Пченица и јачмен на ниска парцела: препознајте задржување вода пред да се разреди склопот

Есенските житни култури често никнуваат нерамномерно на парцели со различен наклон, почвен состав и одводнување. На истата нива горниот, полесен дел може да има уреден склоп, додека вдлабнатината или тешката глинеста зона да останат ретки и жолтеникави.

Пред да се донесе одлука за повторна сеидба, треба да се утврди што навистина се случува под површината. Вишокот вода го ограничува воздухот во почвата и го оштетува коренот, но слична слика можат да дадат и сува корка, нерамномерно положено семе или оштетување од глодари.

Проверувајте ја нивата во повеќе точки: на најнискиот дел, на преминот кон повисок терен, во средината на парцелата и на место што изгледа нормално. Локалната разлика е често покорисна од проценка направена само од работ на нивата.

Зошто ниската парцела има разреден склоп

Ниските делови собираат вода од повисокиот терен, особено ако почвата е тешка, збиена или има слаб природен одлив. По обработка во несоодветна влажност може да се создаде збиен слој под обработливиот хоризонт, па водата останува подолго во зоната на семето и младите корени.

На полесна почва водата обично побрзо се повлекува, но и таму вдлабнатините, траги од тркала и затворени одводни канали можат да создадат локални барички. Затоа ниската надморска положба сама по себе не е доволна за проценка; треба да се разгледаат наклонот, текстурата и патеката по која се движи водата.

Долготрајно натопена почва има помалку воздух. Семето може да остане без нормално никнување, а веќе никнатите растенија да добијат слаб корен, пожолтување и застој во растот. Последиците не се секогаш еднакви кај пченицата и јачменот, ниту на секој тип почва.

• Побарајте места каде што водата се собира по дожд или наводнување од соседна површина.
• Проверете дали има траги од тркала, плужен ѓон или затворен мал канал.
• Разделете ја парцелата на визуелно различни зони пред да проценувате густина на никнати растенија.

Првата проверка: не гледајте само од патот

Одберете најмалку неколку места што се разликуваат по висина и изглед. На секое место отстранете ја површината внимателно и проверете дали има семе, никулци и корени. Не земајте примероци само од најлошата дамка, бидејќи така ќе добиете искривена слика за целата парцела.

Запишете што гледате на нискиот дел, на преминот и на повисокиот дел. Ако разликата ја следи линијата на теренот, водата е поверојатен фактор. Ако дамките се појавуваат без врска со релјефот, разгледајте и други можности: нееднаква длабочина на сеидба, корка, семе со слаба ртност или глодари.

Проверете ја почвата со рака, но не газете и не копајте непотребно во целата нива. Ако земјата се лепи во мазна маса, остава длабока трага од чевел или се размачкува наместо да се рони, влегувањето со трактор може дополнително да ја затвори структурата.

• Проверете најмалку една здрава зона за споредба со секоја проблематична зона.
• Отворете краток пресек во редот за да ја видите длабочината и состојбата на семето.
• Разликувајте површинска влажност од вода што останува под површината.

Како изгледа штетата од вишок вода

Кај задржувањето вода, растенијата често се појавуваат во неправилни дамки што се совпаѓаат со вдлабнатини или тешки појаси. Никулците може да бидат слаби, со плиток корен, а постарите млади растенија да пожолтуваат и да заостануваат иако површината не изгледа целосно поплавена.

При внимателно вадење, коренот може да биде краток и слабо разгранет, со потемнети или омекнати делови. Кај семето што долго стоело во вода може да се забележи распаѓање или непријатен мирис. Сепак, еден примерок не е доволен за заклучок.

Погледнете дали проблемот се намалува кон повисокиот терен и дали се повторува околу траги од машини. Ако растенијата се ретки токму во вдлабнатините, а семето е присутно и оштетено, задржувањето вода е посилно објаснување од слабата ртност на целата парцела.

• Барајте пожолтување и застој во најниските или најзбиените делови.
• Проверете дали корените се светли и цврсти или темни, кратки и омекнати.
• Забележете дали дамките ја следат релјефната линија или траекторијата на тркалата.

Слаба ртност, почвена корка или вода?

Слаба ртност најчесто се распознава кога семето е присутно, но не пушта нормален никулец и истата појава се гледа на различни делови од парцелата. Ако проблемот е ограничен само на влажната вдлабнатина, причината поверојатно е условот во почвата, а не целата семенска партија.

Почвената корка прави непрекинат тврд слој над редот. Никулците може да бидат свиткани под корката, со скршени врвови или да се гледаат како обиди за пробивање без излегување на површина. Со внимателно разронување на мал дел може да се провери дали растението е живо, но не треба да се разбива корката со тешка машина во влажна почва.

Кај оштетување од глодари има неправилни празнини, ходници, дупки и извлечени или пресечени растенија. На места може да се најдат остатоци од семе или растенија што исчезнале без типично пожолтување. Проверете ја целата зона и рабовите на парцелата, наместо веднаш да ја припишете штетата на водата.

