Во Македонија есенската сеидба на пченица и јачмен не се одвива со исто темпо на сите ниви. Надморската височина, влагата, типот на почвата и претходната култура го одредуваат моментот за работа, а добро подготвената почва често значи подобар склоп и помалку поправки напролет.
На 20 октомври производителите во пониските и потопли подрачја сè уште можат да ја организираат сеидбата според состојбата на почвата и достапната влага, додека на повисоките и постудени терени прозорецот за работа е пократок. Нема единствен датум што одговара за цела Македонија.
Најголемите загуби не настануваат само поради доцнење. Проблем може да предизвика и сеење во премногу влажна почва, нерамномерна длабочина, лошо семе или претерано ситнење на површинскиот слој. Пред да се пушти сеалката, потребна е кратка, но темелна проверка на нивата, семето и машината.
Зошто истиот рок не важи за секоја нива
Рамничарските и потоплите подрачја обично имаат подолг период до појавата на постојан студ, па растението може да формира посилен корен пред зимското мирување. На повисоките места и на отворени терени со чести студени ветрови, никнувањето и почетниот развој се одвиваат побавно.
Разликата ја прави и почвата. Лесните почви побрзо ја губат влагата и бараат внимателно темпирање по дожд, додека тешките глинести почви лесно се замачкуваат ако се обработуваат влажни. Затоа одлуката не треба да се носи само според календарот, туку според состојбата под површината.
- Проверете дали почвата се рони наместо да се лепи на гумите и орудијата.
- Разгледајте ја разликата меѓу пониските, рамни делови и повисоките или изложени парцели.
- Планирајте ја сеидбата според влагата и подготвеноста на нивата, а не според датумот сам по себе.
Проверка на нивата пред основната обработка
По жетвата на пченка, сончоглед или друга окопна култура, прво треба да се процени количината на растителни остатоци. Нераситнетите стебла може да го попречуваат продирањето на сеалката и да предизвикаат празни места, особено ако машината не е приспособена за такви услови.
Ако има многу остатоци, тие треба рамномерно да се распоредат и, според системот на обработка, да се ситнат или плитко внесат во почвата. Нееднаквата дебелина на работниот слој создава различни услови за семето: на едно место има доволно влага, а на друго семето останува во суви грутки или премногу длабоко.
Пред сеидбата прошетајте ја парцелата во повеќе правци. Така полесно се забележуваат бари, набивања од трактор, ерозивни жлебови и делови каде што почвата се исушила побрзо.
- Отстранете или распоредете ги големите растителни остатоци.
- Обележете ги забарените и набиените делови за посебна обработка.
- Не обработувајте ја целата нива на иста длабочина ако условите очигледно се разликуваат.
Влагата е поважна од изгледот на површината
Темна површина не значи секогаш дека има доволно достапна влага за никнување. Најкорисна е проверката на почвата на длабочина на која ќе се постави семето. Земете малку земја од неколку места и притиснете ја со рака: ако се распаѓа во умерено ситни агрегати, условите се подобри отколку кога се претвора во леплива маса или веднаш се распаѓа во сув прав.
Премногу сува почва може да донесе нерамномерно никнување. Премногу влажна почва, пак, се набива под тркалата и работните органи, а по сушењето создава тврди грутки. Таквата грешка често се гледа дури по никнувањето, кога делови од нивата остануваат ретки.
На тешки почви особено треба да се избегнува повеќекратно поминување. Секое непотребно газење ја зголемува опасноста од набивање и го стеснува просторот за коренот.
- Проверете ја влагата на повеќе точки, не само покрај патот или на рабовите.
- Избегнувајте обработка веднаш по обилен дожд ако почвата не се просушила до работна состојба.
- Следете дали површината по обработката е рамна и умерено растресита, без големи грутки.
Избор и подготовка на семето
За пченицата и јачменот треба да се користи семе со познато потекло и декларирани својства. Кесите и документите треба да се проверат пред полнењето на сеалката, особено ако на фармата има повеќе сорти или различни партии.
Семето не треба да се меша без јасна причина. Различни сорти може да имаат различна должина на вегетација, отпорност и реакција на условите. Одделното водење на парцелите овозможува полесно следење и подобро планирање на прихраната и заштитата.
Количината на семе не треба механички да се презема од соседна нива. Таа зависи од сортата, квалитетот на семето, рокот на сеидба, почвените услови и целниот склоп. За точната норма се користи декларацијата и препораката за конкретната сорта, со консултација со стручно лице кога условите се нестандардни.
- Проверете ја чистотата, партијата и декларацијата на семето.
- Одделете ги сортите и запишете која парцела е посеана со која сорта.
- Не зголемувајте ја нормата автоматски поради страв од доцнење или суви услови.
Длабочина и рамномерност на сеидбата
Пченицата и јачменот треба да бидат поставени на рамномерна длабочина, со добар контакт меѓу семето и почвата. Премногу плиткото семе лесно се суши или останува изложено на птици и ветер, додека премногу длабокото потешко излегува и троши повеќе резерви за никнување.
Општата цел е семето да биде покриено со доволно влажен и ситен слој, но не и да се постави на граница со збит или водонепропустлив слој. На полесни почви и при посуви услови може да биде потребна нешто поголема длабочина отколку на тешки, влажни почви, но конечната поставка треба да се приспособи на конкретната парцела.
