Кај пченицата и јачменот, нерамната површина, крупните грутки и премногу растреситиот слој можат да создадат нерамномерно никнење и празни места во посевот. Со едноставна проверка на нивата пред сеидбата може да се утврди дали почвата е подготвена или потребен е внимателен дополнителен премин.
Добрата подготовка на семеното легло не значи нивата да биде претворена во прашина. Целта е да се добие рамна површина, ситен и стабилен слој во кој семето ќе има сигурен контакт со почвата, без поголеми воздушни празнини и без тврди грутки што го попречуваат никнењето.
Во Македонија условите значително се разликуваат меѓу низинските полиња, котлините, повисоките предели и парцелите со потешка или полесна почва. Истата обработка не дава ист резултат на влажна глинеста почва и на сува, лесна почва. Затоа проверката на состојбата на конкретната нива треба да биде последниот критериум пред влезот со сеалката.
Пченицата и јачменот сеидбата ја започнуваат во средина што треба да биде доволно уситнета за семето да налегне, но не и претерано разлабавена. Ако леглото е неправилно, дополнителното поминување со механизација може да помогне, но може и да ја изгуби преостанатата влага или да создаде нова корка и набивање.
Како изгледа добро подготвено семено легло
Добро семено легло има релативно рамна површина, без длабоки траги од тркалата и без изразени гребени меѓу работните премини. Горниот слој е доволно ситен околу местото каде што ќе лежи семето, но под него има стабилна почва што не се распаѓа во длабока, мека прашина.
При одење по нивата, стапалото не треба да пропаѓа во лабав слој, а површината не треба да биде тврда како испечена кора. Со рака може да се земе грутка почва и лесно да се провери дали се распаѓа на помали агрегати или се лепи во мазна маса.
Целта не е секој дел од нивата да биде визуелно совршен. Поважна е урамнотежената состојба на целата површина, особено во зоните каде што водата се задржува, каде што машината врти или каде што претходната култура оставила растителни остатоци.
- Рамна површина без длабоки бразди, гребени и траги од тркала.
- Ситни агрегати во горниот слој, без голем број крупни грутки.
- Стабилен слој што не се распаѓа во длабока прашина.
- Растителните остатоци се распоредени рамномерно, без купови што го попречуваат контактот со почвата.
Прва проверка: грутки што остануваат на површината
Крупните и тврди грутки се еден од највидливите знаци дека семеното легло не е добро изедначено. Тие оставаат празнини околу семето, го попречуваат рамномерното налегнување и создаваат места каде што никулецот мора да заобиколува цврста пречка.
Проблемот е поголем ако грутките се распоредени во ленти или ако се концентрирани на делови со потешка почва. Површината може да изгледа обработено оддалеку, но при поблиска проверка се гледа дека под ситниот слој има крупни блокови што лесно повторно се стврднуваат.
Не секоја грутка мора да се разбие со дополнителен премин. Ако почвата е влажна и се лепи, работата може да ја замачка површината и да создаде мазен, слабо пропустлив слој. Подобро е да се почека соодветна состојба на влажност отколку да се обработува само за нивата да изгледа поситно.
- Земете почва од горниот слој на неколку места и притиснете ја со рака.
- Одделете ги грутките што остануваат тврди и не се распаѓаат со умерен притисок.
- Проверете дали крупните грутки се почести на свртувањата, краевите и местата со потешка почва.
- Не работете влажна почва ако алатот остава мазни, сјајни површини или ја лепи земјата.
Нерамна површина значи нееднакви услови за никнење
На површина со гребени и вдлабнатини семето не се наоѓа во иста физичка средина. Во вдлабнатините може да се задржува повеќе вода, додека на издигнатите делови почвата побрзо се суши и останува поретка. Така, дури и без промена на семето, никнењето може да биде нерамномерно по целата парцела.
Нерамноста најчесто се забележува по орање, по неправилно преклопување на работните премини или по тешко поминување на механизација во влажни услови. Посебно внимание треба да се посвети на челните делови, на местата каде што се врти тракторот и на зоните со различна структура на почвата.
