По опаѓањето на листот, садницата може да изгледа мирно и здраво, но вистинската состојба најчесто се гледа на коренот, калемот и кората. Со кратка контрола при приемот и правилно привремено чување се намалува ризикот од сушење, кршење и слабо фаќање по садењето.
Есенското садење овошки започнува со избор на добар посадочен материјал, а не со копањето на јамата. Садницата треба да пристигне свежа, со жив коренов систем, добро сраснат калем и без оштетувања што можат да се сокријат под етикетата, врската или влажната амбалажа.
Приемот е особено чувствителен ако садниците се носат оддалеку, ако останат неколку дена пред садење или ако се пренесуваат во топол и сув период. Коренот може да се исуши и без надземниот дел веднаш да покаже промена.
Условите на парцелата исто така имаат улога. Тешка и влажна почва бара поголемо внимание на дренажата и привременото чување, додека на повисоки и постудени места изборот и состојбата на садницата треба да се усогласат со локалното мирување и со времето во кое почвата може да се обработува.
Првата проверка се прави веднаш при преземање
Не ја оставајте контролата за моментот на садење. При преземањето проверете дали бројот и сортата на садниците одговараат на нарачката, дали коренот е заштитен од сушење и дали врската, вреќата или другата амбалажа не ја стегаат гранката и калемот.
Садницата треба да има препознатлива етикета со сортата и подлогата, особено ако се купуваат повеќе сорти со сличен изглед. Одделете ги садниците веднаш според сортата за да не настане замена при садењето.
Ако материјалот е врзан во сноп, отворете дел од снопот и погледнете ги и внатрешните садници. Надворешните може да изгледаат добро, а внатрешните да имаат скршени корени, мувла или загреана и влажна амбалажа.
- Проверете сорта, подлога и број на садници.
- Погледнете го коренот, а не само висината на стеблото.
- Побарајте да се види калемот кај секоја сомнителна садница.
- Одделете ги оштетените примероци пред транспорт до парцелата.
Коренот мора да биде свеж, еластичен и жив
Свежиот корен најчесто е еластичен и не се крши како суво стапче. На пресекот треба да има светла, жива ткивна боја, а не темна и безживотна површина. Кај ситните коренчиња барајте да не се целосно излижани или претворени во суви влакна.
Проверете ги главните корени по целата должина. Отсечениот корен не е проблем ако пресекот е чист и свеж, но црни, меки, смрдливи или кашести делови укажуваат на гниење или долго задржување во несоодветна средина.
Мали оштетувања од вадење можат да се отстранат со чист рез до здраво ткиво. Големи скршени корени, недостаток на ситни коренчиња и силно исушен корен се причина садницата да се одбие или да се оддели за посебна проценка.
- Свежите корени се виткаат без лесно да се кршат.
- Пресекот треба да биде чист, а ткивото живо.
- Отстранете само оштетени делови со чиста и остра алатка.
- Не мешајте влажност на коренот со натопеност и гниење.
Калемот е критична точка што не смее да се прикрие
Кај калемените овошки, спојот меѓу подлогата и сортата треба да биде добро сраснат, без длабоки пукнатини, одлепување или вдлабнатини предизвикани од врзување. Калемот не треба да се ниша при внимателно движење на надземниот дел.
Погледнете дали има механичка повреда од транспорт, триење од друга садница или удар со алат. Помала површинска гребнатина не значи автоматски дека садницата е неупотреблива, но длабока повреда што го прекинува ткивото бара одделна проценка.
Не отстранувајте ја етикетата пред да се утврди сортата и не дозволувајте врската или лентата да останат стегнати околу калемот. При садење, местото на калемење треба да остане над почвата, а точната висина зависи од видот, подлогата и упатството за конкретниот материјал.
- Калемот треба да биде цврст и рамномерно сраснат.
- Проверете дали врската остава засек во кората.
- Одделете садници со одлепување или длабока пукнатина.
- Не ја затрупувајте калемената спојка со земја.
Стеблото и гранките откриваат сушење и грубо ракување
Кората треба да биде цела, без долги вдлабнатини, лупење и темни некротични места. Кај едногодишните садници обрнете внимание на врвот и на страничните пупки, а кај разгранетите на местата каде гранките излегуваат од стеблото.
Сувиот врв, збрчканата кора и кршливите гранчиња се знаци дека материјалот бил изложен на губење влага. Ако под површината има живо ткиво, состојбата може да се проценува по целата садница; не треба да се носи одлука само според една мала гребнатина.
Не прифаќајте садници со силно свиткано стебло, раскршени гранки или исечени делови со раскината кора. Таквите повреди стануваат влез за инфекции и го отежнуваат формирањето на правилна крошна.
- Проверете ја кората на стеблото и на врвот.
- Побарајте скриени вдлабнатини од врзување и транспорт.
