Маститот може да го намали производството, да го влоши квалитетот на млекото и да создаде трошоци што тешко се забележуваат веднаш. Со чисто и суво виме, правилна постапка пред и по молзењето, проверка на првите млазови и уредна евиденција, фармерот може порано да го открие проблемот и да го ограничи ширењето.
Маститот е воспаление на вимето кое кај молзните крави може да се појави со јасни промени или да се развива скриено. Клиничкиот мастит се забележува преку грутки, снегулки, воденест изглед, промена на бојата или крв во млекото, како и преку оток, топлина и болка во една четвртина. Субклиничкиот често нема видливи знаци, но постепено ја намалува млечноста и го влошува квалитетот.
За малите фарми проблемот не е занемарлив. Во едно локално истражување на 864 крави од 177 фарми во Македонија, клинички маститис бил утврден кај 8,3 проценти од кравите, а бактериолошки бил потврден кај 6,5 проценти. Овие податоци се од конкретна студија, а не национален просек, но покажуваат дека превенцијата има директна производна и економска вредност.
Најголем дел од практичните мерки не бараат сложена опрема. Потребни се чиста и сува опрема, одделна крпа или хартиен пешкир за секоја крава, контролна чашка, ракавици, дисциплина во редоследот на молзење и кратки записи за секој сомнителен случај.
Клинички и субклинички маститис не се ист проблем
Клиничкиот мастит обично се забележува при подготовката за молзење или во текот на самото молзење. Млекото може да има грутки, снегулки, воденест изглед, розева или црвена боја и невообичаен мирис. Вимето или една четвртина може да бидат отечени, топли и болни, а кравата да биде вознемирена при допир или приклучување на апаратот.
Субклиничкиот мастит е потежок за забележување бидејќи млекото може да изгледа нормално. Сигнали се постепен пад на млечноста, повторливи проблеми во иста четвртина и зголемен број соматски клетки. Затоа нормалниот изглед на млекото не е доволен доказ дека вимето е здраво.
Во локалното истражување најчесто била зафатена само една четвртина. Поголем удел на клинички случаи бил забележан кај крави во втората до петтата лактација. Тоа не е правило за секоја фарма, но е корисна причина записите да се водат по крава и по четвртина.
- Клинички знаци: промени во млекото, оток, топлина или болка.
- Субклинички знаци: намалена млечност и зголемени соматски клетки без очигледна промена во млекото.
- Една крава може повторно да има проблем во истата четвртина.
Подготовката на вимето започнува со чиста и сува површина
Пред молзењето отстранете ѓубриво, земја и остатоци од постелнина од вимето и цуцлите. Ако е потребно миење или употреба на средство за пред-дезинфекција, користете препарат одобрен за таа намена и следете го неговото упатство. Целта не е вимето само да биде измиено, туку и да биде целосно суво пред приклучување на апаратот.
Влажната кожа го олеснува пренесувањето на нечистотија и бактерии. Избришете ја секоја крава со посебна чиста крпа или хартиен пешкир, со посебно внимание на врвовите на цуцлите. Една иста влажна крпа за повеќе крави може да го пренесе проблемот од една четвртина на друга.
Пред-дезинфекцијата треба да го опфати целиот дел од цуцлата што се молзе и да има доволно време на контакт, најчесто околу 30 секунди според стручните препораки за вакви средства. По тоа, цуцлите мора добро да се исушат. Средството не треба произволно да се разредува или заменува со непроверени препарати.
- Отстранете ја нечистотијата пред нанесување на дезинфекциско средство.
- Користете посебна крпа или хартиен пешкир за секоја крава.
- Не приклучувајте го апаратот на влажни цуцли.
- Почитувајте го времето на контакт наведено за препаратот.
Проверете ги првите млазови од секоја четвртина
Пред приклучување на молзниот апарат, измолзете ги првите два до три млаза од секоја четвртина во контролна чашка. Може да се користи црна или бела чашка, зависно од тоа со која подлога промените се гледаат подобро. Не измолзувајте на подот или на дланката, бидејќи така млекото и нечистотијата можат да ја загадат средината или кожата.
