Есенското ѓубрење не е само NPK: како да не фрлате фосфор и калиум без анализа

Пред есенската сеидба на пченица, јачмен или друга озима култура, најлесно е да се купи познато комплексно ѓубриво и да се расфрла по иста шема како претходната година. Таквиот пристап, сепак, не покажува дали почвата навистина има потреба од фосфор и калиум, ниту дали предкултурата оставила доволно хранливи материи.

Основното ѓубрење и прихраната не се иста операција. Основното ѓубрење се планира пред или при сеидбата, најчесто со внесување хранливи материи во почвата. Прихраната се прави подоцна, според развојот на посевот, достапниот азот и условите во текот на вегетацијата.

Во Македонија разликите меѓу низинските, котлинските и повисоките производни подрачја се значајни. Типот на почвата, количината на жетвените остатоци, влагата и времето на сеидба влијаат врз одлуката повеќе од календарот или туѓата препорака.

Основното ѓубрење има друга задача од прихраната

При основното ѓубрење се создава почетна хранлива основа за младото растение и се коригира она што недостига во почвата. Фосфорот е поврзан со развојот на кореновиот систем и почетниот пораст, додека калиумот учествува во водниот режим и цврстината на растението. Нивната потреба не е иста на секоја нива.

Азотот има поголема улога во формирањето надземна маса, па неговото внесување треба да се усогласи со ризикот од прегуст и пребуен посев пред зимата. Дел од азотот може да се изгуби или да стане недостапен, особено при несоодветна примена и врнежливи услови. Затоа есенската доза не треба автоматски да ја заменува пролетната прихрана.

Одлуката не треба да се сведува на прашањето кое ѓубриво има најмногу хранливи материи, туку кои хранливи материи и во која количина реално ги бара почвата и културата.

• Основното ѓубрење се планира пред или при сеидбата.
• Прихраната се усогласува со развојот на посевот и достапниот азот.
• Фосфорот и калиумот не треба автоматски да се додаваат секоја есен.
• Истиот производ не значи иста потреба на различни ниви.

Анализата на почвата е најевтиниот филтер за погрешна набавка

Пред изборот на формула, земете репрезентативен примерок од нивата и побарајте основна анализа. Резултатите за реакцијата на почвата, органската материја, достапниот фосфор и калиум даваат подобра основа од визуелниот изглед на посевот или од навиката на соседната нива.

Примерокот треба да ја претставува производната површина. Ако нивата има различна боја, наклон, текстура, историја на ѓубрење или задржување вода, подобро е да се разгледа во одделни делови. Не мешајте земја од купишта ѓубриво, рабови, места со изразено ѓубрење или локви со остаток од вода.

Анализата не е корисна само за една есен. Таа овозможува да се следи дали резервите се зголемуваат, се намалуваат или остануваат високи, па следното ѓубрење да биде попрецизно.

• Земете почва од повеќе точки на една хомогена површина.
• Одделете делови со различна текстура, наклон или историја на прихрана.
• Чувајте ги резултатите за споредба во следните сезони.
• Побарајте толкување, а не само лабораториски бројки.

Предкултурата ја менува сметката за потребите

Пченица или јачмен по легуминозна култура, по сончоглед, пченка или по друга житна култура не започнуваат од иста хранлива состојба. Остатоците од предкултурата, нивното количество и начинот на обработка влијаат врз достапноста на азот и врз почетното растење.

Легуминозните култури можат да остават поинаква азотна состојба од житните, но тоа не значи дека секоја нива по нив бара исто ѓубрење. Квалитетот на жетвените остатоци, влагата и разложувањето се исто така важни.

При големо количество слама или други остатоци, микроорганизмите привремено можат да врзуваат дел од достапниот азот додека ги разложуваат. Тоа е причина да се планира целата исхрана, а не механички да се додава повеќе комплексно ѓубриво.

• Запишете која култура била на нивата и каков принос дала.
• Проценете колку жетвени остатоци останале и како се распоредени.
• Разликувајте предкултура што остава азот од предкултура што извлекла голема количина хранливи материи.
• Не користете туѓа доза само затоа што културите се исти.

Планираниот принос мора да биде реален

Потребите на културата се поврзани со планираниот принос, но високата цел не треба сама по себе да биде причина за големи количини ѓубриво. Приносот зависи и од сортата, рокот и квалитетот на сеидбата, влагата, плевелите, болестите и условите во пролет.

За секоја нива направете едноставна производна белешка: што е однесено со претходната жетва, што останало во почвата и кои ограничувања можат да го спречат планираниот резултат. Ако водата е главен проблем, повеќе фосфор и калиум нема да го надоместат недостигот на влага.

Приносната цел може да се постави во распон, наместо како една оптимистичка бројка. Така и планот за ѓубрење останува внимателен и може да се коригира според анализата и условите.

