Глодарите можат да направат празни места во свежо посеаната пченица и јачмен уште пред оштетувањето да стане видливо од патот. Со проверка на рабовите, меѓите и засолнетите места, земјоделецот може навреме да реагира, без ризик за добитокот, дивечот и птиците.
По сеидбата на пченицата и јачменот, вниманието најчесто е насочено кон никнењето, влагата и состојбата на почвата. Сепак, на одредени ниви глодарите можат да го разредат склопот со јадење на семето, никулците или младите растенија. Штетата често започнува покрај меѓите, каналите, насипите, тревните површини и необработените рабови.
Ризикот не е ист на секоја парцела. Нивите блиску до појаси со трева, складишта, стари објекти, купишта растителни остатоци или необработени површини обично бараат повнимателен надзор. Разликите во надморската височина, структурата на почвата и начинот на обработка исто така влијаат врз тоа каде глодарите ќе најдат засолниште.
Најбезбедниот пристап е прво да се утврди дали навистина има активност, а потоа да се избере мерка што нема да создаде нов ризик. Отрови расфрлани по површината, незаштитени мамки и невнимателно поставени стапици можат да стигнат до домашни животни, дивеч и птици.
Каде прво да ја барате штетата
Проверувањето започнете го по рабовите на нивата, а не само во средината. Глодарите често се движат по меѓи, канали, живи огради и тревни појаси, каде што има покривка и помалку нарушување. Од тие места навлегуваат во посеаната површина и постепено се движат кон внатрешноста.
Посебно прегледајте ги деловите покрај купишта слама, стари бали, дрва, напуштени објекти и места каде што механизацијата оставила подлабоки траги. Во ниските и повлажни делови може да има повеќе растителни остатоци, а во повисоките и посуви делови глодарите можат да ги користат пукнатините и каналите како засолниште.
- рабови кон необработена земја и тревни површини
- меѓи, канали, насипи и појаси со грмушки
- делови покрај магацини, штали и стари земјоделски објекти
- места со расфрлана слама, семе или растителни остатоци
- траги од движење покрај рабовите на парцелата
Полеви знаци што укажуваат на активни глодари
Најкорисен знак е повторувањето на повеќе траги на исто место. Самостојна дупка или едно оштетено растение не мора да значи поголем проблем, но комбинација од отвор, патека, изгризани растенија и исчезнато семе заслужува дополнителна проверка.
Дупките може да бидат скриени под растителни остатоци или во тревниот раб. Барајте свежо растурена земја, мазни премини низ тревата, изгризани листови и стебленца, како и мали купчиња лушпи или остатоци од семе. Кај свежо посеаните жита, празните места понекогаш се појавуваат во неправилни ленти покрај меѓата.
Не секое празно место е последица од глодари. Лош контакт меѓу семето и почвата, сув површински слој, длабока сеидба, птици, инсекти или оштетување од механизација можат да дадат слична слика.
- свежо отворени дупки или исфрлена земја
- тесни патеки во тревата или меѓу растителните остатоци
- изгризани никулци и стебленца со неправилни рабови
- семе извлечено на површината или исчезнато од кратки делови во редот
- повторлива штета во близина на меѓи и засолнети места
Како да проверите дали активноста е свежа
Една проверка не е доволна, особено ако нивата е голема. Обележете ги сомнителните точки и повторно посетете ги по краток интервал, без да ги наведувате деновите како универзален рок. Свежо растурена земја, повторно отворена дупка или нови оштетени никулци покажуваат дека активноста продолжува.
Проверувајте кога има добра видливост, а за траги на движење може да помогне и преглед рано наутро. Не влегувајте непотребно со возило во влажна почва и не газете низ сите редови, бидејќи така можете да создадете дополнителни оштетувања и да ги прикриете трагите.