Гледајте дали има грутки, снегулки, воденест изглед, розева или црвена боја и невообичаен мирис. Проверувајте ја секоја четвртина одделно, затоа што промената може да се појави само во една од нив.
Ако се забележи сомнително млеко, не го мешајте со млекото од останатите крави. Означете ја кравата, одделете ја во редоследот на молзење и побарајте ветеринарна процена, особено ако има оток, болка, температура или општа слабост.
- Проверете два до три млаза од секоја четвртина.
- Барајте грутки, снегулки, воденест изглед, крв или невообичаен мирис.
- Користете контролна чашка, а не под или рака.
- Сомнителното млеко веднаш одвојте го.
Редоследот на молзење го намалува преносот меѓу кравите
Практичен редослед е прво да се молзат здравите крави, потоа кравите со сомнителни резултати или повисок број соматски клетки, а заболените последни. Така се намалува можноста опремата, ракавиците или рацете да пренесат микроорганизми кон крави без знаци.
Ракавиците треба да бидат чисти и да се менуваат или мијат кога ќе се извалкаат. Ако истата опрема се користи за повеќе групи, посебно внимание треба да се посвети на цуцлите, гумите, цревата, канџите и садовите што доаѓаат во контакт со млекото.
По секоја употреба опремата треба да се исчисти и дезинфицира според соодветна процедура. Остатоците од млеко во цревата или на гумените делови се погодна средина за бактерии и можат да го влошат квалитетот на целата количина.
- Здрави крави први.
- Сомнителни или крави со повисоки соматски клетки потоа.
- Крави со клинички мастит последни.
- Рацете, ракавиците и опремата мора да останат чисти меѓу животните.
Пост-дипингот и чистата постелнина се последната заштита
По отстранувањето на молзниот апарат, веднаш нанесете пост-дезинфекциско средство на цуцлите. Каналот на цуцлата непосредно по молзењето е почувствителен на навлегување бактерии, па брзото нанесување на средство е еден од клучните превентивни чекори.
Кравата треба да има чисто и суво место за одмор. Ако веднаш легне во влажна или валкана постелнина, хигиената постигната при молзењето брзо се губи. Редовното отстранување на ѓубривото и одржувањето на суви лежишта се дел од контролата на маститот, а не само одржување на изгледот на шталата.
По молзењето млекото треба да се заштити од дополнителна контаминација и брзо да се олади на најмногу 8 степени Целзиусови. Одделното чување на сомнителното млеко и одржувањето на ладниот ланец ги намалуваат ризиците од одбивање и влошен квалитет.
- Нанесете пост-дезинфекциско средство веднаш по молзењето.
- Обезбедете чиста и сува постелнина.
- Не дозволувајте кравите веднаш да легнуваат во влажна подлога.
- Оладете го млекото на најмногу 8 °C.
Субклиничкиот мастит бара мерење, не претпоставка
Бројот на соматски клетки и Калифорнискиот тест за мастит се корисни алатки за откривање промени што не се гледаат со голо око. Калифорнискиот тест може да помогне при проверка на поединечни четвртини, додека лабораториските или откупните мерења на соматски клетки даваат поширока слика за состојбата на стадото.
Како општ стручен ориентир, 200.000 соматски клетки на милилитар или повеќе кај индивидуална крава укажуваат на висока веројатност за инфекција. Резултатот не треба да се толкува изолирано, туку во однос на повеќе мерења, лактацијата, изгледот на вимето и процената на ветеринарот.
Македонските барања за сурово кравјо млеко поставуваат граници од најмногу 100.000 микроорганизми на милилитар и 400.000 соматски клетки на милилитар, следени како тековни геометриски средини во утврдени периоди. Овие вредности за откупното млеко не треба да се мешаат со индивидуален дијагностички праг за една крава.
- Калифорнискиот тест е практичен за проверка на четвртините.
- Соматските клетки помагаат при следење на субклинички случаи.
- Еден резултат не е доволен за процена на целата состојба.
- Откупните стандарди и дијагностичките ориентири имаат различна намена.
