Тиква по бербата: 7 чекори за сушење, сортирање и чување без гниење

Октомвриската берба на тиквата не завршува со внесување на плодовите во шупа или магацин. Најголемите загуби често започнуваат со незабележлива гребнатина, откината дршка, влага на површината или плод што бил ставен во ист куп со здравите тикви.

Постапката треба да се приспособи на условите на парцелата и на просторот за чување. Во повисоките и постудени места бербата може да се совпадне со појава на студени ноќи, додека во потоплите низински подрачја поголем проблем може да биде влагата и кондензацијата. Затоа визуелната проверка, термометарот и влагомерот се покорисни од слепо следење на еден календарски рок.

Тиквите за исхрана, за семе и за сточна храна не се избираат по исти критериуми. Намената треба да се одреди уште при сортирањето, бидејќи здрав плод со неправилна форма може да биде добар за добиток, но плод со мувла или гниење не треба да се користи ниту за исхрана ниту за хранење животни.

1. Бербата започнува со проценка на зрелоста

Берете во сув период, кога плодовите и површината на почвата не се влажни. Карактеристичната боја на сортата и поцврстата кора се подобри показатели за зрелост од самото пожолтување на лисјата. Сувите лисја можат да бидат последица и на болест, суша или природно завршување на вегетацијата, па не треба сами по себе да бидат сигнал за берба.

Пред отсекување, прегледајте ја секоја тиква. Плодот што е недоволно зрел, мек или веќе има воденести дамки треба да се одвои од здравите. Кај тиквите наменети за подолго чување, цврстата кора и добро оформената дршка се особено корисни показатели.

Во повисоките подрачја не оставајте зрели плодови непотребно долго на парцелата ако се очекуваат студени ноќи или влажни услови. Истовремено, не внесувајте влажни тикви директно во затворен магацин, бидејќи влагата заробена меѓу плодовите го зголемува ризикот од гниење.

• Изберете сув дел од денот за берба.
• Проверете ја бојата, цврстината на кората и состојбата на дршката.
• Не се потпирајте само на сушењето на листовите.

2. Отсечете ја дршката, не кинете ја тиквата

Тиквата треба да се отсече со остар и чист нож или ножици, а не да се влече и кине од дршката. Оставете неколку сантиметри дршка кај плодовите што се наменети за складирање. Откинатата дршка остава отворена рана преку која полесно навлегуваат микроорганизми и започнува распаѓање.

Плодот не треба да се фрла на земја, да се влече по редовите или да се удира еден од друг. И мала пукнатина или нагмечување може да стане почетно место за меко гниење, иако надворешно тиквата изгледа здрава во моментот на бербата.

За пренос користете плитки гајби, корпи со мазна внатрешност или чиста подлога што не ја гребе кората. Не ги полнете садовите толку високо што долните плодови ќе бидат притиснати од тежината на горните.

• Користете остар нож или ножици.
• Оставете дршка кај плодовите за складирање.
• Поставувајте ги плодовите внимателно, без фрлање и тркалање.
• Избегнувајте високи и нестабилни купови.

3. Сушење на површината и зацелување на ситните оштетувања

По бербата, тиквите оставете ги во сув, засенет и добро проветрен простор. Тоа може да биде шупа, проветрена просторија или пластеник со можност за отворање и циркулација на воздухот. Целта е површината да се исуши, а ситните површински оштетувања да се стабилизираат пред плодот да биде ставен во главниот магацин.

Не ги оставајте плодовите на директно силно сонце, особено ако се пренесени од поладна почва и имаат различна температура од воздухот. Избегнувајте и затворен простор во кој се собира кондензација. Ако преку ноќ се појавува роса или кондензирана вода по покривот и ѕидовите, подобро е проветрувањето да се приспособи отколку плодовите да се покриваат со влажни материјали.

Не постои ист број денови што одговара за секоја сорта и секој производен регион. Следете ја кората, дршката, мирисот и евентуалната појава на меки дамки. Плодот што се влошува не треба да чека завршување на некаков однапред одреден период.

• Користете сув и засенет простор со движење на воздухот.
• Не редете ги тиквите на влажна земја или на мокра подлога.
• Проверувајте дали се појавуваат кондензација, меки дамки или непријатен мирис.

4. Сортирањето е главната заштита од ширење на гниењето

Пред внесување во магацин, секоја тиква треба да се прегледа и да се распореди според состојбата и намената. Здравите и целосно зрели плодови не треба да се мешаат со оние што имаат нагмечувања, гребнатини или сомнителни дамки.

Плодот со мало суво површинско оштетување може да се стави во група за прва употреба, но не и во главниот куп за подолго чување. Меките, воденести, напукнати или мувлосани тикви издвојте ги веднаш. Не чекајте проблемот да стане очигледен кај соседните плодови.

За секоја група може да се користи посебна гајба или обележана површина. Така полесно ќе се следи што треба прво да се потроши, што е за складирање, а што е за семе или сточна храна.

5. Како да се постават тиквите во магацин

Просторијата за чување треба да биде сува, ладна и проветрена, без големи температурни осцилации. Практично е условите да се следат со термометар и влагомер, наместо температурата и влажноста да се проценуваат само со чувство. Стручните постбербени упатства често користат ориентациски услови околу 10–15 °C, но сортата, зрелоста и конкретниот објект можат да влијаат врз реакцијата на плодовите.

