Додека млекарниците тврдат дека имаат полни магацини, а откупната цена на суровото млеко паѓа, сè повеќе гласови во секторот бараат едно едноставно, но моќно решение: одвоен и јасно означен рафт во трговските синџири за производи од сирово млеко, наспроти рафт за производи направени од млеко во прав и палмино масло. Идејата звучи технички, но во суштина е прашање на чесна конкуренција и на правото на потрошувачот да знае што купува.

Зошто фармерите бараат промена

Проблемот не е нов, но во последниве месеци се заоструи. Во млекарниците се насобрани значителни залихи на производи произведени од преработено млеко, а тоа директно се одразува врз обемот на откупот на сирово млеко од домашните фарми и врз цената што ја добиваат фармерите. Кога полиците се преплавени со производи што визуелно личат на класично кисело млеко, сирење или јогурт, но всушност се направени со учество на млеко во прав и растителни, најчесто палмини масти, потрошувачот тешко може да ги разликува од производите направени исклучиво од сурово кравjо, овчо или козjо млеко. Резултат: нелојална конкуренција врз производи што чинат повеќе да се направат затоа што зад нив стои вистинска фарма, вистинска мужа и вистински трошок за сточна храна.

Колку млеко во прав всушност влегува во Македонија

Официјалните податоци на Агенцијата за храна и ветеринарство (АХВ) покажуваат јасен и континуиран тренд на раст на увозот во последните четири години:

Со други зборови, само за трите последни целосни години (2023–2025) во земјата влегле над 8,6 милиони килограми млеко во прав, а од 2022 до 2025 година зголемувањето изнесува околу 22,5 отсто. Само во првите пет месеци од оваа година веќе е увезен речиси еден милион килограми — темпо кое, ако продолжи, годинава може да го надмине минатогодишниот рекорд. Според АХВ, најголеми увозници на млеко во прав се компаниите Апро 2000, П.И.К. КО ДООЕЛ, НАНА – ВИКИ ДООЕЛ, ФИЛИАСС Лоран ДООЕЛ и Витаминка АД Прилеп, покрај други домашни компании кои суровината ја користат во сопственото производство.

Од каде доаѓа увозот

Официјална разбивка по земји на потекло конкретно за млекото во прав не се објавува редовно во јавно достапна форма, но според претставници на домашната млечна индустрија, поголем проблем од самото млеко во прав всушност претставува увозот на готови млечни производи од земји на Европската Унија — пред сè Германија, Полска и Австрија — кои на полиците доаѓаат значително поевтини од домашните еквиваленти. Пошироко гледано, Стопанската комора на Македонија ја води Република Македонија како нето-увозник на млеко и млечни производи, при што меѓу главните трговски партнери во овој сектор традиционално се наведуваат Словенија, Германија, Хрватска, Србија, Црна Гора, Босна и Херцеговина, Чешка, Бугарија, Грција и Франција. Овие земји имаат развиени системи на директна поддршка за своите фармери — регрес за сточна храна, премии за откупено млеко, извозни поттици — што им дава конкурентска предност пред македонските производители, кои немаат идентични мерки на располагање.

Што најавува Владата

Прашањето веќе доби и политичка тежина. Премиерот Христијан Мицкоски најави дека Владата подготвува измени на правилникот за увоз на млеко во прав и палмино масло, како и построги критериуми за економските оператори што ги увезуваат овие суровини. Според него, полните магацини кај домашните млекари директно го намалуваат обемот на откуп на сирово млеко од фармерите, а со тоа влијаат и врз откупната цена. Најавени се и дополнителни мерки за намалување на постоечките залихи и поддршка на домашните млекопроизводители.

Зошто одвоениот рафт е практично решение

Регулативата на ниво на увоз и царина е спора и бара законски измени. Затоа делот од секторот гледа на одвоениот и јасно означен рафт во трговијата како брзо и директно применливо решение, кое не чека закони туку може да се воведе преку договор со трговските синџири и преку зајакната пазарна инспекција. Ако потрошувачот на прв поглед може да види дека едниот производ е направен од вистинско сирово млеко, а другиот од реконституирано млеко во прав со додаток на палмино масло, изборот станува информиран — а не резултат на слична амбалажа и пониска цена. Тоа директно ги штити фармерите чиј производ е поскап затоа што чини повеќе да се одгледа крава, овца или коза, се музе, се превезува и се преработува свежо млеко, наспроти увезена суровина во прав.

Информациите за увозните количини и мерките во подготовка треба да се сфатат како моментална слика на состојбата — за точни и ажурирани бројки, како и за конечната содржина на новиот правилник, информациите треба да се проверат со надлежните институции (Министерство за земјоделство, шумарство и водостопанство и Агенција за храна и ветеринарство).