Збиената почва не се препознава само по тврда површина. Најсигурниот начин е да се споредат трагите од механизацијата со незгазен дел, да се ископа почвен профил и интервенцијата да се приспособи на длабочината на проблемот.
Тешкиот трактор, комбајн, приколка или цистерна можат да создадат слој во кој има помалку крупни пори за воздух и вода. Коренот потешко навлегува, водата поспоро се впива, а по дожд се зголемува површинското истекување.
Најголем ризик постои кога механизацијата влегува на влажна почва. Тогаш тркалата не само што ја притискаат почвата, туку можат да ја размачкаат и да создадат длабоки бразди. Поправката често бара повеќе време и гориво од едноставното одложување на еден премин.
Пред да се употреби плуг или подрипник, треба да се утврди каде се наоѓа збиениот слој, колку е длабок и дали навистина го ограничува коренот или движењето на водата. Понекогаш доволни се плитко разрохување и промена на трасите, наместо обработка на целата парцела.
Прво побарајте го образецот на проблемот
Збиената почва под тркала најчесто не ја зафаќа целата парцела подеднакво. Ако послаб раст, заостанување на вода, жолтеење или плитки корени се појавуваат токму во трагите од тракторот, комбајнот, приколката или цистерната, тоа е посилен знак отколку рамномерно слабата состојба на целата нива.
Проверете ги и главите на парцелата, местата каде машината често врти и премините кон излезот. Тука бројот на вртења и товарот на тркалата обично се поголеми. Секогаш споредете ја погодената зона со место надвор од трагите, со сличен тип почва и слична изложеност на сонце.
- нерамномерен склоп што ја следи широчината на машинските траги
- вода што останува подолго во трагите по дожд или наводнување
- корени што се шират странично наместо да навлегуваат надолу
- поголемо површинско истекување на наклонети делови
Тест со лопата: едноставна проверка што открива многу
Ископајте профил длабок најмалку 30–40 сантиметри, а подлабоко ако корените нагло запираат. Направете го профилот во машинска трага и повторете го на незгазено место. Вертикалната страна на ископот треба да остане што е можно понарушена, бидејќи растресениот материјал од дното може да даде погрешна слика.
Со лопата или нож проверете дали на одредена длабочина алатот одеднаш влегува многу потешко. Побарајте остар премин од растресит во масивен слој, хоризонтално свиткани корени и згусната структура без видливи крупни пори. Не оценувајте само според материјалот што сте го извадиле: самото копање ја нарушува неговата природна состојба.
- ископајте во трага и надвор од трага
- проверете ја вертикалната страна, а не само ископаната земја
- означете ја длабочината на местото каде отпорот нагло се зголемува
- погледнете дали корените минуваат низ слојот или се свртуваат странично
Корените се подобар показател од изгледот на површината
Површината може да изгледа нормално, а под неа да постои слој што го ограничува кореновиот систем. Кај житните и окопните култури корените може да се задебелени, свиткани или да имаат многу странични разгранувања над препреката. Кај овошките, лозјата и градинарските култури проблемот може да се забележи како плиток коренов систем и нерамномерен раст.
Ако корените завршуваат во една рамна хоризонтална зона, проверете дали таа се совпаѓа со длабочината на машинскиот премин. Еден изолиран слаб корен не е доволен доказ, но повторен образец во траги и споредбен профил надвор од нив е силен показател.
- плитки корени со нагло хоризонтално ширење
- задебелени или свиткани врвови на корените
- многу странични коренчиња над збиениот слој
- разлика меѓу корените во трага и корените во незгазена зона
Проверете ја влажноста пред да обвините набивање
Земете малку почва од слојот што го испитувате и притиснете ја во дланка. Ако лесно се обликува во топка и ја задржува формата, почвата е премногу влажна за безбедно влегување со тешка механизација. При такви услови тркалата можат да предизвикаат размачкување, длабоки бразди и набивање под вообичаената работна длабочина.
Сувата почва, пак, природно може да биде отпорна на лопата или пенетрометар. Затоа мерењето со пенетрометар треба да се спореди со корените, почвениот профил и незгазената контролна точка. Една вредност сама по себе не кажува дали слојот навистина го ограничува растот.
- не влегувајте со тежок товар ако почвата се обликува во компактна топка
- разликувајте природно сува почва од механички збиен слој
- мерете во повеќе точки, а не само во една трага
- користете пенетрометар како дополнителна, а не единствена проверка
Кога е доволно плитко разрохување
Ако збиениот слој се наоѓа во обработливиот површински слој и не е силно изразен, може да биде доволно плитко разрохување или работа со чизел во соодветна влажност. Целта е да се прекине плитката кора и да се подобри приемот на вода, без непотребно превртување на целата почва.
