Влага во пченицата и примеси – ова се двата најчести „одбитоци“ на откупното место. Земјоделецот носи десет тони, а му платат помалку. Зошто? Затоа што откупувачот не плаќа за водата и за нечистотијата, туку за сувото и чисто зрно. Еве што вели законот, како се пресметува загубата и како да ја намалите.

Што вели законот за влагата и примесите?

Законот за квалитетот на земјоделските производи ги спомнува и двете на две места:

• Минимални услови за квалитет (член 7 став 1). Житата смеат да се стават во промет само ако ги исполнуваат минималните услови, меѓу кои се количината на вода (влага во пченицата) и количината и видот на примесите.
• Класа на пченицата (член 7 став 2). Содржината на примеси е еден од четирите показатели според кои пченицата се дели во I, II или III класа.

Точните гранични вредности ги пропишува министерот за земјоделство со правилник. Законот, исто така, бара житата да се складираат и чуваат така што квалитетот да се задржи (член 10), а тоа со влажно зрно е многу тешко.

Зошто високата влага во пченицата чини пари?

Влажното зрно не може безбедно да се чува. Тоа се загрева, мувла, привлекува инсекти и може да развие микотоксини. Затоа откупувачот мора да го суши, а сушењето значи две работи: трошок за енергија и помала тежина, бидејќи водата испарува.

Во агрономската пракса, за безбедно чување на пченицата се смета дека влагата треба да биде околу 13–14%. Ова не е законската граница, туку искуствено правило. Точните вредности за откуп проверете ги во договорот со откупувачот.

Колку тежина се губи со сушење?

Пресметката е едноставна: сувата материја во зрното останува иста, само водата заминува. Ако имате 10 тони пченица и таа се суши до 13% влага:

Ова е само физичката загуба на вода. Ако откупувачот наплаќа и трошок за сушење, одбитокот е поголем. Затоа една недела чекање на нивата, кога зрното суши само, понекогаш вреди повеќе од брзањето.

Нечистотии и примеси: платени како пченица, а не се пченица

Примеси се сè во приколката што не е здраво зрно пченица: семе од плевели, скршени и шупливи зрна, плева, слама, земја, камчиња, никнати зрна. Ако имате 3% примеси на 10 тони, тоа се 300 килограми што не се пченица и за кои нема да ви платат како за пченица.

Примесите ви штетат двојно:

1. се одбиваат од тежината;
2. можат да ја спуштат пченицата во пониска класа, па и останатото чисто зрно ќе се плати поевтино.

Од каде доаѓаат влагата и нечистотиите?

Како да се заштитите на откупното место

• Барајте влагата и примесите да бидат запишани на приемницата, со бројка, а не само „одбиток“.
• Прашајте како се пресметува одбитокот – дали само загубата на тежина или и трошокот за сушење.
• Барајте примерокот да се земе од повеќе места во приколката, не само од горниот слој.
• Задржете запечатен контрапримерок ако не се согласувате со резултатот. Чувајте го во затворена кеса, бидејќи и вашиот примерок со време губи влага.

Заклучок

Високата влага во пченицата и примесите не се ситни бројки на приемницата. На 10 тони, неколку проценти влага или нечистотии значат стотици килограми помалку платена стока, а примесите можат да ја спуштат и класата. Законот бара житото да ги исполнува минималните услови и да се чува без да го губи квалитетот, но најголемата заштита почнува на нивата: навремена жетва, чиста нива и добро подесен комбајн.