Проверете ја површината и странично, со поглед низ нивата. Ако сенките од гребените се прекинуваат во долги линии, а водата по слаб дожд се собира во одделни вдлабнатини, леглото веројатно не е доволно изедначено.
- Погледнете ја нивата од ниска висина за полесно да ги забележите гребените.
- Побарајте траги од тркала, длабоки премини и нагли промени во висината.
- Проверете ги краевите на парцелата, каде што работата често е помалку рамномерна.
- Не израмнувајте со агресивна обработка ако со тоа ќе се исуши горниот слој.
Премногу растресит слој: кога ситната почва станува проблем
Премногу растреситото легло често изгледа добро на прв поглед бидејќи има малку видливи грутки. Сепак, ако горниот слој е претворен во длабока, мека прашина, семето може да остане без стабилна подлога и без сигурен контакт со влажната почва под него.
Во таква средина почвата полесно се суши од површината, а по дожд може да се слегне нерамномерно. На полесни и песокливи почви овој ризик е поизразен, особено ако нивата е обработена повеќепати и ако времето меѓу последната обработка и сеидбата е суво.
Едноставна проверка е да се застане на неколку места и да се набљудува дали стапалото остава само плитка трага или пропаѓа во мек слој. Со рака може да се провери и дали под ситната површина има цврста, стабилна почва или целиот обработен слој е лабав.
- Стапалото пропаѓа подлабоко во мек, прашкаст слој.
- Почвата лесно се разнесува со ветер или се поместува при слаб допир.
- На површината има многу ситна прашина, а малку стабилни агрегати.
- По краток дожд се создава нерамномерно слегнување или корка.
Како да се провери контактот меѓу семето и почвата
Контактот меѓу семето и почвата не се оценува само според изгледот на површината. Кога ќе се направи пробна бразда или кога машината ќе започне на краток дел, треба да се провери дали почвата околу семето е компактна колку што е потребно, без крупни воздушни шуплини и без лепење во влажна маса.
На пробниот дел, внимателно отворете го редот и разгледајте ја средината околу семето. Ако семето лежи на тврд гребен, во празен простор или меѓу суви трошки што не се допираат меѓусебно, леглото не е добро изедначено. Ако почвата е залепена и мазна, веројатно е обработувано во премногу влажна состојба.
Проверка направете на различни места: на повисок и понизок дел, покрај трага од тркало и во средината на работниот премин. Така се открива дали проблемот е општ или е ограничен на одредена зона.
- Отворете краток пробен дел пред да продолжите со целата парцела.
- Проверете дали почвата го допира семето од повеќе страни.
- Побарајте воздушни празнини, тврди гребени и суви трошки околу семето.
- Споредете најмалку три различни места на нивата.
Влажноста го одредува вистинскиот момент за дополнителен премин
Состојбата на влагата е пресудна за секоја одлука околу семеното легло. Премногу влажната почва се лепи, се размачкува и се набива под притисокот на машината. Премногу сувата почва се дроби во прашина, губи влага и може да се разнесе од ветерот.
Проверка со рака може да даде корисна слика: земете почва од обработениот слој и притиснете ја. Ако останува мазна и леплива, веројатно е прерано за дополнителна работа. Ако веднаш се распаѓа во прашина и не задржува никаква форма, треба да се внимава да не се изгуби уште влага со ново поминување.
На потешките почви времето на работа е потесно, додека кај полесните почви површината може брзо да се исуши. Затоа одлуката не треба да се носи само според бројот на денови од последната обработка, туку според реалната состојба на нивата.
- Проверете ја почвата на длабочина на обработениот слој, не само на површината.
- Избегнувајте работа кога земјата се лепи за алатот или тркалата.
- Не дробете сува почва повеќепати ако веќе има доволно ситен слој.
- Земете предвид дека сончевите, ветровити и засенчени делови може да имаат различна влажност.
Височината и локалната почва ја менуваат проценката
Парцелите на поголема височина може да влегуваат во постуден и повлажен период порано од низинските подрачја, но тоа не значи дека секоја повисока нива има иста состојба. Изложеноста кон сонце, наклонот, ветерот и типот на почвата можат да создадат големи разлики во рамките на една општина или дури на една катастарска парцела.
