Лозјето пред зимата: проверете ги колците, жицата и затегнатоста пред снегот

Есенската проверка на потпорниот систем е едноставна работа, но бара внимателно одење низ секој ред. Најчесто проблемите не се гледаат оддалеку: колецот малку се навалил, жицата виси меѓу две потпори, затегачот се одвртува или старата врска ја стега лозата.

Во рамничарските лозја слабоста може да остане незабележана сè до првиот силен ветер. Во изложените и повисоките лозарски реони, како и на парцели со влажна или тешка почва, потпорната конструкција трпи поголемо оптоварување. Затоа проверката треба да се приспособи на местоположбата, староста на лозјето и начинот на одгледување.

Целта не е само конструкцијата да изгледа исправно, туку секој ред да може безбедно да ја издржи тежината на лозите, влагата и евентуалниот снег. Поправките направени додека почвата е пристапна обично се полесни отколку санацијата по кршење или паѓање на редот.

Зошто потпорниот систем се проверува пред зимата

По бербата во лозјето остануваат растителни остатоци, врнежи и често поголема влажност на почвата. Токму тогаш се забележува дали колците се стабилни, дали жиците ја задржуваат затегнатоста и дали врските со лозата се поставени без непотребен притисок.

Снегот и натежнатата влага можат да ја зголемат тежината на ластарите и деловите од конструкцијата. Ако системот веќе е ослабен, оптоварувањето не се распоредува рамномерно, па најчесто попуштаат крајните столбови, аглите на редовите и местата со оштетена жица.

• Проверете го секој ред, а не само краевите и местата што се гледаат од патот.
• Обрнете посебно внимание на накосени терени, отворени парцели и редови изложени на ветер.
• Поправете ја слабоста пред почвата да стане премногу влажна или замрзната.

Првиот обикол: направете проверка ред по ред

Најпрактично е проверката да се прави со одење по должината на секој ред. Со себе земете ракавици, клешти, резервна жица или врзувачки материјал, чекан или алат за забивање, како и тетратка или телефон за белешки. Забележете ги местата што не може да се поправат веднаш.

Прво погледнете ја целата линија од едниот крај. Така полесно се забележуваат свиткани столбови, брановидна жица или делови каде лозите висат пониско од соседните. Потоа проверете ги поединечно крајните, средните и потпорните колци.

Не повлекувајте силно по жицата ако не знаете каде е прицврстена. Стара или кородирана жица може ненадејно да попушти, а острата скршена жица може да предизвика повреда.

• Проверете ја исправеноста на редот од двата краја.
• Побарајте делови со висечка лоза или жица.
• Одвојте ги итните поправки од оние што може да се направат во периодот на зимско мирување.
• Фотографирајте ги сложените оштетувања за полесно планирање материјал и работа.

Колците: стабилноста започнува од основата

Колецот треба да стои стабилно и да ја пренесува тежината кон почвата без значително нишање. Проверете дали се накосил кон патеката, кон соседниот ред или нанадвор. Кај дрвените колци прегледајте ја особено долната зона, каде влагата и контактот со почвата најчесто предизвикуваат гниење.

Бетонските и металните потпори исто така не се без проблеми. Бетонскиот колец може да има пукнатина или оштетен врв, а металниот може да биде свиткан, кородиран или разлабавен околу местото на прицврстување на жицата.

Крајните колци се најоптоварени бидејќи ја примаат силата од целата жичена линија. Ако нивното сидрење е слабо, само дополнително затегнување на жицата може да ја влоши состојбата.

• Со рака проверете дали колецот се ниша во основата.
• Кај дрвените потпори побарајте омекната, испукана или изгниена зона.
• Проверете ги крајните колци, аглите и местата каде редот ја менува насоката.
• Не потпирајте нова жица на колец што веќе е видно оштетен.

Жиците и затегачите бараат внимателен преглед

Поминете со поглед и со ракавици по сите носечки и водечки жици. Барајте прекини, силна корозија, истегнати делови, остри краеви и места каде жицата се излизгала од затегачот. Не секое попуштање значи дека треба веднаш да се затегне; прво треба да се открие причината.

Затегачите треба да бидат прицврстени и да не се вртат слободно. Кај системи со навој, проверете дали навојот е оштетен и дали механизмот се движи рамномерно. Кај едноставни врзувања, прегледајте дали јазолот се разлабавил или жицата се извлекува од крајната потпора.

Затегнувањето правете го постепено и по целата линија. Претерано затегната жица може да ги повлече колците, да ја оштети лозата или да го оптовари системот повеќе отколку што може да издржи.

• Заменете жица што е длабоко кородирана, напукната или веќе деформирана.
• Проверете дали затегачот ја држи жицата и по мало дополнително оптоварување.
• Отстранете ги острите краеви што можат да ја повредат лозата или работникот.
• Затегнувајте откако ќе се проверат колците и сидрењето.

Заштитете ја лозата од триење и висење

И исправна конструкција може да направи штета ако лозата е лошо поставена. Проверете каде стеблото и покрупните краци се потпираат директно на жица, остар крај или метална спојка. Постојаното триење при ветер може да ја оштети кората, особено кај млади и тенки лози.

