Овошките се садат во мирување: како да го погодите рокот според височината и почвата

Во Македонија не постои еден рок што подеднакво одговара за сите овошни насади. Разликата меѓу топлите низински подрачја, котлините, ридските села и повисоките места може да биде доволна едно лозје или овоштарник да биде подготвен за садење, додека друг сè уште има зелени листови и активен раст.

Најсигурен знак не е датумот во календарот, туку состојбата на садницата и земјиштето. Голокорената садница се сади откако ќе заврши вегетацијата и ќе опадне листот, но пред коренот и почвата да бидат изложени на трајно замрзнување. Почвата треба да биде умерено влажна, ронлива и обработлива, а не леплива од дожд или тврда од мраз.

Правилниот избор на денот е само еден дел од успехот. Ископана јама со соодветна длабочина, зачувани корени, правилно поставено место на калемење, добро налевање и цврсто приврзување му помагаат на садникот да го помине првиот зимски период без непотребен стрес.

Мирувањето е главниот услов за садење

Голокорените овошни садници се вадат и пресадуваат во периодот на мирување, кога листовите се опаднати, растот е завршен и пупките не се разбудени. Ако садницата сè уште има зелени листови или нежни врвови, пресадувањето може да предизвика поголема загуба на вода и послаб прием.

Во низините со поблага есен мирувањето обично настапува порано отколку во повисоките села. Сепак, и во топол предел не треба да се брза само затоа што календарски е есен. Треба да се провери конкретната парцела и самата садница, бидејќи изложеноста, ветровите и микролокацијата создаваат различни услови.

Садењето се одложува ако почвата е натопена, се лепи за алатот или стои вода во јамата. Прекумерно влажната почва се набива околу коренот и остава малку воздух, што го отежнува создавањето нови коренчиња.

• Садницата треба да биде без листови и без знаци на продолжен активен раст.
• Пупките треба да бидат затворени и кората да биде здрава, без сушење и оштетувања.
• Земјата треба да може да се копа и ситни без лепење и без замрзнати грутки.
• Не се сади во јама исполнета со вода или на ден со замрзната почва.

Како локалните услови го менуваат рокот

Во потоплите низини и заштитените котлини садењето може да започне откако овошките целосно ќе го завршат листопадот, ако почвата останува обработлива. На места со доцна есен, добар пристап е садењето да се организира постепено: прво парцелите со најдобра дренажа и најмала опасност од задржување вода.

На повисоките и постудени места периодот за работа е пократок. Ако садењето се одложи до пред самиот мраз, коренот нема доволно време да се намести во земјата. Ако се започне прерано, пак, садницата може да не биде во целосно мирување. Во такви услови предност има добро складирана и заштитена садница, а не брза работа во несоодветен ден.

Јужната или сончева падина може да се загрее и исуши побрзо од северна, засенчена или ветровита парцела на иста височина. Затоа одлуката треба да се донесе според микролокацијата, типот на почвата и прогнозираниот период на заладување, а не според туѓо искуство од друго село.

• Низини и заштитени котлини: следете го листопадот и обработливоста на земјата.
• Ридски и повисоки места: не чекајте почвата да замрзне, но не садете незрели, нелистопаднати садници.
• Тешки глинести почви: избегнувајте работа веднаш по обилни врнежи.
• Лесни и добро дренирани почви: внимавајте да не се исуши коренот пред садењето.

Подготовка на јамата без оштетување на коренот

Јамата треба да биде доволно широка корените да се распоредат природно, без свиткување нагоре или остро прекршување. Длабочината се приспособува на кореновиот систем и на нивото на кое садницата растела во расадникот. Подобро е корените да се постават раширено во обработена земја отколку да се туркаат во тесна и длабока дупка.

Горниот, похранлив слој од ископаната земја се остава одделно. Со него се покрива коренот, додека покрупната и посиромашна земја може да се употреби за пополнување на горниот дел. Ако се додава зрел органски материјал, тој треба да биде добро разложен и измешан со земјата, а не да лежи директно под или врз корените.

