Кој го контролира квалитетот на брашното во Македонија? Еве кој што проверува — од мелницата до полицата
Брашното е во секоја куќа, во секоја фурна и во секоја пекара. Но малкумина знаат дека квалитетот на брашното во Македонија не го следи една, туку неколку институции, секоја со свој дел од работата. Кој го носи брашното во лабораторија, кој ги брои вреќите и кој може да забрани продажба? Ова е одговорот, кажан едноставно.
- Пред брашното да стигне во продавница, квалитетот го контролира Агенцијата за храна и ветеринарство (АХВ).
- Државниот инспекторат за земјоделство (ДИЗ) го надгледува брашното во промет: контролните марки, складирањето, превозот и извештаите.
- Министерството за земјоделство ги пишува правилата, ги издава контролните марки и ги овластува лабораториите.
Кој закон го уредува квалитетот на брашното?
Основата е Законот за квалитетот на земјоделските производи. Од 2013 година тој има посебен дел само за брашно. Под „брашно“ законот подразбира сè што е добиено со мелење пченица, ‘рж и пченка за човечка исхрана, како и смеси и концентрати со над 10% од тие брашна.
Законот важи за секој „оператор со брашно“, односно секој што прв го пушта брашното на пазарот: мелница, увозник, трговец, пакувач, па дури и сопственик на брашно од услужно мелење ако понатаму го продава.
Кој што проверува? Поделбата на надлежностите за квалитетот на брашното
Законот прецизно ги дели задачите меѓу институциите:
| Институција | Што проверува |
|---|---|
| Агенција за храна и ветеринарство (АХВ) | Квалитетот пред пуштање во промет, лабораториските наоди, декларацијата на пакувањето, анализите и приговорите |
| Државен инспекторат за земјоделство (ДИЗ) | Брашното во промет, контролните марки, складирање и превоз, месечните и годишните извештаи |
| Министерство за земјоделство (МЗШВ) | Ги пропишува правилата, ги издава контролните марки, ги овластува лабораториите, води евиденција |
| Овластени лаборатории | Ги прават анализите и суперанализите на мострите |
Што мора да направи мелницата пред брашното да тргне на пазар?
Лабораториски наод за секоја серија
Пред продажба, операторот мора да има извештај од овластена лабораторија. Во него се гледаат:
- влагата во брашното,
- пепелта (минералните материи),
- степенот на киселост,
- типот на брашното,
- однесувањето на тестото (растегливост, апсорпција на вода, стабилност и слично), мерено со специјални апарати.
Додека не стигнат резултатите, брашното мора да чека во складиште.
Осум дена „одмор“ за пченичното брашно
Малку луѓе знаат дека пченичното брашно мора да отстои најмалку осум дена од мелењето пред да се пушти во продажба. Исклучок е брашното наменето за тестенини. Отстојувањето е важно бидејќи свежо мелено брашно дава послабо тесто.
Пакување, декларација и контролна марка
Секое пакување мора да биде затворено така што, кога ќе се отвори, тоа јасно ќе се види. На пакувањето мора да има декларација за квалитет со:
- типот на брашното,
- содржината на пепел,
- влагата,
- киселоста,
- потеклото.
Покрај тоа, секое пакување мора да има контролна марка издадена од Министерството, со сериски број. Таа служи за следење: колку брашно е произведено, увезено и продадено.
Што значи „тип 500“ на вреќата?
Типот покажува колку пепел, односно минерални материи, има во брашното. Грубо кажано, тип 500 значи околу 0,5% пепел во сувата материја.
- Тип 400 е најбело, најфино брашно, за колачи и фини пецива.
- Тип 500 е класично бело брашно за леб и пита.
- Тип 850 е потемно, со повеќе минерали.
- Интегралното брашно се добива од цело зрно.
Колку е повисок бројот, толку брашното е потемно и побогато со лушпа.
Што ако брашното не е во ред?
Кога инспекторот ќе утврди дека квалитетот не одговара на декларираното, може да побара операторот да го повлече брашното од пазарот. Ако брашното не ги исполнува пропишаните услови, инспекторот носи решение за забрана на продажба и може привремено да го одземе.
Операторот има право на приговор. Ако не е задоволен од резултатот, во рок од 24 часа може да побара суперанализа во друга овластена лабораторија. Нејзиниот резултат е конечен. Ако суперанализата покаже поинаков резултат, трошокот го плаќа лабораторијата што згрешила.
Казните не се мали
За пуштање брашно без лабораториски наод, без декларација, без контролна марка или без анализи, законот предвидува глоби во зависност од големината на фирмата:
| Големина на трговецот | Глоба |
|---|---|
| Микро | 500 – 1.000 евра |
| Мал | 1.000 – 2.000 евра |
| Среден | 3.000 – 6.000 евра |
| Голем | 6.000 – 10.000 евра |
Што е со безбедноста на брашното?
Безбедноста ја следи АХВ според Законот за безбедност на храната, преку своите годишни програми за контрола и земање мостри.
Совет за купувачите
- Проверете дали на пакувањето има декларација со тип, пепел, влага и киселост.
- Побарајте контролна марка на вреќата.
- Пакувањето не смее да биде отворено или оштетено.
- Брашното треба да има нормален мирис и боја, без грутки и туѓ мирис.
- Чувајте го на суво и ладно место, подалеку од влага.
Најчесто поставувани прашања
Кој го контролира квалитетот на брашното во Македонија?+−
Што е контролна марка на брашно?+−
Дали мелниците мора да прават лабораториска анализа?+−
Колку долго мора да отстои пченичното брашно?+−
Што мора да пишува на вреќата брашно?+−
Што значи тип 500?+−
Кој ги овластува лабораториите?+−
Може ли мелницата да се жали на резултатот?+−
Колкави се казните?+−
Кој проверува дали брашното е безбедно за јадење?+−
Заклучок
Квалитетот на брашното во Македонија е уреден со закон, со јасна поделба: АХВ контролира пред пуштање во промет, ДИЗ го следи брашното во промет, а Министерството ги поставува правилата. Сепак, најдобрата контрола останува и кај купувачот: прочитајте ја декларацијата, побарајте ја контролната марка и не купувајте брашно со сомнителен изглед или мирис.
Информациите треба да се проверат со надлежните институции.