На наклонети ниви рамната површина има и дополнителна улога: ја намалува концентрацијата на вода во браздите и ризикот од поместување на ситниот слој. На пониски места со потешка почва, претераното уситнување може да ја затвори површината по дожд, додека на повисоки и полесни терени главниот проблем може да биде губењето влага.
Затоа проверката треба да се приспособи на локалните услови. Земјоделецот што работи повеќе парцели не треба да ја пренесува истата одлука од една нива на друга само затоа што се наоѓаат во ист регион.
- На наклон проверете дали површината е рамна и отпорна на поместување.
- На повисоки и ветровити места следете дали горниот слој пребрзо се суши.
- На ниски и потешки почви барајте знаци на замачкување и задржување вода.
- Разделете ја проценката по почвени зони ако парцелата е нееднаква.
Растителните остатоци и трагите од механизација
Нееднакво распоредени растителни остатоци можат да го нарушат контактот меѓу семето и почвата. Купови слама, груби стебла или ленти со слабо распоредени остатоци создаваат пречки, го одвојуваат семето од почвата и можат да доведат до различна влажност во соседни редови.
Посебно проверете ги местата каде што комбајнот или приклучната механизација правеле свртувања. Таму често има повеќе остатоци, набивање или нерамномерно растурена почва. Длабоките траги од тркала исто така можат да го променат начинот на кој се слегнува површината.
Ако остатоците се проблем само на одредени делови, подобро е локално да се поправи распределбата отколку повторно да се обработува целата нива. Премногу премини ја зголемуваат потрошувачката и можат да ја влошат структурата на почвата.
- Проверете дали сламата и другите остатоци се рамномерно распоредени.
- Отстранете ги или разбијте ги куповите што го покриваат семеното легло.
- Разгледајте ги трагите од тркала и местата на свртување.
- Избегнувајте непотребно повторување на целата обработка поради локален проблем.
Чек-листа пред да влезе сеалката
Пред сеидбата направете краток обикол на нивата и забележете ги деловите што се разликуваат. Практично е прво да се проверат краевите, средината, повисокиот и понискиот дел, а потоа да се одлучи дали е потребна корекција на целата површина или само на одделни зони.
Оваа проверка не ја заменува контролата на семето и на сеалката, туку останува ограничена на физичката состојба на почвата. Целта е да се утврди дали површината и горниот слој можат да обезбедат рамномерно налегнување и стабилен контакт.
Ако условите се на граница, подобро е да се направи краток пробен премин и повторно да се отвори редот отколку веднаш да се продолжи по целата нива.
- Нема долги гребени, длабоки вдлабнатини или изразени траги од тркала.
- Крупните грутки се ретки и не формираат непрекинати ленти.
- Горниот слој не е ниту леплив и замачкан, ниту длабоко прашкаст.
- Растителните остатоци се рамномерно распоредени.
- На пробниот дел семето има стабилен контакт со почвата без воздушни празнини.
- Состојбата е проверена на повеќе места и е приспособена на локалната влажност и височина.
Прочитајте и на Zemjodelie.mk
Избрани текстови што директно ја дополнуваат темата.
По дожд, почвената корка може да го запре никнењето на пченицата и јачменот. Проверете ги никулците и разбивајте ја внимателно, според типот на почвата.
Прочитај →
Заклучок
Лошо подготвеното семено легло најлесно се препознава по комбинацијата од крупни грутки, нерамна површина, прашкаст или замачкан слој и недоволен контакт меѓу семето и почвата. Пред сеидбата на пченицата и јачменот, проверете ја нивата на повеќе места и одлучувајте според влагата и реалната структура на почвата.
На секоја парцела потребен е различен пристап. На потешка и повлажна почва главна опасност е замачкувањето, а на лесна или изложена почва претераното дробење и губењето влага. Краткиот пробен дел и внимателното набљудување обично се посигурни од уште еден автоматски премин со механизација.
Најчесто поставувани прашања
