Оризова слама по жетвата: како да ја искористите наместо да ја палите

Остатоците по жетвата често се гледаат како пречка за следната обработка, особено ако жетвата се одвивала во влажни услови. Сепак, оризовата слама содржи органска материја и може да има корист за почвата ако се постапи навреме и ако не се остави во дебели, нерамномерни купови.

Палењето создава чад, ризик од ширење пожар и загуба на дел од органската материја. Пред каква било одлука за палење мора да се проверат важечките прописи и локалните ограничувања во Македонија, но од практичен аспект, доброто ситнење, распоредување или отстранување најчесто нуди поконтролирано решение.

Целта не е секоја парцела да се третира исто. На тешка и влажна почва приоритет е да не се влезе со тешка механизација во погрешен момент; на парцела со следна зимска култура приоритет е чиста и рамномерна почва за сеидба; а таму каде што има можност за компостирање или балирање, сламата може да стане корисен материјал надвор од нивата.

Прво проценете ја парцелата, не само количината на слама

Пред да се избере операцијата, треба да се проверат влажноста на почвата, носивоста на теренот, дебелината на слојот слама и планот за следната култура. Парцела што изгледа проодна одозгора може да биде премногу мека под површината, особено во ниските делови и покрај каналите.

Влезот со тежок трактор, преса или приколка во такви услови може да остави длабоки траги и да создаде набивање што подоцна ќе го отежни никнењето. Ако почвата се лепи за гумите или остануваат длабоки траги, подобро е да се почека со тешките операции и прво да се направи план за полесна интервенција.

• Проверете дали сламата е рамномерно распоредена или има редови и купови.
• Измерете ја влажноста на почвата со едноставна проверка на теренот, а не само според изгледот на површината.
• Оценете дали следната култура бара чиста површина и плитка, рамномерна предсеидбена обработка.
• Одбележете ги највлажните делови за да не се поминува непотребно со тешка механизација.

Ситнење и рамномерно распоредување како прва опција

Ако сламата останува на нивата, најважно е да биде добро ситнета и рамномерно распоредена по целата површина. Комбајнот треба да ја исфрла сламата без создавање дебели ленти, а ако тоа не е постигнато, може да се употреби сечка или друг соодветен уред за дополнително распоредување.

Долги и густи ленти слама го попречуваат контактот на семето со почвата, создаваат нерамномерна влажност и го отежнуваат работењето на сеалката. Рамномерниот слој полесно се обработува и има помал ризик да остане како изолиран „тепих“ на површината.

Ситнењето не значи дека веднаш треба да се влезе со длабока обработка. На влажна почва тоа може да направи повеќе штета отколку корист. Прво треба да се обезбеди доволно носивост, а потоа да се избере минимален број премини.

• Проверете дали сечилата се остри и дали сечката работи по целата ширина.
• Избегнувајте преклопување на материјалот во дебели редови.
• Наместете ја висината и брзината така што сламата да не се дроби во нерамномерни купови.
• Следете ги деловите околу рабовите, каналите и свртувањата, каде што често се натрупува најмногу материјал.

Внесување во почвата: плитко, рамномерно и во вистински момент

Внесувањето на ситнета оризова слама може да ја зголеми органската материја, но резултатот зависи од влагата, структурата на почвата и начинот на обработка. Ако сламата се внесе во дебели купови или предлабоко, може да остане слабо разложена и да создава празнини во обработениот слој.

Плитката и рамномерна обработка обично е полесна за контрола од агресивно превртување на целата почва. Длабочината и алатот треба да се усогласат со типот почва, количината остаток и машините со кои располага земјоделецот.

При разложување на голема количина материјал, микроорганизмите користат достапен азот. Тоа може привремено да го намали азотот достапен за младата следна култура, па одлуката за ѓубрење треба да се донесе според анализата на почвата, планираниот принос и препораката за конкретната култура, а не со автоматско додавање ѓубриво.

• Не внесувајте влажна слама во дебели непорамнети слоеви.
• Избегнувајте повеќе премини само за да се сокрие остатокот.
• Следете дали по обработката има грутки, воздушни празнини или непрекинат слој слама.
• Планирајте ја следната обработка според состојбата на почвата, а не според однапред фиксен датум.

Ако следи пченица, јачмен или друга зимска култура

При избор на зимска култура, рамномерното семено легло е клучно. Поголеми парчиња и нерамномерни купови слама можат да ја нарушат работата на сеалката и да доведат до различна длабочина на семето. Затоа, пред сеидбата треба да се направи пробно поминување и да се провери дали семето навистина влегува во почвата, а не останува врз остатокот.

Ако теренот е влажен, приоритет е да се зачува структурата. Претерано обработување за целосно исчезнување на сламата може да создаде мазен набиен слој или крупни грутки. Во таков случај, делумно оставање на ситната слама може да биде подобро од уништување на почвата со многу премини.

Најдобрата одлука зависи и од тоа дали се користи конвенционална, намалена или директна обработка. Машината за сеидба мора да биде соодветна за количеството растителни остатоци; ако не е, отстранувањето на дел од сламата може да биде попрактично.

