Дивеч ви ја уништи нивата? Еве кога државата мора да ви ја плати штетата, а кога не
Штета од дивеч е проблем што секоја есен го чувствуваат илјадници земјоделци: диви свињи ја изровуваат пченката и компирот, мечки ги кршат кошниците и овошките, волци напаѓаат стада. Прашањето е секогаш истото: кој ја плаќа штетата?
Одговорот е во Законот за дивечот и ловството. Зависи од два фактори: кој вид дивеч ја направил штетата и дали земјоделецот презел мерки да ја спречи. Ако не сте се заштитиле, законот вели дека тоа воопшто не се смета за штета од дивеч.
- За штета од мечка, рис и друг дивеч со трајна или привремена забрана за лов, надоместот се плаќа од Буџетот на државата.
- За штета од дивеч со ловостој, како дивата свиња, срната и зајакот, одговара корисникот на ловиштето, освен во периодот на ловостојот.
- Ако имотот не бил заштитен со ограда, плашила или чување, штетата не се надоместува (член 73 и 76).
Што е штета од дивеч според законот?
Член 73 ја дефинира штетата од дивеч како штета што дивечот може да ја направи врз земјоделските култури, водите, добитокот, шумите, дивечот, пчелите, насадите и другите објекти.
Но веднаш потоа следува клучниот услов. За штета од дивеч не се смета штетата што дивечот ќе ја направи доколку имотот не бил соодветно обезбеден и не биле преземени мерки за спречување на штетата.
Кои мерки ги бара законот?
Законот наведува три групи мерки што сопственикот на земјоделските култури, добитокот, пчелите и другите објекти треба да ги преземе:
- Чување и заштита на добитокот, посевите, насадите и другите објекти на земјоделското земјиште, на пример пчелните семејства.
- Прогон на дивечот што го загрозува земјиштето или имотот.
- Оградување со соодветни огради, употреба на механички, електрични и хемиски заштитни средства, видливи звучни плашила и електронски детектори за дивеч.
Уставниот суд во февруари 2025 година одби иницијатива против овие одредби. Судот оцени дека мерките не се задолжителни и за нивно непреземање нема казна, но тие се услов за добивање надомест. Со други зборови, ако немате ограда или плашило, никој не може да ве казни, но нема ни да добиете пари за штетата.
Кој плаќа за штета од дивеч?
Законот ги дели видовите дивеч во групи, а од групата зависи кој одговара за штетата.
| Дивеч | Кој плаќа | Член |
|---|---|---|
| Мечка, рис, видра и друг дивеч со трајна или привремена забрана за лов | Државата, од Буџетот (спогодба со МЗШВ или суд) | 76 ст. 2–9 |
| Дива свиња, срна, елен, зајак, фазан и друг дивеч под заштита со ловостој | Корисникот на ловиштето, освен во периодот на ловостој | 76 ст. 1 |
| Волк, чакал, лисица, куна и друг дивеч без посебна заштита | Законот не предвидува посебен надомест; корисникот одговара само ако со посебни услови го ограничил ловот на тој вид | 77 |
Во сите три случаи важи условот од член 76 став 3 и член 73: без преземени мерки за заштита, нема надомест.
Мечка ви ги уништи кошниците: државата плаќа
Мечката е на листата на дивеч чие ловење е трајно забрането (член 14). За штетата што таков дивеч ќе ја направи, надоместот се исплаќа од Буџетот. Но член 76 став 3 е јасен: ако сопственикот на пчелите, добитокот или посевите не ги обезбедил соодветно и не ги презел мерките од член 73, штетата нема да се надомести.
За пчеларите во планинските краишта тоа практично значи електрична ограда околу пчеларникот. Без неа, барањето најверојатно ќе биде одбиено.
Диви свињи во пченката: одговара ловиштето
Дивата свиња е дивеч под заштита со ловостој. За штетите од таков дивеч одговорен е корисникот на дивечот во ловиштето, односно ловечкото друштво или управувачот на државното ловиште, освен во периодот за кој е определен ловостојот.