Свежо ѓубриво, големи грутки, камења и неразложени растителни остатоци не треба да се ставаат во непосреден контакт со коренот. Пред садењето проверете дали јамата се празни по дожд; место што постојано задржува вода бара подобрување на дренажата или промена на местото.

• Ископајте ја јамата така што корените ќе лежат природно и странично.
• Одделете ја површинската од подлабоката земја.
• Отстранете камења, суви корени и тврди грутки од зоната каде што ќе лежи коренот.
• Не ставајте свежо ѓубриво директно под кореновиот систем.
• Проверете ја дренажата пред да ја внесете садницата.

Преглед на садницата и работа со корените

При преземање голокорена садница, коренот треба да биде свеж, еластичен и заштитен од сушење. Сувите, скршени и нагмечени делови се отсекуваат со чист и остар алат до здраво ткиво. Не треба да се кратат здравите корени без причина, бидејќи секој таков пресек ја намалува активната коренова површина.

До садењето коренот се чува во влажна, но не каллива средина и не се остава изложен на сонце, ветер или сув воздух. Ако садниците не можат веднаш да се засадат, корените привремено се покриваат со влажна земја или друг соодветен влажен материјал, без да се дозволи сушење.

Пред поставување во јамата, корените може кратко да се навлажнат со чиста вода. Долготрајно оставање во вода не е замена за правилно складирање и може да го влоши нивниот квалитет.

• Проверете ја кората, кореновиот врат и местото на калемење.
• Отстранете само оштетени и исушени корени.
• Држете ја садницата во сенка додека трае работата.
• Не носете ги садниците со влечење по земја и не ги оставајте со откриен корен.

Поставување на правилна длабочина

Садницата се поставува така што кореновиот врат, односно преминот меѓу коренот и стеблото, да биде на приближно исто ниво како во расадникот. Местото на калемење мора да остане над површината на земјата; неговото затрупување може да поттикне несакано пуштање корени од подлогата и да ја промени бујноста на овошката.

На средина од јамата може да се направи мал насип од ситна земја, врз кој се распоредуваат корените надолу и настрана. Додека еден човек ја држи садницата исправено, друг постепено додава земја и лесно ја протресува за да се пополнат празнините меѓу корените.

Земјата се набива умерено со рака или со стапалото околу садницата, без силно газење што би ја истиснало влагата и воздухот. По пополнувањето, местото на калемење повторно се проверува, бидејќи садницата може да слегне по првото полевање.

• Кореновиот врат да биде на нивото на околната почва или според висината на расадничкото садење.
• Местото на калемење да остане над земјата и да не се покрива со почва.
• Корените да бидат распоредени надолу, без виткање во круг.
• Стеблото да стои исправено пред целосно пополнување на јамата.

Полевање веднаш по садењето

Есенската влага не значи дека секоја новозасадена овошка е добро снабдена со вода. По пополнувањето на јамата, полека се додава вода за земјата да слегне околу корените и да се исфрлат воздушните празнини. Количината зависи од влажноста и типот на почвата; целта е добро навлажнување, а не создавање бара во зоната на коренот.

Ако по полевањето земјата слегне, се додава уште малку ситна земја околу стеблото, без покривање на местото на калемење. На парцели со лесна почва можеби ќе треба повторно проверување по неколку дена без врнежи, додека кај тешка почва дополнителна вода се дава внимателно.

Корисно е околу садницата да се оформи плиток прстен за водата да остане во кореновата зона. Не создавајте длабока вдлабнатина што ќе собира вода во текот на целата зима.

• Полевајте бавно, за водата да навлезе околу коренот.
• Проверете дали земјата слегнала по првото полевање.
• На тешки почви не повторувајте полевање ако местото останува влажно.
• Одржувајте ја зоната околу стеблото без трева и крупни остатоци.

