Овчи сипаници во Македонија: 11 активни жаришта и дилемата со вакцината и извозот

Овчи сипаници и понатаму се следат од надлежните институции во источниот дел на земјата. Според заменик-министерот за земјоделство, шумарство и водостопанство Албрим Хоџа, од околу 30 регистрирани жаришта, во моментов активни останале 11. Истовремено се води чувствителна расправа околу вакцинацијата — прашање што ги дели самите сточари, бидејќи една ваква одлука може директно да влијае врз извозот на јагнешко месо во земјите на ЕУ.

Што се овчи сипаници и колку се опасни?

Овчите сипаници се вирусна болест кај малите преживари, предизвикана од вирус од групата каприпокс вируси. Болеста е високо заразна и се одликува со висока смртност, особено кај младите грла и кај стада што претходно немале контакт со вирусот. Кај заболените животни се јавуваат карактеристични промени по кожата (сипаници и красти), покачена температура, исцедок од носот и очите и општа слабост.

Важно е да се знае: болеста не се пренесува на луѓето — таа е закана за сточниот фонд и за економијата на фармите, а не за здравјето на потрошувачите. Сепак, поради тоа што многу брзо се шири од стадо на стадо, спаѓа во групата болести што се пријавуваат задолжително и бараат строги мерки на контрола.

Во изминатите две години болеста повторно се појави во Европа со невообичаен интензитет — најсилно ги погоди Грција и Бугарија, а потоа се прошири и кон соседството. Во 2026 година за прв пат е регистрирана и во Македонија, што ја прави сегашната состојба сериозна, но не и неочекувана.

Каква е состојбата во Македонија?

Според последните информации од Министерството за земјоделство, најпогоден е источниот дел на земјата. Заменик-министерот Хоџа наведе дека од околу 30 регистрирани жаришта, активни во моментов останале 11 — што укажува дека дел од жариштата се стават под контрола.

Од друга страна, Сојузот на одгледувачи на овци пред извесно време алармираше со значително потешка слика на терен: според нивните проценки, до тогаш биле уништени десетици стада и загинале илјадници грла, при што штипскиот регион беше посочен како особено погоден. Разликата во бројките делумно доаѓа оттаму што официјалните жаришта и проценките на сточарите за вкупните загуби не мерат иста работа — но и двете покажуваат дека притисокот на терен е реален.

Зошто вакцинацијата против овчи сипаници е дилема?

На прв поглед, одговорот изгледа едноставен — постојат вакцини, па зошто да не се вакцинира? Живите атенуирани вакцини (меѓу кои и турскиот сој) навистина даваат силна заштита, типично од 80 до 100 отсто, и значително го намалуваат ширењето на вирусот. Токму затоа АХВ, преку Амбасадата на Турција, побара 500 илјади дози вакцини.

Но тука настанува вистинскиот проблем. Во земјите на Европската Унија профилактичката вакцинација против овчи сипаници е забранета, а самата одлука за вакцинација носи подолги трговски ограничувања — и за трговијата во рамки на ЕУ и за извозот. Со други зборови, штом една земја ќе почне да вакцинира, рестрикциите врз извозот на живи животни и производи од овци траат подолго, дури и откако болеста ќе се стави под контрола.

Затоа заменик-министерот нагласи дека за вакцинацијата се координираат со Европската Унија — бидејќи Македонија извезува јагнешко месо на европскиот пазар, а погрешен потег би можел да ги затвори тие врати за подолг период. Показен пример е Грција, која свесно избра масовно колење на заразените стада наместо вакцинација, токму за да го заштити својот извоз.

Зошто сточарите не се согласни меѓу себе?

Оваа дилема објаснува зошто ставовите се поделени дури и меѓу самите одгледувачи:

• Сточарите од погодените источни региони бараат итна вакцинација — за нив приоритет е да ги спасат стадата што им се пред уништување, бидејќи загубата на стадото значи загуба на егзистенцијата.
• Сточарите од западниот дел, каде болеста досега не е регистрирана, изразуваат загриженост дека општата вакцинација може да го наруши извозот и да им нанесе штета иако нивните животни се здрави.

И двете гледишта имаат своја логика. Затоа одлуката не е само ветеринарна, туку и економска и стратешка — и мора да ги измери и непосредните загуби на терен и долгорочните последици врз извозот.

Што можат да направат сточарите сега?

Додека трае расправата за вакцинацијата, најсилното оружје во рацете на секој одгледувач е биосигурноста. Овие мерки не чинат многу, а може да ја одлучат судбината на едно стадо:

• Ограничете го движењето на животните и избегнувајте набавка на нови грла од погодените региони.
• Спроведувајте редовна дезинфекција на објектите, опремата, возилата и обувките.
• Изолирајте ги новонабавените или сомнителните животни пред да ги внесете во стадото.
• Секое заболено грло веднаш пријавете го кај ветеринар — не чекајте болеста да се прошири.
• Следете ги официјалните соопштенија на АХВ и постапувајте по нивните упатства.