Корисникот на ловиштето има и свои обврски според член 74: да го одржува бројот на дивечот до капацитетот на ловиштето и да обезбеди доволно вода и храна за дивечот, за да не оди по нивите.
Волк, чакал и лисица: најтешко до надомест
Волкот, чакалот, лисицата и куната се дивеч без посебна заштита. Тие можат да се ловат, а за улов на дел од нив државата може да даде и парична награда (член 20). Посебен надомест за нивните штети законот не предвидува, освен ако корисникот на ловиштето сам пропишал услови што го ограничуваат нивниот лов (член 77).
Како се бара надомест за штета од заштитен дивеч?
За штета од дивеч со трајна или привремена забрана за лов, како мечката, член 76 пропишува постапка преку Министерството за земјоделство, шумарство и водостопанство (МЗШВ):
- Документирајте ја штетата веднаш. Фотографии, видео и сведоци, но и доказ дека имотот бил заштитен: ограда, плашило, детектор.
- Обезбедете извештај од овластен проценител за висината на штетата.
- Поднесете барање за надомест до МЗШВ заедно со извештајот, пред да поведете постапка на суд.
- Комисија излегува на увид. Министерот формира трочлени комисии од МЗШВ, Државниот инспекторат за шумарство и ловство и Агенцијата за храна и ветеринарство. Тие со записник утврдуваат дали штетата ја направил дивеч под забрана и дали сте ги презеле мерките.
- Министерот донесува одлука за надоместот, врз основа на извештајот и записникот. Исплатата се врши од Буџетот.
- Ако нема одлука за три месеци од поднесувањето на барањето, можете да поведете постапка пред надлежен суд.
Обврски и казни за земјоделците
Законот за дивечот и ловството не дава само права, туку и неколку обврски што земјоделците често не ги знаат. Ако не ги почитувате, глобата за физичко лице е 250 евра во денарска противвредност (член 85).
| Обврска | Член |
|---|---|
| Известување на корисникот на ловиштето најмалку 48 часа пред употреба на средства за заштита на растенијата и други хемиски средства | 25 |
| Забрана за палење стрништа, трстишта, плевел и други растителни отпадоци во ловиштето | 26 |
| Овчарското куче не смее без придружба да се движи подалеку од 200 м од стадото | 27 |
| Заштита на дивечот под заштита на нивите и водите што ги користите | 78 ст. 3 |
За правни лица глобите се од 1.000 до 2.000 евра (член 83 и 84).
Што може да направи земјоделецот?
- Заштитете се пред штетата. Ограда, електричен пастир, звучни и светлосни плашила или детектори не се само заштита на родот, туку и услов за надомест.
- Чувајте докази за мерките. Фотографија од оградата или сметка за купениот електричен пастир може да биде клучна при увидот.
- Известете го ловиштето. Ако диви свињи редовно ви влегуваат во нивата, писмено известете го ловечкото друштво што стопанисува со ловиштето. Тие се должни да го одржуваат бројот на дивечот.
- Барајте интервенција. Министерот може да го продолжи времето за лов на заштитен дивеч ако е преумножен и го загрозува имотот на сопствениците на земјиштето, по стручно мислење и научна проценка (член 19).
Најчесто поставувани прашања
Кој плаќа ако мечка ми ги уништи кошниците? +−
Кој плаќа штета од диви свињи? +−
Дали добивам надомест ако немам ограда? +−
Дали е задолжително да ставам ограда? +−
Каде се поднесува барањето за надомест? +−
Колку брзо треба да одлучи министерството? +−
Има ли надомест за штета од волк? +−
Дали морам да го известам ловиштето пред прскање? +−
Заклучок
Штета од дивеч не се надоместува автоматски. Законот јасно ги дели одговорностите: за мечката и другиот трајно заштитен дивеч плаќа државата, за дивата свиња и дивечот со ловостој одговара ловиштето, а за волкот и лисицата посебен надомест нема. Но во сите случаи важи истото правило: ако не сте се заштитиле, нема пари. Затоа најдобрата инвестиција пред сезоната е оградата и плашилото, а најдобриот доказ е фотографијата што ќе покаже дека сте ги имале.