• Извадете неколку семиња од влажна и од нормална зона и споредете ги.
• Побарајте никулци заробени под тврда површинска корка.
• Проверете за дупки, ходници и извлечено семе пред да планирате повторна сеидба.

Што да направите ако нивата е премногу влажна

Прво одложете го влезот со трактор и почекајте почвата да има доволна носивост. Дури и ако површината изгледа проодна, влажниот слој под неа може да се набие и да создаде траен проблем за корените и за одведувањето вода.

Ако постои природен или уреден одвод, проверете дали е затнат со земја, растителни остатоци или нанос. Чистењето треба да биде внимателно, без пресекување на насипи и без пренасочување вода кон соседна парцела. На мала површина може рачно да се утврди каде водата застанува, но поголемите интервенции бараат добро познавање на теренот.

Не разорувајте, не длабочете и не пресејувајте само затоа што од далечина склопот изгледа редок. Дел од растенијата може да никнат подоцна ако семето е здраво и ако се подобрат условите. Одлуката треба да се темели на бројот и состојбата на живите растенија по зони, а не на една површна проценка.

• Оставете ја почвата да се просуши до состојба во која не се лепи и не се деформира под тркалата.
• Исчистете само безбедни и постојни одводни патеки, без создавање нов тек на вода.
• Обележете ги најпроблематичните места за да се следат и во следната сезона.

Кога разредениот склоп бара дополнителна одлука

Не постои еднаква граница за сите ниви. Проценката зависи од културата, фазата на никнување, распоредот на празнините, состојбата на коренот, очекуваното продолжување на никнувањето и можноста проблемот да се повтори при следно задржување вода.

Ако има живи и рамномерно распоредени растенија во поголем дел од зоната, а празнините се ограничени на ниски дамки, почесто е разумно да се следи состојбата наместо веднаш да се преорува. Ако растенијата се отсутни во широки површини, семето е пропаднато, а причината е отстранета, може да се разгледа дополнителна агрономска проценка за понатамошна постапка.

Пред каква било интервенција, обележете ја површината и направете запис: каде било влажно, колку долго се задржала вода, каква е почвата и што е најдено при отворањето на редовите. Така одлуката ќе биде заснована на податоци, а не на изгледот од кабината.

• Следете ја густината во исти обележани точки, а не секојпат на различно место.
• Разликувајте живи растенија од празнини предизвикани од привремено доцнење.
• Побарајте стручна теренска проценка ако треба да се менува голема површина.

Пристап со механизација и поправка на проблематичниот дел

Работата на влажна нива не треба да се планира според календар, туку според состојбата на почвата. На лесна почва машината може да помине порано, додека тешката глина останува леплива и нестабилна подолго. Истиот ден условите може да бидат различни на врвот и во вдлабнатината.

Ако подоцна се работи на сув и соодветен терен, поправката треба да биде насочена кон вистинската причина. Површинска корка не се решава со длабоко разорување на целата парцела, а проблем од плужен ѓон не се решава со повторни плитки поминувања. Избегнувајте непотребни премини и изберете постапка што ја зачувува структурата.

За следната сеидба бележете ги местата каде машините често оставаат траги и каде се собира вода. Работната патека, притисокот во гумите и изборот на момент за влез можат да влијаат на набивањето, но секоја промена треба да се приспособи на машината и почвата на конкретното стопанство.

• Проверете ја носивоста на мал дел пред да влезете на целата површина.
• Избегнувајте вртење и запирање на највлажната зона.
• Планирајте ги работните траги така што ќе се намали повторното газење на истите места.

Како да се спречи повторување на проблемот

По завршувањето на есенската сеидба, запишете ги ниските точки, затворените одводи и местата со траги од механизација. Мапата може да биде едноставна скица во тетратка со ознаки за почва, вода и густина на никнување.

При подготовката на следната парцела, обработката треба да се изведува кога почвата се рони, а не кога се лепи или се распаѓа во големи влажни грутки. Рамномерното семено легло, правилното затворање на редот и избегнувањето на непотребно набивање се основа за порамномерен склоп.

Редовното набљудување по никнувањето овозможува навреме да се разликува проблемот со вода од проблем што потекнува од семето, корката или животните. Таа проверка е особено корисна на парцели каде што секоја година се повторуваат истите дамки.

• Водете белешки за релјефот, типот почва и местата со вода.
• Проверете ги одводните патеки пред сеидбата и по поголеми врнежи.
• Не споредувајте ја густината на ниската точка со повисокиот дел без да ја земете предвид разликата во условите.

Заклучок

Кај пченицата и јачменот на ниска парцела, реткиот склоп не треба веднаш да се припише на семето. Отворете ги редовите на повеќе места, споредете ги височините и проверете ги коренот, влагата, корката и знаците од глодари.

Ако почвата е влажна и леплива, оставете ја механизацијата надвор од нивата додека не добие носивост. Со точна дијагноза ќе се избегне непотребно пресеевање, а местата што собираат вода ќе останат јасно обележани за следната подготовка.

Најчесто поставувани прашања