• Планирајте принос што одговара на почвата и достапната вода.
• Разгледајте ги сортата, рокот на сеидба и состојбата на нивата.
• Не очекувајте хранливите материи да решат проблем со суша или лоша структура.
• Водете белешки за приносот и ѓубрењето по парцела.

Како да се избере производ без фиксна формула

Кога анализата покажува дека фосфорот е низок, тој може да има место во основното ѓубрење, особено ако хранливата материја треба да биде достапна во близина на коренот. Кога резервата е добра или висока, приоритетот може да се префрли кон друг елемент или кон намалување на вкупната количина.

Слично е и со калиумот. Потребата зависи од анализата, типот на почвата, предкултурата и очекуваниот принос. На некои почви калиумот се задржува релативно добро, а на други може да има поголем ризик од испирање или недостапност. Затоа изборот на производ треба да следи по проценката, не пред неа.

Побарајте од продавачот јасно да ги наведе количината и формата на хранливите материи во производот. Пресметката според цената на вреќата може да измами ако се споредуваат производи со различна содржина.

• Прво одредете која хранлива материја недостига.
• Потоа споредете производи според количината на активна хранлива материја.
• Проверете дали производот одговара за основно внесување и за планираната култура.
• Не купувајте формула само затоа што е најчесто користена во околината.

Азотот не треба целосно да се потроши наесен

Кај озимите жита, премногу азот пред зимата може да поттикне буен надземен пораст кога коренот и целото растение сè уште не се подготвени за мирување. Прегуст посев може полесно да влезе во зима со слаб баланс меѓу надземниот дел и коренот, особено ако условите продолжат да бидат благи и влажни.

Есенската количина, ако воопшто е потребна, треба да се разгледа според анализа, предкултура, состојба на почвата и изгледот на посевот. Поголемиот дел од азотната одлука може да се остави за прихрана, кога подобро ќе се процени преживувањето, густината и потенцијалот на посевот.

Фосфорот и калиумот не се замена за добро распределена азотна програма. И обратно, зголемувањето на азотот не ја поправа почвата со недостиг на фосфор или калиум.

• Разделете ја одлуката за азот од одлуката за фосфор и калиум.
• Следете ја густината и бојата на посевот, но не носете одлука само според бојата.
• Оставете простор за пролетна корекција според реалната состојба.
• Внимавајте на предкултурата и на минерализацијата на органската материја.

Внесувањето мора да биде рамномерно и усогласено со обработката

Дури и добро избраната количина може да даде слаб резултат ако ѓубривото се распредели нерамномерно. Проверете ја машината за расфрлање, работната ширина и преклопувањето, а остатоците од претходната култура распоредете ги што порамномерно.

Фосфорот е малку подвижен во почвата, па начинот и местото на внесување имаат значење. Сепак, подлабоко внесување без потреба или поставување концентрирано количество директно до семето може да создаде проблеми. Начинот на примена треба да одговара на производот, машината и условите на нивата.

На стрмни терени, лесни почви или површини со ризик од истекување, избегнувајте работа што остава хранливи материи на површината пред силен дожд. Следете ја препораката за производот и локалната агрономска проценка.

• Калибрирајте ја машината пред работа.
• Проверете дали ѓубривото е рамномерно распоредено по целата ширина.
• Не мешајте различни производи без проверка на нивната компатибилност.
• Не ставајте концентрирано ѓубриво во директен контакт со семето.
• Внесете го ѓубривото на начин што го намалува ризикот од истекување.

Кога нема анализа, одлуката треба да биде претпазлива

Понекогаш земјоделецот нема свеж резултат од анализа, а сеидбата не може да се одложува. Во таков случај не треба да се измислува прецизна доза. Соберете ги достапните податоци: претходното ѓубрење, предкултурата, приносот, изгледот на почвата и евентуалните стари анализи.

Најразумно е да се избегне големо корективно внесување фосфор и калиум без потврден недостиг. За следната сезона планирајте анализа и водете одделни записи по парцела. Ако нивата е нерамномерна или долго време е интензивно ѓубрена, претпазливоста е уште поважна.

Кај органските ѓубрива, внесените хранливи материи исто така треба да се земат предвид. Количината и составот варираат, па не треба минералното ѓубрење да се пресметува како да не постоело органско внесување.

• Користете стари анализи само како насока, не како трајна замена.
• Запишете што е внесено и на која површина.
• Не третирајте непозната почва како почва со докажан недостиг.
• Вклучете го арското или друго органско ѓубриво во целокупната сметка.

Заклучок

Есенското ѓубрење треба да започне со податоци за нивата, а не со избор на вреќа од магацин. Анализата на почвата, предкултурата, реалниот принос и количината на органски внес овозможуваат фосфорот и калиумот да се додаваат само кога имаат агрономска причина.

Со одделување на основното ѓубрење од азотната прихрана, рамномерна примена и водење белешки по парцела, се намалува ризикот од непотребен трошок и натрупување хранливи материи. Целта не е најголема количина, туку најдобро усогласена исхрана со реалниот потенцијал на нивата.

Најчесто поставувани прашања