Одделете го млекото и не лекувајте по стар рецепт
Млекото со видливи промени и млекото од крава со клинички знаци на заболување на вимето не смее да се меша со здравото млеко. Кравата означете ја, молзете ја последна или со посебен сад и чувајте го млекото одделно. За начинот на постапување разговарајте со ветеринарот и откупувачот.
Антибиотската терапија треба да се применува само по ветеринарна процена. Кога е можно, примерок за бактериолошко испитување се зема правилно и пред почетокот на терапијата. Изборот на лек, дозата, начинот на примена и траењето зависат од процената на случајот и не треба да се преземаат од стар рецепт за друга крава.
Млекото од третирано животно не смее да се става во промет пред истекот на пропишаната каренца. Почетокот и крајот на каренцата запишете ги веднаш, за да нема мешање со млекото на здравите крави.
- Означете ја кравата и засегнатата четвртина.
- Одделно собирајте го млекото за време на каренцата.
- Не повторувајте автоматски стар антибиотски третман.
- Почитувајте ја каренцата и упатствата од ветеринарот.
Кратката евиденција открива што се повторува
За секој сомнителен или потврден случај запишете го бројот на кравата, датумот и засегнатата четвртина. Додајте го изгледот на млекото, промените на вимето, измерената температура ако е направена, резултатот од Калифорнискиот тест или соматските клетки и информацијата дали е земен примерок.
Во истиот запис треба да стојат дијагнозата, лекот, дозата, начинот на примена, ветеринарот, датумот на почеток и крај на каренцата и исходот. Евиденцијата може да биде тетратка, образец или табела во телефон, но мора да биде читлива и достапна при следното молзење.
По неколку месеци споредете ги случаите по крава, четвртина, лактација и период по телењето. Ако една крава или една четвртина постојано се враќа со проблем, тоа е сигнал за подетална ветеринарна процена и проверка на техниката, опремата, постелнината и условите во шталата.
- Број на крава и датум.
- Засегната четвртина и изглед на млекото.
- Резултати од тестови и лабораториски примерок.
- Терапија, ветеринар, каренца и исход.
- Повторување по крава, четвртина и период по телењето.
Дневна рутина што спречува поголеми загуби
Контролата на маститот се гради со исти чекори при секое молзење. Пред почетокот проверете ја чистотата на опремата, достапноста на чисти крпи и средството за пред-дезинфекција. При подготовката исчистете, дезинфицирајте според упатството, исушете и проверете ги првите млазови.
По молзењето нанесете пост-дезинфекциско средство, исчистете ја опремата и обезбедете суво место за легнување. Сомнителното млеко веднаш одделете го, а секоја промена запишете ја истиот ден. Одложеното запишување лесно води до мешање на крави, четвртини и каренци.
На неделно или периодично ниво прегледајте ги повторливите случаи и резултатите од соматските клетки. Така фармерот може да забележи дали проблемот се појавува по телење, кај одредена група крави или по промена на опремата и условите во шталата.
- Чиста и сува опрема пред секое молзење.
- Посебна крпа или пешкир за секоја крава.
- Проверка на првите млазови од секоја четвртина.
- Пост-дезинфекција веднаш по молзењето.
- Брзо ладење и одделно чување на сомнителното млеко.
- Редовен преглед на записите и повторливите случаи.
Прочитајте и на Zemjodelie.mk
Избрани текстови што директно ја дополнуваат темата.
Постепениот премин од сено кон свежа трева го штити бурагот и млечноста. Практични правила за крави, овци и кози, вода, минерали и сено.
Прочитај →
Заклучок
Најефикасната контрола на маститот започнува пред приклучување на апаратот: чисто и суво виме, проверка на првите млазови и правилен редослед на кравите. По молзењето следуваат пост-дезинфекција, сува постелнина, брзо ладење и одвојување на млекото што не е исправно за мешање.
Кога ќе се појави сомнителен случај, ветеринарната процена, почитувањето на каренцата и точната евиденција се посигурни од повторување на стар третман. Неколку минути дисциплинирана работа при секое молзење можат да спречат поголем пад на млечноста, одбивање на млекото и повторување на истите проблеми.
Најчесто поставувани прашања
