- Евиденција за работна сила и користена механизација
- Документи за инвестиции во млади насади и инфраструктура
Процената и можноста за приговор треба да бидат јасни
Прашајте дали се врши претходна, конечна и контролна процена и кој метод се користи за утврдување на загубата. Кај одредени услови конечната процена може да се темели на намалувањето на очекуваниот принос, а не само на бројот на физички оштетени растенија.
Побарајте да ви објаснат кои мерења, примероци и документи се користат. Ако има несогласување, проверете го рокот и начинот за писмен приговор. Во некои објавени услови потоа се предвидува вештачење од независна овластена институција.
Пред потпис земјоделецот треба да знае и кој ги плаќа трошоците за дополнителна процена, како се избира вештакот и дали исплатата се одложува додека трае постапката.
- Кој ја врши првата процена и во кој рок?
- Како се утврдува очекуваниот принос?
- Кои примероци и мерења се признаваат?
- Во кој рок се поднесува приговор?
- Дали е дозволено независно вештачење и кој го сноси трошокот?
Проверете го осигурителот, посредникот и условите за поддршка
Пред плаќање побарајте го целосниот назив на друштвото, дозволата за работа, општите и посебните услови, образецот за понуда и процедурата за приговор. Статусот на осигурителот, брокерот или застапникот може да се провери во регистрите што ги објавува Агенцијата за супервизија на осигурување.
Ако полисата ја склучувате преку посредник, прашајте кој е договорната страна и кому се доставува пријавата за штета. Не потпишувајте празни или недовршени обрасци и побарајте копија од сè што сте потпишале.
Мерките за државна поддршка поврзана со осигурителна полиса имаат свои услови, проценти, рокови и документи. Проверете ја важечката програма и условите кај Агенцијата за финансиска поддршка во земјоделството и руралниот развој пред да претпоставите дека секоја полиса или секое покритие ќе биде прифатливо.
- Дали друштвото или посредникот е регистриран?
- Дали ги добивте општите и посебните услови?
- Каде се поднесува приговор и пријава на штета?
- Кои се условите за актуелната државна поддршка?
- Дали платената премија и видот на полисата ги исполнуваат тие услови?
Прашања што треба да ги имате пред потпис
На состанок со осигурителот понесете ги податоците за парцелите, видот на културите и очекуваното производство. Одговорите побарајте ги во писмена форма, особено за ризиците, франшизата, роковите и исклучоците.
Ако некоја одредба не ви е јасна, побарајте пример со вашата култура и со реален штетен настан. Полисата треба да ви овозможи да пресметате што плаќате, што е покриено и која документација ќе се бара.
- Кои култури, сорти и развојни фази се покриени?
- Дали се покриени град, мраз, суша, пороен дожд, поплава и силен ветер?
- Кој ризик е основен, а за кој се доплаќа?
- Како се утврдува очекуваниот принос и договорената цена?
- Дали мора да се осигурат сите парцели од ист вид?
- Колкава е франшизата и како се пресметува?
- Во кој рок и на кој начин се пријавува штетата?
- Кои фотографии, записници, катастарски податоци и фактури се задолжителни?
- Дали смеете да жнеете, берете или санирате пред увид?
- Како се поднесува приговор на процената?
- Кога започнува и кога завршува покритието?
- Дали полисата ги исполнува условите за актуелната државна поддршка?
Заклучок
Пред потпис споредете ја полисата со реалната состојба на парцелите: култура, фаза, површина, број на стебла и очекуван принос. Запишете ги ризиците што ги сакате, пресметајте ја франшизата на пример и побарајте ги роковите за пријава и приговор во писмена форма.
Фотографиите, записниците, катастарските податоци, фактурите и евиденцијата за вложувањата не се документи што се собираат во последен момент. Подгответе ги однапред и чувајте ги заедно со полисата, за по настанот да можете навремено да реагирате и да ја докажете реалната штета.
Најчесто поставувани прашања
