Биосигурноста на фармата се гради со навики што се повторуваат секој ден: контролиран влез, чисти обувки и опрема, одвојување на новите и болните животни и безбедна храна и вода. Со едноставна евиденција и навремена реакција, земјоделецот може значително да го намали ризикот од внесување и ширење заразни болести.
Болеста може да пристигне на фармата преку посетител, возило, нечисти обувки, позајмена опрема, ново животно, загадена вода или храна. Затоа биосигурноста не е обврска само за големите производни капацитети. Таа е практичен систем што може да го примени и семејна фарма со неколку животни или помало јато.
Агенцијата за храна и ветеринарство препорачува ограничување и евиденција на посетителите, карантин за новонабавените животни, редовно чистење и дезинфекција, безбедни извори на храна и вода и брзо пријавување на сомнителни симптоми кај ветеринар. Најдобри резултати даваат мерките што се спроведуваат доследно, а не само по појава на проблем.
Добриот план не мора да биде сложен или скап. Потребни се јасно определен влез, работна облека и обувки, простор за изолација, основна тетратка за евиденција и распоред за чистење, контрола на штетници и проверка на храната и водата.
Контролиран влез и евиденција на секоја посета
Влезот на фармата означете го јасно и користете само една определена точка. Посетителите, сервисерите, трговците и другите лица нека влегуваат само кога посетата е неопходна, а низ објектите нека се движат со придружба на одговорно лице.
Во едноставна тетратка или електронска табела запишувајте го датумот, името на посетителот, причината за посетата и, ако е можно, регистарската ознака на возилото. Овие податоци не се само административна обврска. При појава на симптоми можат да помогнат да се утврди кој и што влегувал на фармата.
Истото правило важи и за возилата. Камионите и автомобилите што носат храна, животни, опрема, вода или ѓубриво треба да се движат според јасна процедура, со чистење и дезинфекција пред влезот и при излезот.
- Означете еден главен влез и ограничете го непрописното влегување.
- Движењето на посетителите нека биде со придружба.
- Запишувајте посетители, возила и причина за посетата.
- Не дозволувајте непотребно движење низ сите објекти.
Новите животни прво одат во карантин
Животните набавувајте ги од познато потекло, со достапни податоци за нивниот здравствен статус. И кога изгледаат здрави, новите грла или птици не треба веднаш да се спојат со стадото или јатото.
Обезбедете одделен простор каде што новите животни ќе се набљудуваат и ќе се следат нивниот апетит, однесување, телесна состојба и евентуалните симптоми. Во упатството на АХВ за говеда е наведена изолација подолга од 14 дена, додека за другите видови периодот го определува ветеринарот според ризикот и околностите.
Карантинскиот простор треба да има сопствени кофи, алати и обувки, ако тоа е можно. Работата најчесто се организира така што прво се посетуваат здравите животни, а потоа карантинскиот и изолацискиот дел.
- Побарајте податоци за потеклото и здравствениот статус.
- Не мешајте нови животни со постојното стадо или јато веднаш.
- Користете посебна опрема во карантинскиот простор.
- Периодот на изолација усогласете го со ветеринар.
Болните животни се одвојуваат без одложување
Промена во однесувањето, намален апетит, необичен исцедок, зголемена заболелост, абортуси, необјаснети угинувања или нагло влошување на состојбата бараат претпазливост. Сомнителното животно веднаш одвојте го во посебен простор и не преместувајте го без совет од ветеринар.
Лицето што се грижи за изолираните животни, ако условите дозволуваат, не треба веднаш да преминува кај здравите. Рацете, облеката, обувките, кофите и другата опрема можат да пренесат заразни причинители и без директен контакт меѓу животните.
До прегледот ограничете ги посетите, преместувањето на животни и споделувањето опрема. Сомнителните знаци веднаш пријавете ги кај надлежниот ветеринар или до АХВ, наместо сами да поставувате дијагноза.
- Одвојте го сомнителното животно од здравите.
- Запишете што се случило и кога се појавиле знаците.
- Ограничете го движењето на луѓе, животни и опрема.
- Побарајте ветеринарна проценка без одложување.
Чистење пред дезинфекција на обувки и опрема
Дезинфекцијата нема да делува ефикасно ако на обувките, подот или алатот има кал, ѓубриво, постелка и други органски остатоци. Прво отстранете ја нечистотијата механички или со миење, а потоа нанесете средство одобрено за конкретната намена и во концентрација наведена од производителот.
Работните обувки и облеката најдобро е да остануваат на фармата. На влезот во објектите користете чисти фармерски обувки, а дезинфекциската бариера одржувајте ја чиста. Растворот менувајте го според упатството на производителот, а веднаш заменете го ако се извалка или разреди.
Кофи, вили, транспортни кафези, машини и други алати не позајмувајте без контрола. Ако споделувањето е неизбежно, опремата исчистете ја и дезинфицирајте ја пред да пристигне на фармата и повторно по употребата.
