Пчеларски септември: подготовка на пчелните семејства за зимата

Во Македонија во 2024 година биле евидентирани 316.925 пчелни семејства. За секое од нив, подготовката за зимата започнува со реална процена на состојбата, а не само со додавање храна.

Септември е погоден за целосен предзимски преглед додека времето дозволува кратко отворање на кошницата. Пчеларот треба да ја провери јачината на семејството, присуството и квалитетот на матицата, количината и распоредот на резервите, како и состојбата на кошницата.

Работата треба да се заврши пред да настапат подолги студени и влажни периоди. Подоцнежните интервенции се потешки, го вознемируваат клубето и оставаат помалку време за корекции.

Предзимскиот преглед започнува со план

Пред да се отвори кошницата, подгответе го потребниот алат и одредете што треба да проверите кај секое семејство. Работете кратко, мирно и во погоден дел од денот, без непотребно вадење на сите рамки.

За секоја кошница запишете ја проценетата јачина, бројот и распоредот на рамките со резерви, состојбата на леглото, присуството на матица и потребните интервенции. Белешките помагаат одлуките да не се носат според впечаток или споредба со друга кошница.

Ако семејството покажува необична слабост, неправилно легло или сомнителни здравствени знаци, не преземајте непроверени мерки. Побарајте совет од искусен пчелар или ветеринарен/пчеларски стручњак.

• Отворете ја кошницата само онолку долго колку што е потребно.
• Проценувајте ја секоја кошница одделно, без автоматски да применувате исто решение за сите.
• Завршете ги главните корекции пред студени и влажни периоди.

Како да ја процените јачината на семејството

Јачината не се мери само според бројот на рамки во кошницата, туку според тоа колку рамки реално се покриени со пчели и колку е компактно семејството. Поголемо, добро организирано семејство полесно формира клубе и ја одржува топлината во студениот период.

Проверете дали пчелите се распоредени компактно околу леглото и резервите. Голем празен простор во кошница со мал број пчели создава непотребен волумен што семејството потешко го одржува.

Здравото и компактно легло е еден од показателите дека семејството има потенцијал да создаде доволно млади пчели за презимување. Ретко легло, прекини во леглото или нагло ослабување бараат дополнителна процена, а не само додавање храна.

• Бројте ги рамките што се покриени со пчели, а не само рамките што се наоѓаат во наставокот.
• Проверете дали клубето е компактно и дали пчелите имаат непречен пристап до храната.
• Одделно забележете ги семејствата што се значително послаби од останатите.

Матицата и младите зимски пчели

Не мора по секоја цена да ја пронајдете матицата. Присуството на свежи јајца, млади ларви и компактно легло обично е практичен знак дека матицата е присутна и функционална.

Состојбата на матицата се проценува преку резултатот што го остава во леглото. Ретко легло, големи прекини или знаци на нагло намалување на бројот на пчели можат да укажуваат на проблем со матицата или со здравјето на семејството.

Целта е семејството да влезе во студениот период со доволно млади пчели што ќе го формираат зимското клубе. Ако семејството е без матица, има сериозна слабост или покажува сомнителна состојба, одлуката за замена, спојување или друга мерка треба да се донесе со стручна процена.

• Барајте свежи јајца, ларви и компактно легло.
• Не го вознемирувајте семејството со долго пребарување на матицата ако знаците се јасни.
• Семејство без матица не оставајте без конкретен план до заладувањето.

Резервите треба да бидат достапни за клубето

Пчеларот треба да ја провери не само вкупната тежина на кошницата, туку и распоредот на медот или преработената храна. Тешка кошница може да има доволно резерви, но дел од нив да се наоѓаат на место до кое клубето нема лесен пристап во зима.

Резервите треба да бидат во близина и над просторот во кој ќе се формира клубето. Пчелите во студен период се движат ограничено, па лошиот распоред може да доведе до недостапност на храна и покрај нејзиното присуство во кошницата.

Ако резервите се недоволни, прихранувањето треба да започне навреме. Течната прихрана не треба да се остава за период кога температурите се ниски, бидејќи пчелите може да немаат доволно време да ја преработат и складираат.

• Проверете каде се наоѓаат резервите во однос на леглото и идното клубе.
• Проценете ја количината според јачината на семејството и локалните услови.
• Не оставајте доцна течна прихрана во период на заладување.

Стеснување на просторот без претерување

Отстранете ги непотребните наставци и празните рамки што пчелите реално не ги покриваат. Просторот треба да одговара на големината на семејството, со компактно легло и резерви во делот што пчелите можат да го одржуваат.

Премногу празен простор го отежнува одржувањето на топлината, особено кај слабите семејства. Сепак, претераното стеснување може да го ограничи движењето на клубето или пристапот до храната.

Пред да извадите рамка, проверете дали на неа има пчели, легло или резерви што се потребни за зимскиот распоред. Целта не е кошницата да биде што попразна, туку гнездото да биде функционално и компактно.

• Оставете само простор што семејството реално го покрива и одржува.
• Не отстранувајте рамка со достапни резерви без да го разгледате целиот распоред.
• Проверете дали стеснувањето овозможува движење на клубето кон храната.

