Садниците со гол корен можат да пропаднат за кратко време ако кореновиот систем остане изложен на сонце, ветер или сув воздух. Правилниот транспорт, влажната заштита и привременото затрупување го одржуваат коренот жив до моментот на садење.
Есенското садење овошки често се организира постепено: садниците се подигнуваат од расадник, се превезуваат до парцелата, а садењето се изведува истиот ден или откако ќе се подготви теренот. Токму тој меѓупериод е критичен за садниците со гол корен, бидејќи немаат земја околу коренот што би ја задржала влагата.
Коренот не смее да стои гол на приколка, во багажник или покрај парцелата. Дури и садница што изгледа свежо над земјата може да има исушени ситни коренчиња, а тие се првите што страдаат од сонце и ветер.
Целта до садењето е едноставна: коренот да остане заштитен, умерено влажен и незгмечен. Со неколку практични постапки може да се избегне најчестата загуба пред садницата воопшто да стигне во почвата.
Веднаш по преземањето проверете ја состојбата
Пред да ги натоварите садниците, проверете дали кореновиот систем е свеж, еластичен и заштитен со влажна амбалажа. Суви, кршливи и потемнети ситни коренчиња се предупредување дека садниците веќе изгубиле дел од влагата.
Побарајте да има јасни ознаки за видот, сортата и подлогата. Ознаките треба да останат прицврстени и во текот на транспортот, бидејќи мешањето на сорти подоцна тешко се исправува, особено кај овошни насади со различни опрашувачи.
Не ги влечете садниците за врвовите и не ги фрлајте во куп. Коренот се носи заедно, без кршење и без силно притискање на гранките.
- Проверете дали коренот е влажен, а не целосно сув.
- Отстранете само скршени делови што се одвоени или висат.
- Оставете ги ознаките со сортата и подлогата на секоја група.
- Одделете ги садниците со оштетена кора или силно исушен корен.
Транспортот треба да биде краток и засенет
Коренот се заштитува пред товарење, не откако садниците ќе стигнат на нива. Соберете ги во групи и завиткајте го кореновиот дел со влажна вреќа, платно или друг чист материјал што задржува влага. Материјалот треба да биде влажен, но не да капе вода.
Садниците поставете ги така што коренот да не лежи на жешка метална или пластична површина. Ако се превезуваат на отворено, покријте ги со платно што пропушта воздух и спречува директно сонце и силно струење на воздухот. Непропустлива фолија оставена цврсто околу целата садница може да задржи топлина и кондензација.
Гранките не треба да се притискаат со тешки предмети или да се врзуваат премногу стегнато. При подолг превоз проверете ја влажноста на заштитата при првата можност, без непотребно вадење на сите садници.
- Коренот да биде покриен пред тргнување.
- Користете сенка и воздушеста покривка.
- Не оставајте садници во затворено возило изложено на сонце.
- Поставете ги стабилно за да нема триење и кршење.
Што да направите ако садењето се одложи
Ако не можете веднаш да садите, садниците привремено затрупајте ги. Изберете засенето место со растресита почва, заштитено од силен ветер и без задржување вода. Направете плиток ров доволно широк корените да лежат природно, без свиткување нагоре.
Садниците поставете ги косо или исправено според просторот, а коренот целосно покријте го со влажна, ситна почва. Почвата внимателно притиснете ја околу корените за да нема воздушни празнини. Надземниот дел не треба да се затрупува со земја.
При привременото затрупување не користете куп суви гранки, слама или само вреќа како замена за почва. Таквата заштита не го спречува сушењето на коренот ако воздухот слободно циркулира околу него.
- Изберете место без барички и без постојано навлажнување.
- Коренот покријте го целосно, вклучително и ситните странични коренчиња.
- Почвата притиснете ја лесно за да го исфрлите воздухот.
- Оставете ја сортната ознака над земја и видлива.
Заштита од сонце, ветер и сушење
Сонцето и ветерот ја извлекуваат влагата од голиот корен многу побрзо отколку што се забележува со поглед. Затоа садниците треба да се чуваат во сенка, но не во затворен, загреан простор без проветрување.
На парцелата поставете ги покрај жива ограда, објект или друга природна заштита, но внимавајте местото да нема поплавување. Ако коренот се навлажнува повторно, користете чиста вода и избегнувајте силен млаз што би ги откинал ситните коренчиња.
Не оставајте ги садниците со коренот во кофа или сад полн со вода подолг период. Потопувањето не ја заменува почвата и може да доведе до недостаток на воздух околу коренот, особено ако трае долго.
- Сенката треба да биде светла и проветрена.
- Коренот да не биде изложен на сув ветер.
- Избегнувајте долготрајно потопување во вода.
- Не користете отпадно масло, кал или непроверени смеси за премачкување.
Навлажнување и подготовка пред садење
Пред садењето, отстранете ја амбалажата и прегледајте го коренот на чисто место. Ако е малку засушен, може внимателно да се навлажни со чиста вода. Целта е коренот да биде свеж, а не натопен и мек.