Кога проблемот е ограничен на машинските траги, на главите или на тесни зони, насочената обработка е порационална од орање на целата парцела. Така се намалуваат трошоците, се зачувува структурата на незасегнатиот дел и се избегнува дополнително газење.
- изберете плитка обработка ако слојот е плиток и лесно се распаѓа
- обработете ги само трагите или главите ако таму е утврден проблемот
- не превртувајте ја целата парцела без доказ дека целиот профил е збиен
- проверете ја состојбата повторно по дожд или по развојот на корените
Длабоко разрохување само со потврден слој
Подрипник или друга опрема за длабоко разрохување има смисла само ако профилот покажал длабок слој што навистина го ограничува коренот или движењето на водата. Работната длабочина треба да биде малку под тој слој, а не произволно поставена на 50 или 60 сантиметри.
Почвата треба да биде доволно сува за да се распука и раздроби меѓу работните тела. Ако е влажна, алатот може да направи тесен канал, да ја размачка почвата и да создаде краткотраен ефект. По интервенцијата, повторното движење со тежок товар по влажна нива може брзо да го обнови проблемот.
- утврдете ја длабочината со профил, а не според календар или навика
- работете само кога почвата може да се распука и разрони
- поставете ја опремата малку под збиениот слој
- планирајте како ќе се спречи повторно газење по интервенцијата
Постојаните траси го намалуваат повторното газење
Најевтината долгорочна мерка е повеќето премини да се одвиваат по исти траги. Усогласувањето на широчините на тракторот, прскалката, сеалката и комбајнот го ограничува газењето на одредени коридори, а најголемиот дел од кореновата зона останува помалку нарушен.
Не е неопходен целосен GPS-систем за да се почне. Означете ги главните патеки, избегнувајте дијагонално возење и планирајте ги вртењата на главите. При влажни услови, тешката приколка или цистерна нека остане на работ на парцелата кога тоа е можно.
- усогласете ги работните широчини на главните машини
- користете исти премини за сеидба, прскање и прихрана
- намалете го бројот на вртења на главите
- оставете ги тешките приколки и цистерни надвор од влажната нива
Гумите, товарот и моментот на влез влијаат заедно
Притисокот во гумите се избира според товарот, големината и носивоста на гумата и условите на подлогата. Користете ги податоците на производителот и најнискиот дозволен притисок за конкретниот товар при работа на нива. Пошироки гуми, двојни гуми или гасеничен погон ја зголемуваат контактната површина.
Намалувањето на притисокот најмногу помага за намалување на површинското набивање. Тоа, сепак, не го отстранува влијанието на преголемата осовинска тежина, особено кај полни приколки, цистерни и тешки комбајни. Понекогаш најдобрата одлука е да се одложи преминот.
- проверете го притисокот пред работа, а не само на пат
- прилагодете го притисокот според реалниот товар
- не надминувајте ја носивоста на гумите
- разликувајте го површинското влијание на гумата од длабокото влијание на осовинската тежина
Набивањето и ерозијата се поврзани
Кога почвата има помалку крупни пори, водата поспоро навлегува во профилот. На наклонети и еродибилни терени таа полесно се движи по површината, носејќи ситни честички. Набивањето не е единствената причина за ерозија, но може да го засили површинското истекување.
Во Македонија околу 36,65 проценти од територијата се наоѓаат во категории со средна до екстремна ерозија, а годишната загуба на почва се проценува на околу 17 милиони кубни метри. Затоа планирањето на машинските траси, зачувувањето на растителните остатоци и одржувањето на живи корени имаат значење и надвор од самата обработка.
- избегнувајте возење по наклон кога тоа не е неопходно
- оставете растителни остатоци на површината каде што производството го дозволува тоа
- вклучете покривни култури и тревно-легуминозни смеси во плодоредот
- следете ги местата каде истекувањето се повторува по секој посилен дожд
Заклучок
Практичниот редослед е едноставен: прво споредете трага со незгазена почва, потоа ископајте профил и проверете ги корените и влажноста. Само потврдената длабочина треба да ја одреди обработката.
Плиток проблем бара плитко и насочено разрохување, а длабок слој оправдува подлабока интервенција само во погодни услови. Постојаните траси, правилниот притисок во гумите и одложувањето на влезот во влажна нива се мерки што го спречуваат истиот проблем да се врати.
Најчесто поставувани прашања