- Не мешајте нормални резови од расадник со раскината кора.
- Означете ги садниците со оштетувања за посебна одлука.
Како се препознава садница што била исушена
Исушувањето не се гледа секогаш веднаш. Садницата може да има нормална боја, а сепак да изгубила значителен дел од влагата во коренот. Затоа споредете неколку примероци од истиот сноп, допрете ја кората и проверете дали корените се кршат при лесно свиткување.
Не користете натопување со непознати раствори за да прикриете сомнителен материјал. Водата може да помогне коренот кратко да не се суши пред садење, но предолго држење во вода создава услови за недостаток на кислород и пропаѓање на ткивото.
При сомнеж, направете чист пресек на најтенок сомнителен корен или гранче и споредете го ткивото со здрав примерок од истиот материјал. Ако повеќе делови се темни, суви или без еластичност, не ја мешајте садницата со добрите примероци.
- Проверете и корен и надземен дел, не само еден показател.
- Не чувајте корени потопени во вода подолго од потребното.
- Сомнителните садници одделете ги и означете ги.
- При поголема штета побарајте замена наместо да ризикувате цела парцела.
Привремено чување до садењето
Ако садниците не се садат веднаш, коренот треба да се заштити од сонце, ветер, мраз и сушење. Поставете ги во сенка, на ладно и заштитено место, со коренот покриен со влажна, но не натопена почва, песок или друг чист материјал што ја задржува влагата и дозволува воздух.
Садниците не треба да лежат со корените изложени или притиснати под тешки вреќи. Ако се врзани во сноп, олабавете го доволно за да не се загрева внатрешноста и периодично проверете дали покривниот материјал се исушил.
На полесна и побрзо сушлива почва привременото покривање мора да се контролира почесто. На тешка и влажна почва, пак, не оставајте коренот во место каде се собира вода. На повисоки места заштитата од рано заладување е поголем приоритет, но коренот и понатаму не смее да се чува во замрзната или водонатопена средина.
- Чувајте ги садниците во сенка и заштитени од ветер.
- Покријте го коренот со влажен, чист материјал.
- Проверувајте ја влагата без да создавате кал и застој на вода.
- Не ставајте садници директно на жежок бетон, лим или во затворено возило.
Садницата треба да одговара на почвата и височината
Изборот не завршува со здрава садница. Подлогата, бујноста и барањата на овошниот вид треба да се усогласат со местото. На тешка почва со задржување вода особено е ризично да се занемари одводнувањето, бидејќи здравиот корен може да пропадне ако долго нема воздух.
На лесни и суви почви коренот побрзо губи влага, па материјалот мора да се пренесе и чува повнимателно. При садењето треба да се избегне оставање воздушни празнини околу коренот и да се обезбеди добро налегнување на почвата.
На повисоки и постудени места условите за мирување и обработка не се исти како во потоплите низини. Таму избегнувајте садници со доцна, мека или оштетена вегетација и усогласете ја работата со локалната состојба на почвата, без да се потпирате на единствен календарски датум.
- Проверете дали подлогата одговара на почвата и на бујноста што ја планирате.
- На тешки почви прво решете го застојот на вода.
- На лесни почви заштитата од сушење е приоритет.
- На повисоки места земете ги предвид локалниот студ, ветер и состојбата на почвата.
Контролна листа пред садницата да влезе во јамата
Пред садењето повторно прегледајте ја секоја садница, дури и ако била прифатена при купувањето. Во меѓувреме може да се исуши врвот, да се оштети коренот при транспорт или да се олабави етикетата.
Одделете ги здравите примероци од оние со сомнителен корен, калем или стебло. Не мешајте ги во ист ред, затоа што подоцна тешко ќе се утврди која садница е проблематична и на која сорта припаѓа.
При садење коренот треба да биде распоредeн природно, без свиткување во тесна јама. Почвата околу него се дополнува постепено и се прилега внимателно, а калемената спојка се остава над нивото на почвата според барањата на видот и подлогата.
- Коренот е свеж, чист и без меки црни делови.
- Калемот е цврст и без длабоко одлепување.
- Стеблото и гранките немаат сериозни транспортни повреди.
- Етикетата и сортата се потврдени.
- Коренот бил заштитен до самиот момент на садење.
Заклучок
Добрата садница се избира со поглед на коренот, калемот и кората, а не само според висината или бројот на гранките. Приемот, транспортот и привременото чување се дел од истиот процес и можат да ја зачуваат или да ја уништат почетната виталност.
Пред садење одделете ги оштетените примероци, усогласете ја садницата со почвата и локалните услови и не дозволувајте коренот да се исуши или да стои во вода. Така овошниот насад започнува со проверен материјал и со помал ризик од празни места и нерамномерен развој.
Најчесто поставувани прашања