Скршените и нагмечените делови се отсекуваат до здраво ткиво со чист и остар алат. Не кратете здрави корени без причина и не ги израмнувајте сите корени на иста должина. Ситните коренчиња се важни за брзото воспоставување по садењето.
Ако расадникот или стручниот совет предвидува каллива смеса за коренот, таа треба да биде чиста и умерено густа, така што ќе се прилепи без да создаде дебел слој што го отежнува продорот на воздух. Не додавајте препарати или ѓубрива без проверена намена и упатство.
- Користете чисти ножици или нож за оштетените корени.
- Скратете само скршен или изгниен дел.
- Проверете дали коренот може слободно да се распореди во садната дупка.
- Не ставајте концентрирано ѓубриво директно врз коренот.
Проверка на садницата пред да влезе во дупката
Последната проверка спречува да се засади материјал што веќе е сериозно оштетен. Кората треба да биде здрава и без длабоки повреди, а гранките да немаат кршења од транспортот. Кај младите садници, повредите на стеблото можат да станат влезно место за сушење и инфекции.
Со лесно гребење на мал дел од кората може да се провери дали ткивото под неа е свежо, но проверката треба да биде минимална и да не се прават непотребни рани. Ако цел коренов систем е сув, кршлив или со непријатен мирис, подобро е садницата да се одвои и да се побара совет од расадникот.
Ознаката проверете ја уште еднаш пред садење. Во поголем насад, најдобро е сортите да се распоредат според план, а не да се одредуваат откако сите садници ќе бидат внесени во почвата.
- Кората да нема длабоки механички оштетувања.
- Корените да не се црни, кашести или кршливи по целата должина.
- Садницата да одговара на ознаката за сортата и подлогата.
- Одделете ги сомнителните садници од здравиот материјал.
Најчести грешки што го намалуваат приемот
Најголем дел од проблемите се случуваат пред садницата да биде засадена: коренот се остава отворен, садниците се редат на сонце, или се пренесуваат без потпора и заштита. Таквите грешки не се гледаат секогаш веднаш, но подоцна се појавуваат како бавно тргнување, сушење на врвовите или нерамномерен развој.
Друга грешка е прекумерното кратење на коренот за да се вклопи во мала дупка. Дупката треба да се приспособи на коренот, а не коренот насилно да се витка или скратува. Свитканите корени можат да останат во неправилна положба и да го отежнат развојот.
Непроверени премачкувања, свежо ѓубриво во непосреден контакт со коренот и затрупување со сува почва исто така можат да предизвикаат оштетување.
- Оставање на коренот откриен додека се подготвува дупката.
- Носење на садници со коренот надвор од влажна заштита.
- Насилно виткање или непотребно кратење на корените.
- Ставање свежо ѓубриво директно врз кореновиот систем.
- Затрупување со крупна и сува почва без добро прилегање.
Организација на работата на парцелата
Пред да пристигнат садниците, подгответе ги дупките, алатот, материјалот за привремено затрупување и ознаките за редовите. Така садниците нема да чекаат покрај парцелата додека се мери растојание или се бара потребниот алат.
Садниците внесувајте ги до дупката непосредно пред поставувањето. Коренот може да биде покриен со влажна крпа или почва додека се работи со една садница, но не оставајте цел куп откриен.
По поставувањето, корените треба да се распоредат природно надолу и настрана. Почвата се додава постепено и се притиска лесно за да се отстранат празнините. Начинот на понатамошна нега зависи од видот, почвата и условите на насадот.
- Подгответе ги дупките и алатот пред преземањето на садниците.
- Работете по кратки групи, наместо сите садници да ги оставите откриени.
- Носете ја садницата со коренот, без влечење за стеблото.
- Одржувајте ги сортните ознаки во текот на целата работа.
Посебно внимание кај различни услови во Македонија
Во повисоки и изложени места, ветерот може брзо да ја исуши надземната и подземната површина на садницата. Во пониски или затворени терени, ризик може да биде задржувањето вода во местото за привремено чување. Затоа не постои едно исто место за чување што одговара на секоја парцела.
На суви и ветровити локации приоритет е сенка и воздушеста заштита на коренот. На тешки почви приоритет е привремено затрупување на место каде што нема баричење и лепење на почвата околу корените.
Во ридски насади внимавајте садниците да не се тркалаат или лизгаат при преносот. На рамни терени со слабо оцедување, избегнувајте ниски точки каде дождовницата може да се задржи околу привремено затрупаните корени.
- Изложените места бараат посилна заштита од ветер.
- Тешките почви бараат добро оцедено место за привремено затрупување.
- Во повисоки предели садниците заштитете ги од механички оштетувања при пренос.
- Избегнувајте ниски точки со можност за задржување вода.
Заклучок
Садницата со гол корен најлесно се губи во периодот меѓу купувањето и садењето. Покриен и умерено влажен корен, сенка, заштита од ветер и правилно привремено затрупување се основата за безбеден прием.
Подгответе ја парцелата пред пристигнувањето на садниците, прегледајте го секој корен и не дозволувајте оштетениот материјал да се измеша со здравиот. Така времето и трудот вложени во есенското садење ќе имаат подобар почеток.
Најчесто поставувани прашања