По првите неколку десетици метри запрете ја сеалката и проверете ја реалната длабочина. Не се потпирајте само на ознаката на машината, бидејќи различната структура на почвата и количината на остатоци ја менуваат работата на работните органи.
- Проверете ја длабочината на повеќе места зад сеалката.
- Следете дали редовите се рамномерни и дали има прескокнувања.
- Прилагодете го притисокот и работата на машината според почвата и растителните остатоци.
Ѓубрење пред сеидбата без непотребно расфрлање
Основното ѓубрење треба да се темели на анализата на почвата, историјата на парцелата и планираниот принос. Различни ниви може да имаат сосема различна залиха на фосфор, калиум и органска материја, па истата формула не е автоматски соодветна за сите.
Пред да се внесе ѓубриво, треба да се знае дали хранливите материи ќе бидат достапни во зоната на коренот и дали почвата има доволно влага. Преголема количина не го заменува лошото поставување на семето и може да го зголеми трошокот без соодветен ефект.
Ако нема свежа анализа, одлуката треба да се донесе внимателно, со податоци од претходните сезони и совет од агроном. Не треба да се додаваат конкретни количини само за да се следи општа шема.
- Користете анализа на почва каде што е достапна.
- Одделете ги парцелите според претходната култура и досегашното ѓубрење.
- Проверете дали ѓубривото е рамномерно распоредено и правилно внесено.
Сеалката и тракторот мора да се проверат пред излегување
Запушените цевки, истрошените работни органи и неточната поставка на дозаторот се чести причини за празни места или нерамномерно распределено семе. Прегледот треба да се направи на рамно и безбедно место, со исклучен погон и обезбедена машина.
Проверете ги лежиштата, ланците, цревата, дозаторите, обележувачите и тркалата што ја одржуваат длабочината. Кај пневматските сеалки треба да се проверат и вентилаторот, цревата и местата каде што може да има губење на притисок.
По поставувањето на нормата, измерете колку семе излегува на одредена должина или површина според упатството за машината. Така се откриваат разлики меѓу поставената и реалната количина.
- Исчистете ги дозаторите и цевките пред полнење.
- Проверете ги истрошените делови што влијаат на длабочината.
- Направете пробно мерење пред целодневна работа.
Што да се следи по никнувањето
Првата контрола треба да се направи откако ќе помине доволно време за очекувано никнување според температурата и влагата, а не само според датумот на сеидба. Парцелата се разгледува во повеќе правци, бидејќи проблемот често не е рамномерно распореден.
Проверете дали има голи ленти, оштетување од птици или глодари, извадено семе, кора на површината и задржување вода. На местата со слаб склоп треба да се утврди причината пред да се размислува за каква било дополнителна интервенција.
Евидентирајте ја парцелата, сортата, датумот на сеидба, претходната култура и забележаните услови. Овие белешки се корисни за следната сезона и помагаат да се разликува проблем со семето од проблем со почвата или машината.
- Проверете ја нивата од повеќе правци.
- Разликувајте оштетување од глодари, кора, вишок вода и слаба длабочина.
- Запишете ги условите и интервенциите за секоја парцела посебно.
Различен пристап за пониски и повисоки терени
На пониските терени со потопла есен главен ризик може да биде предолг и буен пораст ако се сее прерано во поволни услови. На повисоките терени, пак, растението може да нема доволно време да формира добро развиен корен пред да настапи зимското мирување.
Наклонот и изложеноста се исто така важни. Јужните падини може побрзо да се сушат и загреваат, додека северните и затворените положби подолго ја задржуваат влагата и студот. На една фарма затоа може да има различен редослед на работа за различни парцели.
Планот треба да остави простор за поправка на машината, проверка на никнувањето и работа во услови кога почвата е доволно носива. Брзањето да се заврши сè во еден ден често носи поголем ризик од добро организирана, етапна сеидба.
- Пониските терени: следете го ризикот од пребуен пораст и премногу рана сеидба.
- Повисоките терени: не дозволувајте доцнењето да го намали периодот за вкоренување.
- Падините: земете ги предвид сушењето, ерозијата и различното задржување на влага.
Прочитајте и на Zemjodelie.mk
Избрани текстови што директно ја дополнуваат темата.
Нерамномерното никнење на пченица и јачмен не значи веднаш досејување. Проверете го склопот, причината за празнините и состојбата на семето пред интервенција.
Прочитај →
Остатоците од пченка и сончоглед не се за автоматско палење или длабоко орање. Одлуката зависи од влажноста, ротацијата и следната сеидба.
Прочитај →
Заклучок
Пред есенската сеидба на пченица и јачмен најмногу се исплатува контролата: состојбата на почвата, квалитетот на семето, исправноста на сеалката и реалната длабочина. Парцелите не треба да се третираат како една целина ако се разликуваат по височина, тип на почва или влага.
Добро поставеното семе и рамномерниот склоп се основата за полесно следење до зимата. По никнувањето, навремената проверка на слабите места ќе покаже дали проблемот е во влагата, обработката, машината, семето или штетите на теренот.
Најчесто поставувани прашања