Кратка белешка со датум, дел од парцелата и вид на знак е корисна за споредба. На мапа или во телефон може да се означат рабовите со активност, но фотографијата треба да ја прикажува и околината, не само една дупка.
- означете ги точките со сомнителни траги
- споредете ги оштетувањата на рабовите со состојбата во средината
- проверете дали се појавуваат нови дупки или празни места
- запишете каде има трева, отпад, канали или необработена површина
- фотографирајте го местото пред да преземете мерки
Превенција уште околу парцелата
Уредниот раб на нивата ја намалува можноста глодарите да имаат непрекинат засолнет појас до посеаното жито. Каде што условите и сопственичките односи го дозволуваат, отстранете ги купиштата отпад, расфрланото семе и непотребните растителни остатоци од непосредната околина. Не треба да се уништуваат меѓи или природни живеалишта без проценка, бидејќи тие имаат и корисна еколошка улога.
Поправете отвори околу магацини и објекти каде што се чуваат семе, храна и материјали. Вреќите и храната за добиток треба да бидат затворени, а истуреното жито да се собира. Така се намалува привлекувањето глодари кон стопанството и нивите.
Квалитетната предсеидбена подготовка и рамномерното покривање на семето помагаат да нема непотребно семе на површината. Сепак, обработката не треба да се изведува само со цел да се уништат дупки, особено ако би предизвикала ерозија или оштетување на посевот.
- соберете истурено семе околу магацини и транспортни места
- складирајте ја храната за добиток во затворени и чисти простории
- отстранете непотребни купишта материјали што служат како засолниште
- одржувајте ги рабовите прегледни без неконтролирано уништување на меѓите
- проверете дали по сеидбата останало семе на површината
Механички мерки со најмал ризик
Кога активноста е ограничена на помал дел од нивата или околу објекти, механичките мерки можат да бидат прв избор. Стапиците се поставуваат само на места каде што нема пристап за деца, добиток, домашни миленици и диви животни. Поставувањето треба да биде стабилно, за стапицата да не се помести во редот или во соседната парцела.
На отворена нива стапиците често се помалку практични од заштитата на засолнетите места. Тие бараат редовна проверка, безбедно отстранување на уловот и внимателно ракување. Не оставајте метални или пластични делови расфрлани по нивата, бидејќи можат да повредат животни или механизација.
Секогаш проценете дали мерката е соодветна за видот на животното и за местото. Ако не сте сигурни, побарајте совет од стручно лице за заштита на растенијата или од овластен професионалец за контрола на штетници.
- поставувајте стапици само во недостапни и контролирани точки
- фиксирајте ги за да не се превртат или однесат животни
- проверувајте ги редовно и отстранувајте ги безбедно
- не поставувајте стапици покрај места каде што се движи добиток
- водете евиденција каде се поставени и кога се отстранети
Ако се користи мамка: безбедноста е прва
Хемиска контрола не треба да биде автоматски прв чекор. Ако по проверката се утврди активна и посериозна појава, користете само средство што е дозволено за конкретната намена и следете ја етикетата. Не мешајте препарати, не преработувајте готови мамки и не применувајте непроверени домашни смеси.
Мамката треба да биде поставена во затворена, стабилна и соодветна кутија за мамка, на место недостапно за добиток, деца, домашни миленици и птици. Не ја оставајте слободно на почвата, на површината на посевот или покрај вода. Поставувањето покрај дупка не значи дека средството е безбедно; околината мора да се контролира.
Следете ја етикетата за начинот на употреба, мерките за лична заштита, отстранувањето на остатоците и постапувањето со угинати животни. Редовно собирајте ги достапните угинати глодари, со соодветни ракавици и без директен контакт, за да се намали ризикот од секундарно труење на животни што би ги изеле.