- Отстранете ја видливата нечистотија пред употреба на дезинфициенс.
- Користете работна облека и обувки што не се носат надвор од фармата.
- Следете ја етикетата за намена, концентрација и време на дејство.
- Чистете ја опремата и пред и по споделување со друга фарма.
Храната и водата мора да останат заштитени
Храната набавувајте ја од сигурен извор и складирајте ја на суво и чисто место. Силосот, житото, концентратот и другите компоненти заштитете ги од влага, диви птици, глодари и други животни. Истурената храна исчистете ја веднаш, бидејќи привлекува штетници.
Водата од бунар, цистерна или друг извор со ризик од контаминација треба редовно да се проверува. Коритата, цевките, резервоарите и поилките одржувајте ги чисти и следете дали има промена во бојата, мирисот или изгледот на водата.
На фармите каде што работниците имаат контакт и со животни надвор од објектот, храната за луѓето треба да биде од сигурен извор. Во просторот со животни не внесувајте производи со непознато потекло.
- Чувајте ја храната над земја и под заштита од влага и штетници.
- Отстранувајте ја истурената храна веднаш.
- Проверувајте ги поилките, резервоарите и цевките.
- Следете го квалитетот на водата, особено кај бунари и цистерни.
Глодарите и инсектите се контролираат постојано
Стапиците и мамците нема да бидат доволни ако на фармата има лесно достапна храна, отпад и отвори низ кои влегуваат штетници. Затворете ги пукнатините и отворите, поставете мрежи каде што е потребно и отстранете ја непотребната вегетација околу објектите.
Дератизацијата и дезинсекцијата нека бидат дел од програма со редовни проверки. Стапиците и мамците поставете ги на места до кои немаат пристап животните и работниците, а нивната состојба запишувајте ја во евиденција.
Ѓубривото, отпадот и угинатите животни не смеат да остануваат на отворено и да привлекуваат муви, глодари, диви птици и други животни. Угинатите животни евидентирајте ги и отстранете ги на соодветен начин според упатствата на надлежните служби.
- Затворете ги отворите и поставете заштитни мрежи.
- Отстранете отпад, истурена храна и непотребна вегетација.
- Проверувајте ги стапиците и мамците според распоред.
- Чувајте ги средствата за контрола на штетници недостапни за животните.
Направете дневен редослед на работата
Движењето низ фармата организирајте го од почистите кон поризичните делови. Најпрво опслужувајте ги здравите и младите животни, потоа новонабавените во карантин, а на крај сомнителните или болните животни.
Меѓу одделите менувајте ги обувките и ракавиците или исчистете ги и дезинфицирајте ги според утврдена процедура. Истото правило важи за кофите, алатот, транспортните кафези и другата опрема.
Секој работник треба да го знае редоследот и да има јасно определена одговорност. Планот поставете го на видно место и внесете ги задачите за влез, хранење, чистење, изолација, контрола на штетници и пријавување симптоми.
- Здрави животни се опслужуваат пред карантинските и болните.
- Намалете го непотребното преминување меѓу објектите.
- Определете кој ја проверува водата, храната и дезинфекциската бариера.
- Запишувајте ги чистењето, дезинфекцијата и забележаните промени.
Евиденцијата помага проблемот да се открие навреме
Во тетратката запишувајте ги посетителите и возилата, набавката и движењето на животните, угинувањата, симптомите, чистењето и дезинфекцијата. Не се потребни сложени обрасци. Доволни се датум, настан и кратка забелешка.
Редовните записи покажуваат дали има промена во бројот на заболени животни, дали одредена опрема често се користи меѓу објектите или дали контролата на глодари не дава резултат. Така ветеринарот добива покорисна слика, а фармерот полесно го следи ризикот.
Планот прегледајте го при воведување ново животно, по појава на штетници, при промена на изворот на вода или ако на фармата почнат да доаѓаат нови возила и лица. Биосигурноста функционира само кога секојдневната практика се усогласува со реалните услови.
- Запишувајте го секој сомнителен симптом и секое угинување.
- Чувајте податоци за набавки и движење на животните.
- Бележете кога е исчистена и дезинфицирана опремата.
- Проверувајте го планот и коригирајте го при нов ризик.
Заклучок
Најдобрата биосигурност на фармата се гледа во постапките што не се прескокнуваат: посетителот се запишува, новото животно се одвојува, обувките се чистат, храната и водата се штитат, а глодарите и инсектите се следат. При појава на сомнителен знак, брзото одвојување и известувањето до ветеринарот се побезбедни од чекање или самостојно лекување.
Секој земјоделец може да започне со едноставна листа на задачи и тетратка за записи. Доследната примена го намалува ризикот за животните, го олеснува откривањето на проблемите и ѝ помага на фармата да остане подготвена.
Најчесто поставувани прашања
