Сончогледот расте, овошјето преполовено — еве што покажува земјоделското производство во 2025
Земјоделското производство во 2025 година во Македонија беше година на остри контрасти: додека сончогледот, тутунот и оризот забележаа раст, овошните насади доживеаја вистински пораз — родот кај некои култури е преполовен. Ова го покажуваат најновите податоци на Државниот завод за статистика (ДЗС).
За земјоделците, ваквите бројки не се само статистика — тие се приход, залиха и план за наредната сезона. Затоа во продолжение ги разложуваме четирите клучни табели: колку земја се обработува, што се сее, колку се произведе и зошто овошната година беше толку слаба. Секаде каде што има цифра, стои и што значи таа за практиката на нивата и во овоштарникот.
Обработливата површина стабилна, лозјата продолжуваат да се намалуваат
Вкупната обработлива површина во 2025 година изнесува 504.478 хектари — речиси идентично со претходната година (пад од само 0,4%). Стабилноста е добра вест, но во детаљот се крие тренд што трае со години: површините под лозја продолжуваат да се смалуваат, овој пат за 1,9%. Од друга страна, овоштарниците пораснаа за 1,5%, што покажува дека дел од земјоделците сè уште веруваат во овоштарството и покрај лошата сезона.
Табела 1. Земјоделски површини по категории (хектари)
| Категорија | 2024 | 2025 | Промена |
|---|---|---|---|
| Земјоделска површина | 1.241.613 | 1.233.099 | −0,7% |
| Обработлива површина | 506.586 | 504.478 | −0,4% |
| Ораници и бавчи | 408.055 | 406.221 | −0,4% |
| Овоштарници | 16.934 | 17.181 | +1,5% |
| Лозја | 21.984 | 21.556 | −1,9% |
| Ливади | 59.613 | 59.520 | −0,2% |
| Пасишта | 734.304 | 728.137 | −0,8% |
Извор: Државен завод за статистика (ДЗС).
Што се сее? Индустриските култури во силен подем
Кога станува збор за засеаните површини, најзабележлив е скокот кај индустриските посеви — плус 8,2%. Ова се совпаѓа со растот кај сончогледот и тутунот и покажува дека земјоделците сè повеќе се насочуваат кон култури со посигурен откуп и извозен потенцијал. Од друга страна, градинарските посеви се намалени за 3,7%, а житата за 1,5% — сигнал што вреди да се следи, бидејќи житата се основа на прехранбената сигурност.
Табела 2. Засеани површини (хектари)
| Група посеви | 2024 | 2025 | Промена |
|---|---|---|---|
| Вкупно засеани површини | 264.144 | 261.480 | −1,0% |
| Жита | 152.080 | 149.745 | −1,5% |
| Индустриски посеви | 20.899 | 22.612 | +8,2% |
| Градинарски посеви | 50.238 | 48.392 | −3,7% |
| Фуражни посеви | 40.927 | 40.731 | −0,5% |
Извор: Државен завод за статистика (ДЗС).
Сончогледот, тутунот и оризот со раст — крмната пченка со драстичен пад
Во производството на одделни посеви сликата е поделена. Растат токму културите што македонскиот земјоделец традиционално ги знае добро: сончогледот за 5,8%, тутунот за 3,5%, оризот за 2,9% и компирот за 2,3%. Тоа е поттик за секторите со стабилен пласман.
Но во истата табела се крие и најголемиот шок од сите засеани култури — крмната пченка е намалена за цели 33,5%. За сточарите ова е директен удар: помалку домашна сточна храна значи или поскап увоз, или притисок врз залихите преку зимата. Благ пад забележуваат и доматите (−2,6%) и пиперките (−1,4%), додека луцерката, за среќа на добитокот, порасна за 2,1%.
Табела 3. Производство на одделни посеви (тони)
| Култура | 2024 | 2025 | Промена |
|---|---|---|---|
| Сончоглед | 5.341 | 5.652 | +5,8% |
| Тутун | 24.116 | 24.954 | +3,5% |
| Ориз | 18.608 | 19.156 | +2,9% |
| Компир, вкупно | 200.983 | 205.583 | +2,3% |
| Луцерка | 85.236 | 87.051 | +2,1% |
| Краставици | 32.794 | 32.536 | −0,8% |
| Пиперки | 247.476 | 244.043 | −1,4% |
| Домати | 115.681 | 112.645 | −2,6% |
| Крмна пченка | 198.963 | 132.289 | −33,5% |
Извор: Државен завод за статистика (ДЗС).
Овошната 2025-та — година за заборавање
Најтешката вест од целата статистика доаѓа од овоштарниците. Производството е намалено кај сите видови овошје, и тоа драматично — од 31,6% пад кај праските до неверојатни 54,1% кај црешите. Родот на јаболката и вишните е речиси преполовен, а слично поминаа крушите и оревите.
Табела 4. Производство на овошје (тони)
| Овошје | 2024 | 2025 | Промена |
|---|---|---|---|
| Цреши | 5.537 | 2.544 | −54,1% |
| Јаболка | 127.696 | 70.751 | −44,6% |
| Круши | 8.114 | 4.514 | −44,4% |
| Вишни | 7.857 | 4.493 | −42,8% |
| Ореви | 5.520 | 3.265 | −40,9% |
| Сливи | 28.750 | 19.053 | −33,7% |
| Праски | 8.154 | 5.577 | −31,6% |
Извор: Државен завод за статистика (ДЗС).
Статистиката не ги наведува причините за ваквиот пад, но толкав удар врз коскестото и семковото овошје во исто време најчесто се поврзува со неповолни временски услови — пред сè доцни пролетни мразови во критичната фаза на цветањето, кога и еден студен утрински час може да го уништи родот. Ваквите години се предупредување колку е важна заштитата од мраз и осигурувањето на насадите.
Што значи ова за земјоделците и пазарот?
Кога понудата на овошје паѓа толку драстично, првата последица обично се повисоки цени — што може да биде добро за оние што сепак имале род, но лошо за преработувачите и потрошувачите. Помалку домашни јаболка и цреши значи и поголем притисок за увоз, што влијае врз целиот пазарен ланец.
Од друга страна, растот кај индустриските култури и стабилноста на компирот и оризот покажуваат каде има отпорност. Заклучокот за планирање е јасен: диверзификацијата и заштитата од временски ризици веќе не се луксуз, туку услов за опстанок на семејните фарми во услови на сè понепредвидлива клима.
- Овоштари: инвестирајте во заштита од мраз и разгледајте осигурување на насадите.
- Сточари: пресметајте ги залихите сточна храна навреме поради падот на крмната пченка.
- Полјоделци: индустриските култури со сигурен откуп покажуваат добра перспектива.
- Сите: следете ги дефинитивните податоци на ДЗС, бидејќи процените можат да се ревидираат.
Најчесто поставувани прашања
Кое овошје најмногу пострада во 2025 година? +
Кои култури забележаа раст? +
Зошто крмната пченка падна толку многу? +
Колку изнесува обработливата површина во земјата? +
Дали лозјата се намалуваат? +
Од каде се овие податоци? +
