Пластеник или отворено поле: детална споредба на трошоци, приход и профит по декар
Пластеник или отворено поле: ова е одлука што секој градинар порано или подоцна мора да ја донесе. Пластеникот дава поран и поголем род, но бара пари однапред и повеќе работа. Отвореното поле е поевтино и поедноставно, но целосно зависи од времето и од летните цени. Направивме пресметка за 1 декар домати, ставка по ставка, за да видите каде навистина останува повеќе во џебот.
- Во нашата пресметка пластеникот дава двојно поголем принос, но и над двојно повисоки трошоци по декар.
- Нето добивката е речиси три пати поголема во пластеник, но само ако се продава порано и по повисока цена.
- Инвестицијата во висок тунел се враќа за околу 4 сезони, под услов цената да не падне под цената на чинење.
Што точно споредуваме?
„Пластеник“ не е секогаш исто. Разликите во трошоците се огромни, па затоа е важно да кажеме јасно што се споредува.
Отворено поле
Домати на отворено, со капка-по-капка и фолија за малч. Расадување во мај, берба од јули до септември, кога и цената е најниска.
Висок тунел без греење
Најчестиот пластеник во Македонија. Расадување во март–април, берба од јуни. Ја фаќа раната, подобро платена сезона. Нема трошок за греење.
Колку чини инвестицијата во пластеник?
Ова е најголемата разлика меѓу двата модела. Отвореното поле речиси нема почетна инвестиција, освен систем за наводнување. Пластеникот се плаќа однапред.
Во пресметката земаме висок тунел од 1.000 m² за околу 10.000 €, со конструкција, фолија и основно наводнување. Цената многу зависи од типот на конструкцијата и од тоа колку работа ќе завршите сами. Затоа побарајте неколку понуди.
- Конструкцијата трае 10 и повеќе години. Тоа е амортизација од околу 1.000 € годишно.
- Фолијата се менува на 3–4 години. Тоа е околу 300 € годишно, распределено.
Трошоци за производство: ставка по ставка
Ова се варијабилните трошоци, односно сè што се троши во една сезона. Бројките се модел-пресметка за 1 декар домати и служат за споредба. Вашите трошоци ќе зависат од добавувачите и од тоа колку работа завршувате сами.
Отворено поле: 1 декар
| Ставка | Трошок |
|---|---|
| Расад (2.500 растенија) | 300 € |
| Ѓубриво | 150 € |
| Заштита од болести и штетници | 150 € |
| Лента за капка-по-капка и фолија | 250 € |
| Вода и гориво за пумпа | 100 € |
| Амбалажа и транспорт | 150 € |
| Платена сезонска работна сила | 300 € |
| Вкупно варијабилни трошоци | 1.400 € |
Висок тунел: 1 декар
| Ставка | Трошок |
|---|---|
| Расад (2.500 растенија, подобар квалитет) | 625 € |
| Ѓубриво (фертигација) | 400 € |
| Заштита од болести и штетници | 300 € |
| Бумбари за опрашување | 100 € |
| Канап, штипки, потпори | 80 € |
| Вода и енергија | 150 € |
| Амбалажа и транспорт | 300 € |
| Платена работна сила (подолга сезона) | 1.200 € |
| Вкупно варијабилни трошоци | 3.155 € |
Во пластеник секоја ставка е поскапа. Сезоната е подолга, растенијата се водат високо и се врзуваат, опрашувањето се прави со бумбари, а работата е повеќе. Сопствениот труд на семејството не е вклучен во ниту една од двете пресметки.
Пластеник или отворено поле: каде е поголем профитот?
Сега доаѓа најважниот дел. Ги ставаме приносот, цената и сите трошоци на едно место.
| Показател (1 декар домати) | Отворено поле | Висок тунел |
|---|---|---|
| Принос по декар | 5.000 kg | 10.000 kg |
| Просечна цена | 0,40 €/kg | 0,60 €/kg |
| Приход | 2.000 € | 6.000 € |
| Варијабилни трошоци | 1.400 € | 3.155 € |
| Бруто маржа | 600 € | 2.845 € |
| Фиксни трошоци (амортизација) | 50 € | 1.300 € |
| Нето добивка по декар | 550 € | 1.545 € |
| Цена на чинење (праг на рентабилност) | 0,29 €/kg | 0,45 €/kg |
Што значат овие бројки?