• Проверете ја работата на сеалката на кратка пробна траса.
• Не дозволувајте сламата да се собира пред работните тела.
• Контролирајте ја длабочината на семето на повеќе места, не само на почетокот.
• Ако има многу остаток, размислете за делумно отстранување наместо за дополнителни тешки премини.

Кога е подобро сламата да се отстрани од нивата

Отстранувањето е оправдано кога има премногу материјал за достапната опрема, кога следната култура бара чиста површина или кога почвата е премногу влажна за внесување. Балирањето може да ја намали количината остаток на парцелата, но носи дополнителни премини и ризик од набивање ако се работи во лош момент.

Собраната слама може да се користи за простирка, компостирање или друг договорен начин на употреба. Не треба автоматски да се внесува во исхраната на добитокот: оризовата слама е груба, а нејзината хранлива вредност зависи од начинот на жетва, чистотата и складирањето. За добиточна храна потребна е стручна проценка и соодветна дополнителна исхрана.

Балиран материјал мора да се складира сув, под покрив или со добра заштита од дожд и со проветрување. Влажната слама лесно се загрева, мувлосува и се губи како употреблив материјал.

• Балирајте само кога почвата може да го поднесе преминувањето.
• Не оставајте бали на места каде што задржуваат вода.
• Означете ги балите со сомнителна влажност и не мешајте ги со сувиот материјал.
• Договорете ја намената пред собирањето за да не се создаде непотребен трошок и превоз.

Компостирање и употреба надвор од парцелата

Ако земјоделецот има простор и органски материјали, оризовата слама може да се насочи кон компостирање. Ситната слама се меша со материјали богати со азот, како добро разложен стајњак или друг соодветен органски материјал, за да се создаде порамномерен процес на разложување.

Купот треба да биде поставен на место каде што нема истекување во канал или водотек. Повремено мешање и контрола на влагата се поважни од големината на купот. Премногу сув материјал се разложува бавно, а премногу влажен станува безвоздушен и може да мириса.

Готовиот компост треба да биде стабилен и без препознатливи големи парчиња слама пред да се употреби во чувствителни насади или расади. Ако нема услови за правилно компостирање, подобро е сламата да се даде на проверен корисник отколку да се создаде неуреден отпаден куп.

• Иситнете ја сламата пред мешање.
• Комбинирајте сув и влажен материјал, без купот да биде натопен.
• Поставете го купот подалеку од канали и површински води.
• Не користете недоразложен материјал директно околу млад корен или во супстрат за расад.

Зошто палењето не е добра кратенка

Палењето може брзо да ја отстрани видливата слама, но не го решава проблемот со структурата и плодноста на почвата. Со чадот се губи дел од органскиот материјал, а пламенот може да се прошири кон суви меѓи, канали, објекти или соседни парцели.

Покрај ризикот од пожар и загадување на воздухот, неконтролираното палење може да ги оштети површинските организми и да остави нерамномерно загреани делови од почвата. Дали и под кои услови е дозволено палење треба да се провери во важечките прописи и локалните упатства пред какво било постапување.

Ако некој сепак разгледува таква опција, не треба да се потпира на стари правила, усни совети или искуство од друга општина. Практичното и безбедно решение е механичко управување со остатокот, со почитување на правилата за заштита од пожари и животната средина.

• Не палете во близина на суви меѓи, објекти, складишта и електрични водови.
• Проверете ги важечките прописи и локалните ограничувања пред одлуката.
• Не оставајте жар и пепел без целосна контрола.
• Предност дајте му на ситнење, рамномерно распоредување, балирање или компостирање.

Краток план за работа по жетвата

Најсигурно е одлуката да се донесе по преглед на целата парцела, а не само според состојбата на местото каде што стои механизацијата. Со едноставен план се намалуваат непотребните премини, потрошувачката на гориво и ризикот од оштетување на почвата.

Планот може да се приспособи по делови од парцелата. Ниските и влажни делови не мора да се обработуваат исто како повисоките и суви делови, особено ако има разлика во дебелината на сламата.

1. Прегледајте ја парцелата и одлучете дали сламата останува, се внесува или се отстранува.
2. Проверете ја влажноста и носивоста пред влез со тешка механизација.
3. Ситнете ја и распоредете ја сламата ако останува на површината.
4. Направете пробна обработка или пробно сеење на мал дел.
5. Проверете го резултатот и дури потоа продолжете на целата површина.
6. Запишете што се покажало добро за да се подобри постапката следната сезона.

Заклучок

Оризовата слама по жетвата не мора да биде отпад ниту причина за палење. Ако е ситнета и рамномерно распоредена, може да остане на нивата; ако ја попречува сеидбата или почвата е влажна, дел од неа може да се отстрани, балира или насочи кон компостирање.

Одлуката треба да се темели на состојбата на парцелата, следната култура и достапната механизација. Најголема грешка е да се работи во погрешен момент и со премногу премини, без разлика дали целта е внесување или собирање на сламата.

Најчесто поставувани прашања