Кошницата мора да биде сува, стабилна и проветрена

Покривот треба да биде исправен и да не пропушта вода, подницата стабилна, а рамките и наставците суви и без оштетувања. Проверете ги споевите, наклонот и местото на кое стои кошницата, бидејќи задржувањето вода околу или врз кошницата го зголемува ризикот од влага.

Влагата често создава поголем проблем од самото студено време. Потребен е излез за влажниот воздух, но без директно капење кон клубето. Кошницата не треба да се затвора херметички, ниту да се создаде промаја низ пчелното гнездо.

Заштитете ја кошницата од силен ветер, но оставете доволна вентилација. Избегнувајте решенија што го блокираат воздухот или дозволуваат кондензираната вода да паѓа врз пчелите.

• Проверете го покривот, подницата, наставците и рамките.
• Овозможете вентилација без директна промаја низ гнездото.
• Спречете капење и кондензација над клубето.
• Поставете ја кошницата на стабилна подлога со заштита од ветер и задржување вода.

Заштита од глодари и правилно складирање на празните рамки

Со намалувањето на надворешната активност, глодарите полесно бараат засолниште во кошниците. Пред нивната есенска активност поставете намален влез или соодветна заштитна решетка што ќе им дозволува нормално минување на пчелите, но ќе го спречи влезот на глувци.

Проверете дали заштитата е добро поставена и дали не го попречува летото. Оставете го просторот чист од остатоци што можат да привлечат штетници.

Празните наставци и рамки складирајте ги на суво, проветрено и недостапно место за глодари и восочен молец. Не ги оставајте отворени или директно на земја.

• Поставете заштита на влезот пред да започне есенската активност на глодарите.
• Проверете дали пчелите можат непречено да влегуваат и излегуваат.
• Складирајте ги празните рамки и наставци суви, чисти и заштитени.

Здравствена проверка и внимателен избор на третман

Пред зимата проверете ја здравствената состојба на семејствата, особено можните проблеми поврзани со паразити. Контролата на вароата е важна затоа што оштетените пчели и недоволно здравите зимски пчели потешко го одржуваат семејството до пролет.

Не применувајте непроверени препарати, дози или домашни третмани. Користете само одобрени средства според декларацијата и упатството од надлежен ветеринарен или пчеларски стручњак.

Третманот треба да биде навремен и усогласен со состојбата на семејството. Ако има сомнеж за заболување или необични промени во леглото и однесувањето, изолирајте ја одлуката од претпоставки и побарајте стручна процена.

• Проверете ги семејствата пред да влезат во зимскиот период.
• Не мешајте препарати и не користете непроверени рецепти.
• Следете ја декларацијата на одобрениот препарат и стручните упатства.
• При сомнителна здравствена состојба побарајте помош од стручно лице.

Слабите и проблематичните семејства не се оставаат без одлука

Семејство без матица, со сериозна слабост или со сомнителна здравствена состојба има потреба од конкретен план. Можните решенија зависат од причината и од реалната состојба, па не постои еднакво правило за сите кошници.

Спојување, замена на матица или отстранување на семејството треба да се направи со совет од искусен пчелар или ветеринарен/пчеларски стручњак. Особено внимателно треба да се постапува ако постои сомнеж за заразен проблем, за да не се загрозат останатите семејства.

Не одложувајте ја одлуката до средината на зимата. Семејството што во септември нема доволно пчели, храна или функционална матица има помалку можности за исправка откако ќе залади.

• Одделете ги семејствата што значително отстапуваат од просекот на пчеларникот.
• Побарајте стручна процена пред спојување или замена на матица.
• Не преместувајте рамки и пчели без да ја земете предвид здравствената состојба.

Септемвриска проверка во една практична листа

По прегледот, секоја кошница треба да има јасно определен зимски распоред. Запишете што е направено и што треба да се следи, наместо повторно да ја отвoрате кошницата без конкретна причина.

Последната проверка треба да потврди дека семејството има доволно пчели, функционална матица или јасен план за нејзиниот проблем, достапни резерви и простор што одговара на неговата јачина. Однадвор, кошницата треба да биде сува, стабилна и заштитена од ветер, глодари и навлегување вода.

• Јачина: рамки покриени со пчели и компактност на семејството.
• Матица: свежи јајца, ларви и компактно легло или стручна процена.
• Храна: доволна количина и правилен распоред околу клубето.
• Простор: отстранети непотребни наставци и празни рамки.
• Кошница: сув покрив, стабилна подница и без директна промаја.
• Заштита: поставена преграда против глодари и безбедно складирани празни рамки.
• Здравје: проверка за паразити и третман само со одобрени средства.

Заклучок

Подготовката на пчелните семејства за зимата е низа навремени, поврзани проверки. Силно семејство без достапна храна, сува кошница или добра вентилација повторно може да има проблеми.

Септемврискиот преглед треба да заврши со јасна одлука за секоја кошница: што останува, што се стеснува, што се прихранува, што се третира и за кое семејство е потребна стручна помош.

Најчесто поставувани прашања