Бруто маржата е приходот минус трошоците во сезоната. Тоа е првиот показател за тоа дали едно производство воопшто вреди. Кога ќе се одземе и амортизацијата на пластеникот, ја добиваме нето добивката.
Цената на чинење е најважната бројка за секој производител. Тоа е цената под која губите. Во нашиот пример доматот на отворено чини околу 0,29 €/kg, а во тунел околу 0,45 €/kg. Пластеникот затоа е ранлив ако цената падне.
Што ако цената падне?
Цената на доматот во Македонија многу варира од месец во месец и од година во година. Затоа ја проверивме нето добивката при различни цени.
| Цена на отворено | Нето добивка на отворено | Цена во тунел | Нето добивка во тунел |
|---|---|---|---|
| 0,30 €/kg | 50 € | 0,45 €/kg | 45 € |
| 0,35 €/kg | 300 € | 0,50 €/kg | 545 € |
| 0,40 €/kg | 550 € | 0,60 €/kg | 1.545 € |
| 0,50 €/kg | 1.050 € | 0,70 €/kg | 2.545 € |
За колку време се враќа пластеникот?
Во нашиот пример тунелот годишно остава околу 2.845 € бруто маржа. Кога ќе се одвои за фолијата, остануваат околу 2.545 €. Инвестицијата од 10.000 € се враќа за околу 4 сезони.
Ако сметате дека истиот декар и на отворено би ви донел околу 550 €, вистинската дополнителна заработка од пластеникот е помала. Тогаш враќањето е поблиску до 5 сезони.
Ризици што не се гледаат во табелата
- Град и невреме. На отворено, едно невреме може да ја уништи целата сезона. Пластеникот штити, но силен ветер и снег можат да ја оштетат конструкцијата.
- Доцни пролетни мразеви. Тунелот дава заштита. На отворено мора да се чека мај.
- Болести. Во пластеник влагата и топлината погодуваат за сиво гниење и пламеница, ако нема добро проветрување.
- Пазар. Најголемиот ризик и за двата модела е откупот. Без договорен купувач и поголемиот принос може да заврши како загуба.
- Работна сила. Пластеникот бара работа речиси секој ден, од март до октомври.
Кој модел е за вас?
Изберете отворено поле ако:
- имате повеќе земја, а малку капитал;
- немате сигурен купувач за рана стока;
- не можете секој ден да бидете на нива;
- сакате да почнете со мал ризик.
Изберете пластеник ако:
- имате мала површина, а сакате повеќе приход од неа;
- имате договорен купувач или пазар за рана стока;
- имате работна сила во семејството;
- можете да ја поднесете инвестицијата или да добиете поддршка.
Најчесто поставувани прашања
Што е поисплатливо, пластеник или отворено поле? +−
Колку чини пластеник од 1.000 m²? +−
Колку принос дава пластеник во споредба со отворено? +−
За колку години се враќа пластеникот? +−
Што е цена на чинење и зошто е важна? +−
Се исплати ли пластеник со греење? +−
Кои култури најмногу се исплатат во пластеник? +−
Може ли да се добие поддршка за градба на пластеник? +−
Дали е потребна дозвола за пластеник? +−
Како да ја направам пресметката за мојата нива? +−
Заклучок
Пластеникот не е автоматски подобар избор. Тој е алат за поран пазар и повисока цена. Ако ја фатите раната сезона и имате сигурен купувач, добивката по декар е повеќекратно поголема и инвестицијата се враќа за неколку години. Ако продавате во исто време со отвореното поле, плаќате повеќе за истата цена.
Пред да одлучите, направете ја пресметката со вашите бројки: колку ве чини декар, колку принос добивате и по која цена продавате. Најважно е да ја знаете вашата цена на чинење. Таа ви кажува дали работите за добивка или само за промет.
Бројките во текстот се модел-пресметка за илустрација на разликите меѓу двата начина на производство и не се официјални податоци. Цените, трошоците и приносите се разликуваат по регион, сорта и година. Информациите за поддршка и инвестиции треба да се проверат со надлежните институции.