Врските треба да ја држат лозата во редот, но да не ја стегаат. Материјалот што веќе се всекол во кората треба внимателно да се отстрани или замени. Оставете простор за природно движење и задебелување на деловите што остануваат врзани.

Каде што лозата виси меѓу две потпори, поправката направете ја со мек и соодветен материјал. Жица, тенка пластика или остар канап може да ја пресечат кората при ветер.

• Отстранете ги старите врски што се всекле во кората.
• Преместете ја лозата од остри споеви и испакнати делови.
• Проверете дали врската има доволно лабавост за движење и задебелување.
• Не ја виткајте насилно лозата за да ја внесете во неправилен ред.

Изложените и повисоките реони бараат дополнително внимание

На отворени парцели ветерот ја оптоварува конструкцијата од страна, а на повисоки места условите може да се менуваат побрзо. Редовите што се наоѓаат на врв, превој или косина не треба да се оценуваат според состојбата на заштитено лозје во долината.

Поголем ризик има и таму каде што почвата задржува вода. Размекнатата основа полесно попушта околу колците, па и умерено оптоварување може да предизвика накосување. Проверете ги местата каде водата се собира или истекува покрај редовите.

Кај лозја на косина обрнете внимание на насоката на накосување. Колецот што постепено се поместува надолу по падината може да ја повлече целата линија, особено ако е краен или аголен.

• Проверете ги најизложените редови први.
• Следете каде се задржува вода околу колците.
• Зајакнете ги аглите и краевите што примаат страничен ветер.
• Не применувајте исто решение на рамна, влажна и стрмна парцела.

Поправки што може да се направат пред зимата

Помалите поправки се изведуваат по расчистување на просторот околу редот. Исправете ги лабавите врски, заменете ги оштетените кратки делови од жица и повторно прицврстете ги местата каде што жицата излегла од затегачот. Работете внимателно за да не се оштети стеблото.

Кога колецот е само малку накосен, прво растоварете ја жицата колку што е потребно, исправете го и стабилизирајте го во цврста почва. Ако е изгниен, скршен или сериозно искривен, подобро е да се замени отколку да се потпира со привремено решение.

За поголеми оштетувања направете план по редови: што треба да се замени, кој материјал е потребен и кои делови мора да се поправат пред првите посериозни врнежи. Не оставајте скршена жица во лозјето, бидејќи може да повреди човек, животно или да ја оштети лозата.

• Растоварете ја конструкцијата пред исправување на колец.
• Заменете ги слабите, а не само видливо прекинатите делови.
• Соберете ги остатоците од жица и врзувачки материјал од почвата.
• Проверете го редот повторно по секоја поголема поправка.

Што да не се остава за по снегот

Одложувањето е особено ризично кај веќе накосени крајни колци, прекинати носечки жици и лози што лежат на земја. Снегот или водата може да додадат тежина, а замрзнувањето и одмрзнувањето дополнително да ја разлабават почвата околу потпорите.

Не оставајте алат, жица и врзувачки материјал расфрлани меѓу редовите. Покрај опасноста за работниците и животните, таквите остатоци ја отежнуваат зимската проверка и можат да го оштетат тракторот или друга механизација.

Поправките што бараат потешко копање, замена на повеќе потпори или работа со механизација планирајте ги додека пристапот до парцелата е добар. При многу влажна почва избегнувајте непотребно газење и создавање длабоки траги.

• Не оставајте прекината носечка жица до зимскиот период.
• Не затрупувајте оштетен колец со земја без да ја проверите неговата носивост.
• Не врзувајте лоза за остар, лабав или кородиран дел.
• Не влегувајте со тешка механизација во премногу влажни редови.

Завршна чек-листа пред напуштање на лозјето

Откако ќе ги направите поправките, поминете уште еднаш низ целата парцела. Проверете дали жиците се рамномерно поставени, дали лозите се ослободени од остри делови и дали крајните колци стојат стабилно. Малата дополнителна контрола често открива проблем што останал скриен зад листови или растителни остатоци.

Водете белешка за местата што ќе бараат поголема санација по зимското мирување. Така следната работа нема да се претвори во повторно пребарување на целото лозје, а материјалот може да се набави навреме.

Проверка направена сега не ја заменува контролата по силен ветер или обилен снег. Ако условите предизвикаат видливо свиткување или паѓање на ред, прво обезбедете ја површината, а потоа поправете ја конструкцијата без нагло растоварување.

• Колците се стабилни и немаат опасни оштетувања.
• Крајните потпори и сидрата ја држат линијата.
• Жиците немаат прекини, остри краеви или опасно висење.
• Затегачите се исправни и не се разлабавуваат.
• Лозите не триејаат на метал, жица или груби споеви.
• Од парцелата се отстранети отпадната жица и материјалите.

Заклучок

Потпорниот систем е зимската заштита на целото лозје: ако колците, жиците и врските се стабилни, лозите полесно го поднесуваат ветерот, влагата и снегот. Проверете ред по ред, прво стабилизирајте ги краевите и аглите, а потоа средете ги жиците и врските околу лозата.

Посебно внимание посветете на изложените и повисоките реони, влажните места и старите дрвени потпори. Неколку навремени поправки сега можат да спречат кршење на лози и долготрајна санација во следната сезона.

Најчесто поставувани прашања