Приврзување, заштита и проверка по садењето

Колецот се поставува така што да го стабилизира стеблото, а да не го оштетува коренот. Кај веќе подготвена јама може да се постави пред садницата или внимателно од страна, на безбедно растојание од кореновиот систем. Врзувањето треба да биде лабаво, со материјал што не ја сече кората и дозволува мало природно движење.

По силен ветер или обилен дожд проверете дали садницата се наклонила, дали врската се стегнала и дали корените останале покриени. Ако се појави празнина околу коренот, таа се пополнува со ситна земја и повторно се стабилизира стеблото.

Во места со глодари или со чести зимски оштетувања, младото стебло може да се заштити со соодветна физичка мрежа или заштитен материјал. Заштитата не смее да ја трие кората, да задржува влага околу стеблото или да го попречува проветрувањето.

• Поставете стабилен колец без да го пресечете коренот.
• Користете широка и еластична врска, не жица директно на кората.
• Проверете ја врската по ветер и по слегнување на почвата.
• Заштитата од глодари поставете ја лабаво и оставете простор за раст.

Најчести грешки што го намалуваат приемот

Најчеста грешка е предлабоко садење, особено поради страв дека мразот ќе ја извади садницата. Дополнителната земја околу стеблото не го решава проблемот, а може да го затрупа местото на калемење. Друга грешка е садење во кал, кога почвата се набива и го губи воздушниот простор.

Некои производители ги оставаат садниците со денови на отворено, со корените изложени на ветер. Други додаваат свежо арско ѓубриво во јамата или ги кратат сите корени без да разликуваат здрав од оштетен дел. Таквите постапки не се неопходни и можат да предизвикаат оштетување.

Проблем создава и прерано врзување со тенка пластика или жица, како и занемарување на првото полевање затоа што почвата изгледа влажна на површината. Проверете ја влагата подлабоко, особено на лесни и сончеви места.

• Предлабоко садење и затрупување на местото на калемење.
• Садење во натопена или замрзната почва.
• Оставање голи корени на сонце и ветер.
• Свежо ѓубриво во директен контакт со коренот.
• Претерано кратење на здравите корени.
• Претесно приврзување со жица или тенка врвка.

Кратка проверка пред да ја напуштите парцелата

Пред завршување на работата, поминете низ секоја садница и проверете ја висината, исправеноста и стабилноста. Корените не смеат да бидат видливи, но стеблото не треба да биде затрупано повеќе од потребното. Околу него треба да има ситна земја без големи празнини.

Запишете која сорта е засадена на секое место, особено ако се работи со повеќе сорти или различни подлоги. Етикетата треба да биде трајна и поставена така што да не го стега стеблото. Со едноставна евиденција подоцна полесно се следат приемот, резидбата и развојот на садниците.

На повисоки места и на парцели изложени на ветер, првата проверка се прави порано по невреме. Во потоплите низини обрнете внимание на тоа дали почвата се суши или задржува вода, бидејќи и двата екстреми можат да го отежнат почетниот развој.

• Место на калемење: над почвата.
• Корен: покриен и без воздушни празнини.
• Стебло: исправено и стабилно.
• Врска: лабава, но функционална.
• Почва: влажна, без долготрајно задржување вода.
• Сорта: јасно означена за секој ред или садница.

Заклучок

Есенското садење на овошки треба да се темели на мирувањето на садницата и на состојбата на конкретната почва, а не на ист датум за цела Македонија. Во низините се работи по завршен листопад и во обработлива земја, додека на повисоките места се избира првиот погоден период пред замрзнување и силно заладување.

Со внимателно чување на коренот, правилна длабочина, добро полевање и умерено приврзување, садницата влегува во зима стабилна. Ако парцелата е натопена, замрзната или садницата не е во мирување, одложувањето е побезбедна од неправилното садење.

Најчесто поставувани прашања