- користете само дозволени средства со јасна етикета
- поставувајте ги во затворени и стабилни кутии за мамка
- чувајте ги препаратите во оригинално пакување и под клуч
- спречете допир со храна, семе, вода и сточна храна
- отстранувајте остатоци и угинати животни според упатството
- побарајте стручен совет ако не можете да ја контролирате изложеноста
Што да не се прави по првите празни места
Паничното третирање на цела нива може да донесе повеќе штета отколку корист. Прво утврдете дали празнините се навистина од глодари и дали се прошируваат. Ако проблемот е само на рабовите, мерката треба да остане насочена кон тие точки.
Не внесувајте непроверени отрови од непознато потекло и не користете средства наменети за друга примена. Ниту поголема количина, ниту поставување на повеќе места не гарантира подобар резултат. Напротив, се зголемува можноста за труење и загадување.
Не палете растителни остатоци и не уништувајте природни појаси без потреба. Таквите постапки можат да предизвикаат пожар, ерозија и губење на корисни организми, а не го решаваат секогаш изворот на проблемот.
- не третирајте ја целата парцела без потврдена активност
- не користете домашни смеси и непознати препарати
- не оставајте мамка на отворено
- не претпоставувајте дека секое слабо никнување е од глодари
- не ги занемарувајте објектите и складиштата во близина
Кога оштетувањето бара проценка на посевот
Ако празните места се шират или се појавуваат на повеќе делови од нивата, направете проценка на склопот по одделни зони. Не споредувајте само една оштетена точка со најдобриот дел од парцелата. Изберете повеќе репрезентативни места и забележете го бројот на никнати, оштетени и отсутни растенија според истиот начин на броење.
Кај пченицата и јачменот, одлуката за понатамошна интервенција зависи од фазата на посевот, распоредот на празнините, можноста за продолжување на оштетувањето и локалните услови. Високите и постудени подрачја, сувите низински делови и нивите со различна структура на почвата не треба да се оценуваат со ист шаблон.
Ако има сомнеж дека причината е друга, земете растенија и почва за стручно разгледување. Навремената проценка може да спречи непотребно пресевање или несоодветен третман.
- поделете ја нивата на зони според видливата штета
- бројте растенија на повеќе места со ист метод
- забележете ја фазата на развој и распоредот на празнините
- разграничете штета од глодари од проблеми со никнувањето
- побарајте стручно мислење ако причината остане нејасна
План за следење до стабилизирање на склопот
Парцела со првично забележана активност не треба да се остави без надзор по една интервенција. Следете ги истите рабови и најпроблематичните точки, а резултатите запишувајте ги со датум и кратка белешка. Така ќе знаете дали мерката го намалила движењето или само привремено ги прикрила знаците.
Проверете и што се случува околу нивата. Ако храната, сламата и отпадот останат достапни во соседен објект, глодарите можат повторно да се вратат. Соработката со соседните земјоделци и со лицата што ги користат магацините може да биде корисна, особено кога меѓата е заеднички пат на движење.
До стабилизирање на никнењето, избегнувајте непотребно газење и обработка на посевот. Внимателното следење, чистите рабови и безбедно поставените средства се подобра основа од избрзана интервенција со непознат ризик.
- водете едноставна карта на активните точки
- повторно проверувајте ги истите места и споредувајте ги записите
- контролирајте ја храната и отпадот околу магацините и шталите
- координирајте мерки ако проблемот се протега преку меѓа
- отстранете ги неискористените средства кога контролата ќе заврши
Заклучок
Глодарите во свежо посеаните жита најлесно се контролираат кога штетата се открива на рабовите, пред да се прошири низ целата парцела. Проверете ги меѓите, каналите, необработените појаси и објектите во близина, споредете ги знаците и разликувајте го проблемот со глодарите од слабо никнување.
Превенцијата, уредното складирање и насочените механички мерки имаат предност пред расфрлање отрови. Ако е неопходна мамка, таа мора да биде дозволена, затворена и недостапна за добитокот, дивечот и птиците, со редовна контрола до целосно отстранување.
Најчесто поставувани прашања
