Есенско садење бобичесто овошје: рибизла, капина и огрозд за добро вкоренување

Во октомври почвата често сè уште е доволно топла за коренот да продолжи со развој пред зимското мирување. Тоа е особено корисно за садници со добро развиен коренов систем, но успехот зависи од локалните услови: повисоките места се заладуваат порано, долините може да имаат потешка почва, а наводнуваните рамни површини почесто страдаат од задржување вода.

Рибизлата и огроздот обично бараат умерено сонце и почва што ја задржува влагата без да се заблатува. Капината има поголема потреба од потпора, добро проветрување и редовно насочување на леторастите. Пред купување или садење проверете дали садниците се здрави, без исушени корени, оштетувања и сомнителни задебелувања.

Изберете парцела според видот и локалната микроклима

Најдобра е парцела со длабока, структурна и пропустлива почва, без долготрајно задржување вода по дожд. Ниските вдлабнатини во кои се собира студен воздух и вода се послаб избор, особено ако почвата е тешка. На повисоки или изложени места, ветерот може да ги суши младите растенија и да ги оштетува долгите леторасти на капината.

Рибизлата и огроздот можат да поднесат повеќе полусенка од капината, но премногу сенка носи послаб раст и повлажна микросредина. Капината бара посветло место, а редовите треба да се постават така што да има доволно простор за работа и проветрување. Ако парцелата е на јужна, топла експозиција, задолжително следете ја влагата во почвата по садењето.

• Избегнувајте места каде водата стои по дожд или по топење снег.
• Проверете дали парцелата е заштитена од силен ветер, но не е затворена и непроветрена.
• На потешка почва размислете за садење на благо подигнат ред, наместо продлабочување на коренот.
• Не поставувајте бобичести култури веднаш до стари, заболени насади или купишта растителни остатоци.

Подгответе ја почвата пред да пристигнат садниците

Исчистете ја парцелата од повеќегодишни плевели и растителни остатоци, бидејќи подоцнежното окопување околу младите растенија може да го повреди коренот. Почвата обработете ја доволно длабоко за да се разрони набиениот слој, но не садете во каллива маса. Ако се лепи за алатот и се гмечи наместо да се рони, почекајте поповолен момент.

Органската материја треба да биде добро созреана. Свежото ѓубриво во директен контакт со коренот може да предизвика оштетување, а нерамномерното внесување создава делови со различна влажност и хранливост. Минерално ѓубре не додавајте без анализа на почвата или јасна препорака, бидејќи потребите зависат од почвената реакција, претходната култура и начинот на одгледување.

• Направете анализа на почвата ако парцелата е нова или долго време не е ѓубрена.
• Раздробете ги поголемите грутки и отстранете корени од плевели.
• Обележете ги редовите пред копање за растојанието да биде рамномерно.
• Подгответе потпорна конструкција за капина уште пред силниот пролетен пораст.

Ориентир за растојанието меѓу растенијата

Растојанието не се избира само според видот. Влијаат бујноста на сортата, системот на резидба, механизацијата, начинот на берба и ширината на потпората. Погустото садење може побрзо да го затвори редот, но носи послабо проветрување и потешка заштита и берба.

Следната табела е практичен почетен ориентир, а не задолжителна норма за секоја сорта и парцела. Кај капината особено оставете доволно простор за врзување и одвојување на родните од младите леторасти.

• За домашна градина растојанието може да се приспособи според достапниот простор, но не смее да го оневозможи проветрувањето.
• Кај плантажен насад ширината меѓу редовите треба да дозволи безбедно движење и обработка.
• Оставете простор за ширење на грмушката, а не само за големината на садницата во моментот на садење.

Проверете го коренот пред садење

Садниците со гол корен не треба да стојат изложени на сонце и ветер. Ако не можат веднаш да се засадат, привремено покријте го коренот со влажна, но не натопена почва или материјал што нема да го исуши. Не ги оставајте корените во кофа со вода долго време, бидејќи може да се задушат и да омекнат.

Пред садењето отстранете ги само скршените, исушени или очигледно оштетени делови со чиста и остра алатка. Здравите ситни коренчиња не треба да се скратуваат без причина. Кај садници од контејнер, внимателно разлабавете ги корените што кружат по работ, без грубо распаѓање на целата коренова бала.

• Коренот треба да биде еластичен и влажен, без непријатен мирис и црни распаднати делови.
• Садницата треба да има здрава кора и цврсти пупки или леторасти.
• Не купувајте растение со нејасно потекло, силни оштетувања или видливи знаци на сушење.
• Садниот материјал пренесувајте го во сенка и засадете го што е можно побрзо.

Поставете ја садницата на правилна длабочина

Ископајте јама доволно широка корените да се распоредат природно, без свиткување нагоре. Длабочината треба да овозможи местото каде коренот преминува во стебло да биде приближно на нивото на почвата или малку приспособено според типот на садницата и условите на парцелата. Предлабоко садење го намалува проветрувањето околу коренот, а премногу плитко остава корени изложени на сушење и студ.