Не ги ставајте тиквите директно на бетон или на влажна земја. Поставете ги на палети, полици или сува подлога, така што воздухот ќе може да минува околу нив. Оставете простор меѓу плодовите и не создавајте непрегледни високи купови.

Магацинот треба да се проветрува без нагло внесување влажна надворешна средина. Ако по проветрувањето се појавува кондензација на ѕидовите или на кората, сменете го режимот на отворање и проверете од каде влегува влагата. Поправете протекување на покривот, исчистете ги каналите и отстранете влажни вреќи, слама или картон.

• Користете палети, полици или сува подлога.
• Оставете воздух меѓу плодовите.
• Избегнувајте директен контакт со бетон и влажна почва.
• Следете ги температурата и влажноста со мерни уреди.

6. Тикви за исхрана: што да остане во главната залиха

За исхрана оставете зрели, здрави и неоштетени плодови со карактеристична боја за сортата и цврста кора. Тиквите со правилна форма не се единствен услов за квалитет, но плодот треба да биде без гниење, мувла и активни меки места.

Плодовите со мало нагмечување или суво површинско оштетување не мора веднаш да се фрлат ако нема знаци на распаѓање. Сепак, ставете ги во посебна група и употребете ги први. При секој преглед допрете ја сомнителната површина и проверете дали има омекнување, истекување или непријатен мирис.

Ако гниењето е навлезено во плодот, отсекувањето на видливиот дел не го прави остатокот сигурен за употреба. Таквите тикви не треба да се враќаат меѓу здравите, ниту да се преработуваат за да се прикрие проблемот.

• За главната залиха избирајте само здрави и зрели плодови.
• Оштетените, но сè уште здрави тикви употребете ги први.
• Мувлосаните и гнили плодови отстранете ги целосно.

7. Одвојте ги тиквите за семе уште при првиот преглед

Семето земајте го од целосно зрели и здрави плодови, без гниење и без сомнителни дамки. Извадете ја пулпата, исчистете го семето и распоредете го во тенок слој во проветрен простор без директно силно сонце. Пред пакување, семето мора целосно да се исуши.

Чувајте го во сув сад или соодветна хартиена кеса, со јасна ознака за сорта и година. Не мешајте семе од различни сорти, особено ако на парцелата имало повеќе типови тиква и сакате следната година да го следите потеклото.

Кај хибридните сорти, семето добиено од сопствени плодови не мора да ги задржи особините на растението од кое е земено. Можно е следната генерација да се разликува по форма, боја, бујност или квалитет на плодот.

• Изберете семе од здрави и целосно зрели плодови.
• Исчистете го од пулпа и сушете го во проветрен простор.
• Означете ја сортата и годината.
• Не очекувајте хибридното семе задолжително да ги повтори особините на мајчината култура.

8. Здравите тикви со послаба пазарна форма може да бидат за сточна храна

За сточна храна може да се издвојат здрави плодови што не се погодни за продажба поради големина, форма или површински изглед. Таквите недостатоци не се исто што и гниење или мувла. Плодовите треба да бидат цврсти, без непријатен мирис и без видливи знаци на распаѓање.

Мувлосани, загреани, воденести или гнили тикви не треба да се даваат на животни. Видливата мувла не покажува сигурно дали во храната има штетни материи што не се забележуваат со голо око.

Групата за добиточна храна чувајте ја одделно од плодовите за семе и исхрана. Така ќе се спречи случајно мешање и полесно ќе се отстранат плодовите што подоцна ќе покажат знаци на расипување.

• Здравите плодови со неправилна форма може да се користат за сточна храна.
• Не користете мувлосани, загреани или гнили тикви.
• Чувајте ја оваа група одделно и контролирајте ја редовно.

9. Неделната контрола спречува еден плод да уништи цел куп

Складираните тикви прегледувајте ги најмалку еднаш неделно, а почесто ако просторијата е влажна или ако при внесувањето имало оштетени плодови. При секој преглед поминете околу целиот плод, не само по горната страна што се гледа во купот.

Побарајте омекнување, вдлабнати дамки, истекување, промена на мирис, мувла и одлепување или сушење на дршката со знаци на распаѓање. Сомнителниот плод веднаш извадете го и исчистете ја подлогата ако на неа истекла течност.

Водете кратка белешка за датумот на прегледот и за групата во која се појавил проблемот. Така може да се забележи дали гниењето се поврзува со одредена сорта, дел од магацинот, влажна подлога или оштетување при бербата.

• Проверувајте ја залихата најмалку еднаш неделно.
• Отстранете го секој плод со омекнување, истекување, мирис или мувла.
• Проверете ја подлогата и соседните плодови по отстранувањето.
• Запишете каде и кога се појавил проблемот.

Заклучок

За помали загуби, тиквата треба да се третира како чувствителен производ и по бербата: берете суво, отсекувајте ја дршката, избегнувајте удари и оставете ја површината да се исуши пред складирање.

Здравите плодови чувајте ги на сува, проветрена и прегледна подлога, а тиквите за исхрана, семе и сточна храна одвојте ги уште од почеток. Нема универзален рок што важи за секоја сорта; состојбата на плодот и условите во магацинот треба редовно да се следат.

Најчесто поставувани прашања