Топлотниот стрес не го намалува само апетитот кај животните, туку може да предизвика пад на млекото, послаб прираст и проблеми со плодноста. Со чиста вода, сенка, проветрување, помалку гужва и правилен распоред на хранење, ризикот може значително да се намали.
Жештината најтешко се поднесува кога е проследена со висока влажност, директно сонце, гужва и слабо проветрување. Во такви услови животните произведуваат повеќе телесна топлина, јадат помалку и трошат енергија на ладење наместо на млеко, раст или репродукција.
Говедата, особено високопродуктивните млечни крави, се чувствителни на прегревање, но екстремната жештина ги погодува и овците, козите и живината. Подготовката треба да започне пред топлотниот бран, со проверка на поилките, сенките, вентилаторите, електричната инсталација и пристапот до објектите.
Најевтините мерки често се и најкорисни: животните да имаат доволно простор, вода во секој момент, засолниште од сонце и струење на воздухот без силен директен удар.
Како се препознава топлотниот стрес
Топлотниот стрес не зависи само од бројот што го покажува термометарот. Високата влажност го отежнува испарувањето, а директното сонце, густото сместување и недостатокот од воздух дополнително го зголемуваат оптоварувањето. Кај говедата, индексот температура–влажност од околу 72 нагоре се користи како предупредување, но реакцијата треба да почне и порано ако животните покажуваат знаци на прегревање.
Првите промени може да се забележат во однесувањето: животните повеќе стојат, се собираат кај поилките, јадат помалку и дишат побрзо. Кај млечните крави често следи пад на млекото, кај јагнињата, јарињата и телињата послаб прираст, а кај живината намалена активност и носивост.
- забрзано или отежнато дишење
- отворен клун кај живината и крилја оддалечени од телото
- прекумерно потење, лигавење или слабост
- намален внес на храна и пад на производството
- собирање околу поилките и избегнување движење
Водата е првата линија на одбрана
Свежа, чиста и постојано достапна вода е најважната мерка против топлотен стрес. Поилките треба да се проверуваат повеќепати во текот на денот, особено пред најтоплиот период. Отстранете ја калта, наслагите од храна и лизгавите површини, а поилките поставете ги така што животните лесно ќе им пристапуваат.
Не е доволно водата само да постои во објектот. Ако кравите, овците или козите се туркаат и чекаат ред, дел од стадото може да остане недоволно напоено. Кај живината, потрошувачката во жешки денови може да биде два до четири пати поголема од вообичаената, па системот мора да обезбеди непрекинат доток.
Поилките не треба да бидат изложени на директно сонце и треба да се постават на места со добар пристап, но без создавање кал и лизгав терен. Проверете дали цевките, пливачките вентили и доводот работат и при најголемата потрошувачка.
- проверка на поилките наутро, напладне и попладне
- чистење на талог, храна и нечистотии
- доволен број поилки за да нема чекање и туркање
- заштита на водата од директно сонце
- брза проверка на доводот и притисокот во системот
Сенка и проветрување без промаја
Сенката мора да биде достапна во најтоплите часови, а не само дел од денот. Природна сенка, мрежа или настрешница може да ја намали изложеноста на директно сонце. Сепак, затворена сенка без струење воздух може да стане топла и влажна, па конструкцијата треба да овозможи движење на воздухот.
Во шталите отворете ги страничните отвори и исчистете ги вентилаторите пред да започнат жешките денови. Воздухот треба да се движи на висина на животните, но без силен директен удар што ги вознемирува или создава непријатна промаја. Проверете дали вентилаторите навистина го разладуваат просторот каде што стојат животните, а не само горниот дел од објектот.
Кај живината проветрувањето е особено важно бидејќи птиците немаат потни жлезди и главно се разладуваат со забрзано дишење. Прегреан, влажен и неподвижен воздух брзо ја влошува состојбата.
- отворете ги страничните отвори пред да се загрее објектот
- исчистете ги перките и заштитните решетки на вентилаторите
- проверете ја електричната инсталација и резервното напојување
- обезбедете сенка и надворешен простор со струење воздух
- не затворајте ја сенката целосно од сите страни
Намалете ја гужвата и ракувањето
Гужвата околу поилките, хранилките и во затворените простории го забрзува прегревањето. Обезбедете доволно простор за животните да се оддалечат едни од други и да стигнат до вода без туркање. Кај живината, преголемата густина го ограничува движењето и го намалува ефектот од вентилацијата.
Преместување, транспорт, вакцинација, стрижење и други постапки планирајте ги рано наутро или доцна навечер. Ако е неопходно ракување во текот на денот, работете брзо, мирно и без непотребно бркање. Молзењето и движењето на стадото, колку што е можно, нека останат во стабилен распоред.
- одложете го транспортот за поладен дел од денот
- не вршете непотребно бркање и преместување
- намалете го бројот на животни во најтоплиот затворен простор
- оставете слободен пристап до сенка и вода
- набљудувајте ги послабите, бремените и високопродуктивните животни одделно
Хранење во поладните часови
Кога е жешко, преживарите јадат помалку и внесуваат помалку сува материја, токму во периодот кога им се потребни доволно енергија и протеини. Поголем дел од дневниот оброк може да се понуди навечер и рано наутро, кога температурите се пониски и животните полесно се хранат.
Кај живината избегнувајте главно хранење непосредно пред попладневниот топлотен пик. Поттикнете го внесот во вечерните и ноќните часови, со редовна достапност на свежа вода.
Не зголемувајте концентрат или не правете нагли промени во оброкот на своја рака. Наглото префрлање може да предизвика нарушувања во варењето, а рационалното балансирање на оброкот треба да се усогласи со ветеринар или нутриционист.