Корените распоредете ги во сите насоки и постепено пополнувајте со ситна почва. Лесно притиснете околу садницата за да се отстранат поголемите воздушни празнини, но не ја набивајте земјата до тврда кора. Местото на калемење, ако го има, не треба да се затрупа.

• Садете во влажна, но не раскалана почва.
• Не ставајте концентрирано ѓубриво директно под коренот.
• Проверете дали садницата стои исправено пред целосно затворање на јамата.
• По садењето повторно проверете дали кореновиот врат останал на соодветно ниво.

Полевање и заштита на почвата по садењето

Веднаш по садењето полевајте бавно околу кореновата зона за почвата да налегне. Количината зависи од влажноста, типот на почвата, големината на садницата и локалните услови; целта е влагата да стигне до коренот, а не да се создаде баричка што ќе стои со денови.

Следете ја почвата под површината, особено ако следат суви денови или дува ветер. На лесна почва потребни се почести проверки, додека на тешка почва поголем ризик е прекумерната влага. Органска прекривка може да помогне во зачувување на влагата, но оставете малку простор околу стеблото за да не се задржува постојана влажност и да не се привлекуваат глодари.

• Полевајте повторно само кога горниот слој се просушува, а подлабоко сè уште има умерена влага.
• Поставете прекривка од здрав органски материјал, без контакт со самото стебло.
• Не обработувајте длабоко со мотика веднаш до младите растенија.
• По силен дожд проверете дали водата се задржува околу редот.

Посебни барања за рибизла, огрозд и капина

Рибизлата најчесто се одгледува како грмушка со постепено обновување на гранките. Потребни се умерена влажност, заштита од претерано жешко сонце и редовно отстранување на слаби или престари гранки. Огроздот има слична потреба од добро проветрување, но бодлите кај некои сорти го отежнуваат одржувањето и бербата, па редовите не треба да бидат збиени.

Капината се разликува по тоа што нејзините леторасти бараат насочување и потпора. Пред зимата проверете дали колците, жиците и сидрата се стабилни, но не ги врзувајте леторастите на начин што ќе ги стега или оштетува. Системот на резидба зависи од типот на капината, па не кратете по општо правило ако не знаете дали растението раѓа на едногодишни или на двегодишни леторасти.

• Рибизла: умерена влага, полусенка до сонце и простор за обновување на грмушката.
• Огрозд: проветрен ред и внимателна работа поради можните боцки.
• Капина: сончево место, дренажа и стабилна потпора.
• Кај сите видови отстранувајте заболени или скршени делови со чист алат.

Приспособување според надморска височина и почва

На повисоки места есенското садење треба да се заврши додека почвата е обработлива и пред трајно заладување. Не брзајте да садите во замрзната или премногу влажна почва. Младите растенија може да имаат потреба од подобра заштита од ветер и од мразеви што се јавуваат во изложени насади.

Во топлите и пониски подрачја коренот може подолго да остане активен, но сувата почва по садењето е чест проблем. На глинести површини дренажата и подигнатиот ред се поважни, додека на песокливи почви треба почесто да се проверува влагата и да се користи соодветна прекривка.

• Прилагодете го моментот на садење на состојбата на почвата, а не само на календарот.
• На ветровити парцели обезбедете потпора и заштита без да го затворите насадот.
• На тешка почва избегнувајте јами што ќе собираат вода.
• На лесна почва не дозволувајте кореновата зона да се исуши по садењето.

Контрола по садењето и најчести пропусти

Во првите недели проверете дали растенијата се исправени, дали почвата се слегнала и дали не се појавиле канали за истекување вода. Глодарите може да ја оштетат кората во зима, особено ако парцелата е во близина на необработени површини. Заштитата треба да пропушта воздух и да не ја стега младата садница.

Најчестите грешки се предлабоко садење, внесување свежо ѓубриво во јамата, занемарување на дренажата и прегусто поставување. Дополнителен проблем е садење на исушени садници и потоа обид штетата да се надомести со прекумерно полевање.

• Проверете ја стабилноста по дожд или силен ветер.
• Отстранете ја прекривката ако почне да се натрупува врз стеблото.
• Не вршете тешка обработка веднаш до кореновата зона.
• Запишете која сорта и кој вид се засадени во секој ред за полесна резидба и одржување.

Заклучок

Добро есенско садење бобичесто овошје започнува со правилно место, а не со самото копање на јамата. Рибизлата, огроздот и капината треба да се распоредат според нивната бујност, потребата од светлина и начинот на одржување.

Пред да ја затворите јамата проверете го коренот, длабочината и дренажата. По садењето обезбедете добро налегнување на почвата, умерена влага, прекривка без допирање на стеблото и стабилна потпора каде што е потребна. Така растенијата ќе влезат во зимата со помал стрес и подобра основа за пролетен пораст.

Најчесто поставувани прашања