750 килограми јаболка за една дневница: пресметката што ја плаши Преспа
Откупна цена на јаболка од само 4 денари за килограм индустриско јаболко: со таа бројка почна годинашната берба во Преспа. На прв поглед тоа е само бројка. Но кога ќе се стави до цената на еден берач, станува јасно зошто дел од овоштарниците во Ресенско стојат неберени: за да плати една дневница од 3.000 денари, производителот треба да продаде цели 750 килограми јаболка.
И тоа е само дневницата. Без прскање, ѓубриво, гајби, гориво, превоз и храна за работниците.
- Индустриското јаболко се откупува по 4 денари, конзумното околу 15 до 25 денари. Лани беа 10–11, односно 25–30 денари.
- Производителите проценуваат дека килограм јаболко чини околу 10 денари да се произведе, што значи дека сегашната откупна цена покрива помалку од половина од трошокот.
- Родот е преполовен од доцните мразеви и градот, а дел од субвенциите за 2024 година сè уште не се исплатени.
Откупна цена на јаболка 2026: каде е проблемот?
Преспанскиот јаболкобер официјално започна кон крајот на септември. Наместо полни приколки, на многу места има празни гајби. Овоштарите велат дека со цена од 4 денари не можат да ги платат ниту берачите, па дел од нив чекаат и не го берат родот.
Пад има и кај конзумното јаболко. Дел од сортите се откупуваат по 15 до 25 денари, наспроти 25 до 30 денари минатата година. Индустриското, пак, од 10–11 денари падна на 4, што е пад од околу 60 отсто за една сезона.
Помалку род, а пониска цена
Логиката вели дека кога има помалку стока, цената треба да расте. Годинава е обратно. Пролетните мразеви и градот направија штета во насадите, а производителите проценуваат дека на места приносот е намален за околу половина. Очекувањата се реколтата во Преспа да изнесува едвај 50 до 60 илјади тони. Помал род значи и помал приход по декар, па ниската цена удира двојно.
Пресметката: колку јаболка за една дневница?
Берачот во Преспа годинава бара околу 2.500 до 3.000 денари на ден, односно околу 50 евра. Работна сила недостига, па доаѓаат берачи од Албанија, Битола, Прилеп, а се ангажираат и пензионери. Еве колку килограми мора да се продадат само за да се покрие една дневница од 3.000 денари, при различна откупна цена на јаболка:
| Откупна цена (ден/кг) | Кг за дневница од 3.000 ден | Кг за дневница од 2.500 ден |
|---|---|---|
| 4 ден (индустриско, 2026) | 750 кг | 625 кг |
| 10,5 ден (индустриско, лани) | околу 286 кг | околу 238 кг |
| 15 ден (конзумно, 2026) | 200 кг | околу 167 кг |
| 25 ден (подобро конзумно) | 120 кг | 100 кг |
Со други зборови, на индустриско јаболко овоштарот денес мора да продаде речиси три пати повеќе од лани за да плати ист берач.
А што е со трошокот на производство?
Ако килограм јаболко чини околу 10 денари, тогаш секој предаден килограм индустриско јаболко по 4 денари носи загуба од околу 6 денари. На еден тон тоа е 6.000 денари загуба. Цената од 4 денари покрива само 40 отсто од трошокот. Дури и со евентуална поддршка од 2 денари по килограм, покриеноста е околу 60 отсто.
Зошто откупната цена на јаболка е толку ниска?
Министерството за земјоделство, шумарство и водостопанство одговара дека откупната цена е пазарна категорија и дека не може административно да ја определува. Државниот инспекторат за земјоделство го следи откупот на терен. Во јавна расправа е и Предлог-законот за уредување на пазарите со земјоделски производи, кој треба системски да ги уреди производството и откупот.
За овоштарите проблемот е и подолгорочен: дел од субвенцијата од 2 денари по килограм предадено јаболко од бербата 2024 сè уште ја чекаат. Од МЗШВ велат дека постапката е во тек и дека ќе бидат опфатени сите што поднеле барање навреме и ги исполнуваат условите.
Што може да направи овоштарот сега?
- Одвојте ги класите уште на нива. Разликата меѓу 4 и 15 денари е огромна. Секоја гајба што ќе ја спасите од индустриско и ќе ја пласирате како конзумно е директна заработка.
- Пресметајте си ја сопствената цена на чинење. Соберете ги трошоците за препарати, ѓубриво, гориво и работна рака и поделете ги со очекуваниот принос. Така знаете под која цена не смеете да продавате.
- Проверете можност за ладилник. Ако имате пристап до ладилна комора, квалитетното конзумно јаболко може да почека подобра цена во зима и пролет.
- Продавајте заеднички. Неколку соседи со поголема количина имаат подобра позиција во преговорите со откупувачот од секој поединечно.
- Чувајте ги документите. Договор со откупувачот и потврда за откупена количина се основа за секое право на поддршка. Без нив нема субвенција.
- Барајте договор пред бербата следната година. Цена договорена однапред е најдобрата заштита од вакви изненадувања.
Најчесто поставувани прашања
Колку е откупната цена на јаболка во Преспа во 2026? +−
Колку беше цената минатата година? +−
Од каде доаѓа бројката од 750 килограми? +−
Колку чини да се произведе килограм јаболко? +−
Колку се плаќа берач во Преспа годинава? +−
Зошто родот е помал од лани? +−
Дали државата може да ја одреди откупната цена? +−
Дали се исплатени субвенциите за јаболка од 2024? +−
Се исплаќа ли да се чека повисока цена? +−
Заклучок
Откупна цена на јаболка од 4 денари не е само лоша вест за Преспа. Таа е пресметка што секој овоштар денес ја прави на колена: 750 килограми за еден берач, загуба од 6 денари на секој килограм и род преполовен од времето. Додека нема системско решение за откупот, најсигурната заштита е да се знае сопствената цена на чинење, да се одвојат класите и да се продава заеднички. Тоа нема да ја поправи цената, но може да спречи помала загуба.