- понудете свежа храна рано наутро и по залезот
- отстранете загреана или расипана храна
- следете дали животните навистина го јадат понудениот оброк
- одржувајте чисти и засенети хранилки
- не компензирајте го падот на внесот со неконтролирано додавање концентрат
Што значи топлотниот стрес за производството и плодноста
Кај млечните крави прегревањето може да предизвика намален внес на храна, пад на млекото и промени во составот на млекото. Високопродуктивните крави се посебно чувствителни бидејќи произведуваат повеќе внатрешна топлина и потешко ја одржуваат рамнотежата.
Кај телињата, јагнињата и јарињата, недоволниот внес на храна може да се одрази преку послаб дневен прираст. Овците и козите обично подобро поднесуваат топлина од говедата, но екстремните услови го намалуваат пасењето, телесната кондиција и производството на млеко.
Долготрајниот топлотен стрес кај говедата може да ја намали успешноста на оплодувањето и да го зголеми ризикот од рана загуба на ембрионот. Затоа во жешки периоди треба внимателно да се следат терањето, кондицијата, внесот на храна и производството, наместо падот да се припише само на сезоната.
- следете го дневниот внес на храна и вода
- забележувајте пад на млекото по групи животни
- набљудувајте ја телесната кондиција и прирастот на младите
- не планирајте непотребно ракување во најтоплите часови
- обрнете посебно внимание на бремени и високопродуктивни животни
Посебни мерки за овци и кози
Овците и козите не треба да останат на отворено пасиште во најтоплите часови без сенка и вода. Пасењето организирајте го рано наутро и навечер, а средината од денот искористете ја за одмор во сенка со струење воздух.
Доилките и животните што добиваат сува храна можат да имаат поголема потреба од вода. Кај волнените овци сенката и доволниот простор се особено важни, бидејќи густата волна го отежнува ослободувањето на телесната топлина.
Избегнувајте стрижење, преместување и долготрајно собирање во најжешкиот дел од денот. Ако животните се вознемирени, дишат забрзано или стојат без интерес за храна, прекинете со ракувањето и обезбедете им сенка и вода.
- организирајте пасење наутро и навечер
- обезбедете сенка и во најоддалечениот дел од пасиштето
- проверувајте дали сите животни стигнуваат до поилката
- избегнувајте стрижење и транспорт во жештината
- набљудувајте ги доилките и слабите животни почесто
Живина: знаци што не треба да се игнорираат
Кај живината првите знаци обично се отворен клун и забрзано дишење. Птиците може да ги држат крилјата оддалечени од телото, да бидат неподвижни, да јадат помалку и да се собираат на места каде што има повеќе воздух.
Топлотниот стрес може да предизвика пад на носивоста и послаб квалитет на лушпата. Свежата вода треба да биде достапна во сите делови од објектот, а линиите за напојување мора да се проверуваат за затнување и недоволен проток.
Проветрувањето треба да биде силно колку што дозволуваат условите, но без небезбедни инсталации, лабави кабли или вентилатори што можат да ги повредат птиците. Не ја зголемувајте густината и не дозволувајте сонцето директно да навлегува во просторот.
- проверете ги сите поилки пред и за време на жештината
- обезбедете движење на воздухот на висина на птиците
- намалете ја густината ако просторот е пренатрупан
- следете ја носивоста и квалитетот на лушпата
- отстранете ги птиците во тешка состојба од гужвата и побарајте стручна помош
Итна реакција при тешко прегревање
Животно што тешко дише, силно се поти или лигави, тетерави, не може да стане, колабира или има грчеви треба веднаш да се тргне од сонце и гужва. Преместувањето направете го внимателно, без бркање и без дополнително напрегање.
Обезбедете сенка, добро струење воздух и свежа вода. Не користете ледена вода и не давајте лекови без стручна препорака. Ако животното не се подобрува брзо, не може да стои или има отежнато дишење, ветеринарот треба да се повика веднаш.
Дури и кога животното ќе се смири, следете го во наредниот период. Последиците од силниот топлотен стрес може да се појават преку продолжена слабост, намален внес на храна или пад на производството.
- преместете го животното во сенка со струење воздух
- прекинете го секое непотребно ракување
- понудете свежа вода без присилување
- не користете ледена вода и непроверени препарати
- повикајте ветеринар при колапс, грчеви или отежнато дишење
Проверка на фармата пред топлотен бран
Подготовката направете ја пред температурите да пораснат. Испробајте ги вентилаторите, исчистете ги поилките, проверете го доводот на вода и обезбедете сенка во сите делови каде што животните престојуваат. Прегледајте ги каблите, приклучоците и заштитите на електричната опрема.
Направете едноставен дневен распоред за проверки: вода, однесување, внес на храна, температура и проветрување. Така полесно ќе се забележи дали проблемот е во целото стадо или само кај одредени животни.
Мерките не мора да бидат скапи. Подобар распоред на хранењето, помалку гужва, функционални поилки, привремена сенка и навремено отворање на објектите можат да го намалат ризикот од пад на производството и угинување.
- тестирајте ги поилките и вентилаторите пред жешките денови
- проверете ја сенката во периодот со најсилно сонце
- исчистете ги пристапите до вода и храна
- планирајте ракување и транспорт во поладни часови
- водете белешки за промените во млекото, прирастот и однесувањето
Заклучок
Контролата на топлотниот стрес започнува со основите: чиста вода без прекин, сенка, доволно простор и функционално проветрување. Хранењето во поладните часови и избегнувањето непотребно ракување дополнително го намалуваат оптоварувањето.
Следете ги животните, а не само температурата. Забрзано дишење, слабост, собирање околу поилките, пад на млекото или намалена носивост се сигнали за навремена реакција. При тешки знаци, обезбедете сенка и воздух и побарајте ветеринарна помош без одложување.
Најчесто поставувани прашања
